AT5: Laatste nieuws

Wethouder wist voor verkiezingen al van kostenexplosie Oostbrug, maar deelde informatie niet

Tue, 11 Aug 2026 05:00:00 GMT

Wethouder Melanie van der Horst was ruim voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 al op de hoogte van een kostenoverschrijding voor de geplande Oostbrug over het IJ. Zij was zelf lijsttrekker voor D66 bij die verkiezingen. De wethouder besloot om de hogere ramingen niet te delen en lagere en achterhaalde bedragen mee te nemen in officiële documenten. Uit ambtelijke berichten blijkt dat meermaals is gesproken over de rol van de verkiezingen bij het wel of niet openbaren van de kostenstijging. Dat blijkt uit stukken die openbaar werden gemaakt na een beroep op de Wet open overheid (Woo) door AT5.

Dat de Oostbrug vermoedelijk duurder zou worden dan de gereserveerde 325 miljoen euro, daar ging iedereen eigenlijk al vanuit. Van der Horst meldde in meerdere brieven al te verwachten dat de kosten zouden stijgen, maar dat het bedrag zou verdubbelen of zelfs uiteindelijk kan oplopen tot 850 miljoen euro: velen verslikten zich in hun koffie toen dit bedrag begin juni naar buiten kwam. Maar dat bedrag was al veel langer - ruim voor de verkiezingen - intern bij de gemeente, en bij verantwoordelijk wethouder Van der Horst bekend.

Dat blijkt onder andere uit een ambtelijke notitie van 26 november 2025. In deze ‘actualisatie kostenraming Oostbrug’ adviseerden ambtenaren expliciet over de timing rondom de verkiezingen van 18 maart 2026. Onder het kopje 'Nut en noodzaak' schreven zij dat de geactualiseerde financiële cijfers op tijd gereed moesten zijn voor het stadsbestuur:

Met dit bericht gaven ambtenaren de wethouder expliciet de keuze om het slechte nieuws over de stijgende kosten vóór of ná de stembusgang naar buiten te brengen. Ook maakten ambtenaren duidelijk dat de nieuwe cijfers zeker voor de coalitieonderhandelingen gedeeld moest worden met de politieke partijen die met elkaar zouden gaan praten over een nieuw college. Dat was nodig, want anders kon er geen extra geld worden gereserveerd in de boeken. In totaal ging het dus om honderden miljoenen euro's, Amsterdam maakte honderd miljoen extra vrij.

Maar hoelang was al bekend dat de brug zoveel duurder zou gaan worden? Rond 2 december kwam de definitieve raming in de mailbox van de ambtenaren. Uit appverkeer blijkt dat zij daarvan schrokken. ‘Het valt niet mee’, appte een ambtenaar, die de raming nadrukkelijk nog in kleine kring wilde houden: ‘Verder dan met deze mensen delen we hem dan voor nu nog even niet.’

Terwijl achter de schermen bij ambtenaren en de wethouder dus al bekend was dat het project enorm veel prijziger zou gaan uitvallen, voerde Van der Horst in haar rol als partijleider en lijsttrekker van D66 openlijk campagne met het succes van het vorige college rondom de bruggen over het IJ.

Uit ambtelijke documenten blijkt dat er op 12 februari 2026, ruim een maand voor de verkiezingen, bestuurlijk overleg plaatsvond met wethouder Van der Horst. Tijdens dit overleg was de nieuwe bandbreedte van 650 tot 850 miljoen euro voor de realisatie van de Oostbrug al volledig bekend binnen de ambtelijke organisatie en bij de wethouder. Met andere woorden; in het meest sobere scenario zouden de kosten voor de brug verdubbelen. De wethouder koos ervoor om de cijfers niet voor de verkiezingen openbaar te maken.

Oud bedrag in officiële stukken

Tijdens datzelfde overleg op 12 februari werd besloten om in de officiële investeringsnota nog de oude, lagere bedragen te blijven hanteren. Hierdoor bleef naar buiten toe het beeld bestaan dat de brug rond de 325 miljoen euro zou gaan kosten. Er werd slechts een opmerking bij het document geplaatst dat de kosten mogelijk hoger uit zouden vallen, terwijl een veel specifieker bedrag van de stijging al duidelijk was.

Naast het hanteren van verouderde cijfers in de financiële stukken, werd ook besloten de raad niet op de hoogte te stellen. Uit de stukken blijkt dat bewust de keuze is gemaakt om de gemeenteraad niet te informeren. Dat is brisant, omdat partijen in het eerste kwartaal van 2026 juist campagne hadden kunnen voeren op dit thema, maar dat nu moesten doen zonder dat alle informatie die bij stadsbestuur bekend was.

Heel duidelijk worden ook de redenen genoemd voor het achterwege laten van de nieuwe cijfers. 'Vanwege verkiezingen en het recent informeren van de raad over de 'Notitie Reikwijdte en Detailniveau Oostbrug' (NRD) is er besloten om niet meer apart naar de raad over de voortgang te rapporteren over het tweede halfjaar van 2025.'

Maar in die zogeheten NRD werd niet gesproken over de dan al intern bekende kostenstijging. Normaal gesproken krijgt de raad elk halfjaar een uitgebreide update krijgt over de Sprong over het IJ.

Vier weken later, op 10 maart, kreeg Van der Horst nog een update vanuit de ambtelijke organisatie. Dat de wethouder tot op de euro nauwkeurig wist hoe de vlag erbij hing, blijkt uit een ambtelijke presentatie aan haar – exact acht dagen voor de gemeenteraadsverkiezingen. In die presentatie werd uitgelegd hoe de bandbreedte van de twee bedragen (650 en 850 miljoen) precies is opgebouwd.

Campagne

Van der Horst was dus in de periode dat zij als wethouder hierover met ambtenaren sprak ook lijsttrekker van D66 en op campagne. Tijdens het openingsdebat op AT5 stelde ze dat D66 resultaten leverde en claimde ze met overtuiging: "Die bruggen over het IJ gaan er komen." Toen er tijdens het debat door presentator Nicolaï Brannan werd opgemerkt dat het geld al gereserveerd was in deze collegeperiode, liet de wethouder die bewering onweersproken. Van der Horst wist op dat moment dat de stelling van Brannan niet (meer) klopte. (Te zien in onderstaande video vanaf minuut 59:34)

Ook bij BNR noemde ze de oeververbinding als een van haar grootste wapenfeiten van de afgelopen bestuursperiode: "We hebben geld voor bruggen over het IJ. Amsterdam-Noord is al heel lang niet goed verbonden met de stad en ik vind het heel mooi dat we het nu gaan doen." (Te luisteren door hier te klikken: vanaf minuut 12:40)

Zomer

Uiteindelijk kwam begin juni pas het stuk met de nieuwe ramingen naar buiten, nadat de gemeente alle documenten publiceerde die de onderhandelende partijen (PRO Amsterdam en D66) aangereikt kregen vanuit de ambtenaren. Dat de gestegen kosten politiek gevoelig liggen, wordt wederom benadrukt in appverkeer. ‘Het nieuwe bedrag voor de Oostbrug wordt ook bekend. Kan leiden tot PERS.’

Aan het einde van de middag antwoordde een collega ‘Niets gehoord naar aanleiding van dagmail. Dus lekker rustig het weekend in.’ Op maandagochtend publiceert De Telegraaf dan toch als eerste over de enorme kostenstijging.

De financiering van de Oostbrug is opgebouwd uit een gelijke verdeling tussen de gemeente en de Vervoerregio. Beide partijen leggen op basis van de oude ramingen elk circa 162,5 tot 168 miljoen euro in. Het is nog maar de vraag of de Vervoerregio ook extra geld gaat reserveren nu de kosten tot 850 miljoen zijn opgelopen. De nieuwe wethouder Verkeer en Vervoer Elise Moeskops (D66) voert hierover gesprekken met de Vervoerregio.

AT5 Onderzoekt begint bij jou: Tip ons nu!

Fri, 07 Mar 2025 06:00:00 GMT

Wie anders dan jij, weet het beste wat er speelt in jouw stad. Bij AT5 onderzoekt duiken wij in de verhalen die vaak het daglicht niet zien. Deze onderzoeken beginnen bij de Amsterdammers zelf. Heb jij een misstand die je wil aankaarten of heb je een belangrijk verhaal te delen? Tip ons dan via AT5.nl/tip.

Als onderzoeksteam gaan wij actief op zoek naar verhalen die normaal gesproken onderbelicht blijven, zoals ingrijpende persoonlijke verhalen en misstanden bij organisaties en bedrijven. Daarnaast onderzoeken we belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen, veranderingen in de stad en kwesties die impact hebben op de leefomgeving van Amsterdammers.

Heb jij een tip voor ons? Aarzel dan niet en deel het met ons via ons tipformulier, stuur een e-mail naar info@at5.nl, of gebruik ons appnummer: 06 51190938. Je kunt je tip ook anoniem insturen als je dat liever hebt. We horen graag van je!

Hoe het achteloos weggooien van fietsaccu's zorgt voor grote branden in Westelijk Havengebied

Sun, 02 Aug 2026 05:00:00 GMT

Een grote brand in het Westelijk Havengebied; het komt meerdere keren per jaar voor. Uit onderzoek van AT5 blijkt dat de brandweer de afgelopen jaren honderden keren moest uitrukken om een brand te bestrijden. Maar waarom is er zo vaak brand in Westpoort? 'Luie Amsterdammers' blijken een belangrijke reden te zijn waarom de lucht in de stad soms zwart kleurt.

Een grote zwarte rookwolk kleurt de lucht boven de stad. De tiplijn van AT5 stroomt vol met beelden die Amsterdammers maken van de rook. "De wolk is goed te zien vanuit de Indische Buurt", "hier in Noord is de rookwolk goed zichtbaar" en "zelfs vanaf de Zuidas zien wij de rookwolk". Het zijn reacties bij de vele foto's en video's die AT5 ontvangt.

De oorzaak die meestal de reden is? Een brand in het Westelijk Havengebied bij een van de duizenden bedrijven die Westpoort vullen. Het is iets wat Amsterdammers een paar keer per jaar meemaken.

Honderden incidenten

Vanwege de hoeveelheid branden die in het gebied voorkomen, onderzocht AT5 het aantal branden, de groottes daarvan en wat nou de oorzaken zijn van die grote branden.

Sinds 2022 moest de brandweer 214 keer uitrukken voor een brand in het havengebied. Daarnaast waren er dezelfde periode 494 brandgeruchten, waarbij er een vermoeden is van brand, maar er nog veel onzeker is. Die meldingen worden onder andere verstuurd door automatische brandmelders, maar zitten ook regelmatig fout.

Van de 214 branden waar de brandweer voor op pad moest, moest er 158 keer worden opgeschaald. Daarvan gingen veruit de meeste om 'kleine branden', wat betekent dat er één tankspuitauto ter plaatse hoeft te komen om de brand te blussen. 27 keer ging het om een 'middelbrand' (twee tankautospuiten), veertien keer om een 'grote brand' (drie tankautospuiten) en acht keer om zelfs een 'zeer grote brand' (vier of meer tankautospuiten).

Zijn de branden gevaarlijk?

214 brandincidenten klinkt als heel erg veel, maar is dat ook zo? Volgens Tom de Nooij, brandveiligheidsexpert van Riskonet, valt dat op zich wel mee. "Als je kijkt naar de hoeveelheid branden in vergelijking met het aantal industriepanden die in het gebied zitten, dan is het natuurlijk gering", aldus De Nooij. "Maar zijn het er te veel? Ja. Elke brand is er een te veel en neemt risico's met zich mee."

Volgens De Nooij zijn branden in industriepanden een stuk risicovoller dan bijvoorbeeld branden in woningen. "De vuurlast is vele malen groter bij dit soort panden. Dus als dat ongecontroleerd aan het branden is, dan krijg je veel grotere rookontwikkeling en toxische gassen die ontsnappen."

Raymond Pikee, teamleider bij de gezamenlijke brandweer in het Westelijk Havengebied, legt uit dat bij grote branden in Westpoort er ook altijd meetteams de omliggende wijken ingaan om de concentraties te meten. Eigenlijk worden er nooit te hoge concentraties vastgesteld, maar "elke rook is natuurlijk niet gezond".

De Veiligheidsregio, waar de brandweer onder valt, communiceert dan ook vaak naar omwonenden om ramen en deuren te sluiten en de ventilatie uit te schakelen. Bij heftige rookontwikkelingen waar het extra belangrijk is dat de rook niet de huizen in komt, kan er een NL-Alert worden verstuurd. Zoals bij de enorme brand bij een opslagpand voor elektrische deelscooters in maart van dit jaar.

Voornamelijk bij twee soorten bedrijven

Kijkend naar de grote en zeer grote branden die de afgelopen jaren in het Westelijk Havengebied hebben plaatsgevonden, valt er wat op. Die vinden voornamelijk plaats bij twee soorten bedrijven: afvalverwerkers en schrootbedrijven. Van de 22 grote en zeer grote branden ging het 17 keer om een brand bij zo'n soort bedrijf.

In het Westelijk Havengebied zitten verschillende soorten afval- en schrootverwerkers. Ze verwerken afval van Amsterdamse huishoudens en bedrijven en zelfs schroot van over de hele wereld. Beide branches hebben te maken met hetzelfde probleem dat de branden veroorzaakt: batterijen en accu's die tussen het afval en schroot zitten.

"Batterijen, vapes en fietsaccu's", zo somt Marcel Hendriks, de manager van de scheidingsinstallatie van het Afval Energie Bedrijf AEB, de boosdoeners op. Bij het AEB, waar dagelijks tonnen aan Amsterdams huisvuil binnenkomen, zijn wekelijks (kleine) brandjes hierdoor. "We zien in vergelijking met vorig jaar een toename van 50 procent aan branden die ontstaan door weggegooide fietsaccu's. We praten dan gemiddeld over drie tot vier keer per week." Niet voor elke brand hoeft de brandweer te komen, "maar als de brand te groot wordt, hebben we echt bijstand nodig."

Accubranden

Hendriks staat in de bunker waar al het huisvuil wordt gedropt door de vuilniswagens. Hij wijst naar een grote grijphaak die het vuilnis op een loopband gooit naar een machine. "Wat je hier ziet, is een shredder en zakkenopener. Al het afval dat binnenkomt, moet uit elkaar worden getrokken, anders kan je geen goed scheidingsresultaat krijgen. De accu's komen daar terecht."

Als de accu's door de shredder gaan, worden ze stukgemaakt of ingedeukt. De scheidingswand in de accu raakt daardoor beschadigd, waardoor de positieve en negatieve kant met elkaar en zuurstof in contact komt. Daardoor ontstaat er kortsluiting. De enorme hitte die daarbij vrijkomt, leidt tot brand of zelfs een explosie.

Ook op de schrootstapels of in de schrootschepen bij de bedrijven die dit soort metaal recyclen ontstaan op deze manier de branden. Tussen het schroot dat binnenkomt, zitten batterijen en accu's. Het zware schroot maakt deze stuk en zo begint de kettingreactie, waardoor de rest van de stapel in de hens vliegt.

Eilandjes van brandveiligheid

Als je kijkt naar de regels rond brandveiligheid in industriegebieden, dan is het volgens brandveiligheidsexpert De Nooij goed geregeld. Er zijn strenge regels en apparatuur moet vaak gecontroleerd worden, maar toch gaat het regelmatig mis bij bedrijven. Dat komt aan de ene kant doordat mensen de regels aan hun laars lappen of de apparatuur niet goed laten controleren, maar er is ook een ander verbeterpunt.

"De brandveiligheid is heel erg verdeeld in eilandjes", aldus De Nooij. "Je hebt het eilandje van de rookmelders, de brandmelders, de sprinklers en de brandscheidingen. Maar het wordt veel te vaak vergeten om het integraal te bekijken. En dat is wel heel belangrijk."

Omdat het aantal industriebranden relatief gezien meevalt, gaat verandering van dit soort regels ook niet zo snel. "Er moet eerst een groot incident plaatsvinden, voordat we de regels gaan aanpassen en handhaven. Dan passen zeggen we: dit mag niet meer gebeuren."

Luie Amsterdammers

Wat in Amsterdam wel al kan worden gedaan om een aantal van de branden te voorkomen, is het aanpakken van de weggegooide accu's en batterijen. "Wij ondervinden pas dat er een accu tussen het vuil zit als het proces gestart wordt. Het is in feite zoeken naar een speld in een hooiberg", aldus scheidingsinstallatiemanager Hendriks.

Lian Heinhuis, die sinds 10 juni als wethouder onder andere over het afval en de inzameling daarvan gaat, schrikt ervan dat de branden zo vaak ontstaan door accu's en batterijen. "Het is schrikbarend dat je gewoon te lui bent om goed je afval weg te gooien en dat je op die manier de mensen die onze stad schoonhouden in gevaar brengt."

Bij het AEB vinden ze dat de gemeente de inzameling van dit soort accu's maximaal moet faciliteren. "Naar een milieustraat is voor veel mensen een te grote stap." Daar is Heinhuis het niet mee eens. "Er zijn al heel veel plekken waar je batterijen en huishoudelijke apparaten in kan leveren en fietsaccu's kan je meestal bij een fietsenmaker brengen."

Volgens de wethouder is het probleem ook niet iets wat de gemeente alleen kan oplossen. "Amsterdammers hebben ook een eigen verantwoordelijkheid. Het kan niet zo zijn dat je je afval ergens neerflikkert en dan denkt dat je er vanaf bent. We moeten met elkaar echt op een andere manier naar het afval kijken en op een andere manier kijken hoe we de mensen die de stad schoonhouden ook veilig houden."

Aantal storingsmeldingen fietsrolband bij CS blijft oplopen

Tue, 21 Jul 2026 08:32:00 GMT

Ploeterend je fiets omhoog duwen bij de fietsenstalling op Centraal Station kwam het afgelopen half jaar nog vaker voor. Waar uit eerder onderzoek van AT5 bleek dat de fietsrolband tussen januari 2023 en november 2025 nog 506 keer vast liep, is dat nu een ruim half jaar later opgelopen tot 745 storingen. Dat gaat gemiddeld om bijna 6 storingen per week en of dat probleem binnenkort is opgelost, is nog maar de vraag. Het all-inclusive onderhoudscontract van de gemeente loopt namelijk eind 2026 af.

Volgens de gemeente zijn de 239 nieuwe meldingen van het afgelopen half jaar te verklaren. Na schriftelijke vragen van AT5 laat de gemeente weten dat ze in overleg met de rolpadleverancier Schindler zijn en 'correctieve acties' en nieuwe instellingen hebben doorgevoerd. Die aanpassingen verklaren volgens de gemeente de verhoging van het aantal storingen en nog een aantal basale problemen waarmee de rolband te maken heeft.

Zo is de rolband niet echt regenbestendig. Een goede Hollandse regenbui zorgt voor vuil in de ketting of in de kamplaat. Dat is de plaat onderin het rolpad waar je op terechtkomt, als je de rolband afloopt. Vuilnis kan ervoor zorgen dat de rolband tot stilstand komt.

Ook loopt de leuning soms vast of sneller dan het rolpad. Dit komt door rotzooi van de straat of bezoekers van de fietsenstalling. Blikjes, schroeven, blaadjes en zelfs pruiken, alles wat vast komt te zitten kan voor een storingsmelding zorgen.

Rolpadleverancier Schindler heeft groot belang bij nauw overleg met de gemeente om storingen te verminderen. Zij zijn namelijk verantwoordelijk voor de kosten. De gemeente heeft vier jaar geleden een all-inclusive onderhoudscontract afgesloten met Schindler.

Toch zijn de storingen niet alleen aan hen te wijten. Bij de bouw van de ondergrondse fietsenstalling zijn er namelijk fouten gemaakt door aannemer Max Bögl. Deze is daar door de gemeente op aangesproken en de aannemer heeft de afgelopen jaren meegewerkt aan het verbeteren van de situatie.

Met 745 storingen in 3,5 jaar was het dus een gunstige zet voor de gemeente om een all-inclusive onderhoudscontract af te sluiten. Naast projectmanagementkosten om de storingen op te lossen met de aannemer Max Bögl en leverancier Schindler, is de gemeente dus verder niet verantwoordelijk voor de reparatiekosten. Toch komt daar binnenkort verandering in. Het contract loopt namelijk eind 2026 af. De gemeente is de afgelopen maanden in onderhandeling geweest over een nieuw contract voor de komende tien jaar. Of dat nieuwe onderhoudscontract de oplossing gaat zijn voor minder storingen, is nog de vraag.

Wethouder Elise Moeskops vertelde in de raadscommissie van 17 juni dat er voor het nieuwe onderhoudscontract met aannemer Max Bögl is gesproken om echt voor een structurele oplossing te zorgen.

Uit de raadsbrief van februari is op te maken dat de verschillende partijen afspraken hebben gemaakt om ervoor te zorgen dat de 99,5% van de tijd, minimaal één baan omhoog en één baan omlaag moet werken. Daarnaast mag er maximaal 44 uur per jaar een situatie zijn waarbij naar boven of naar beneden gelopen moet worden.

Of dat echt gaat lukken zal de tijd moeten uitwijzen. De focus ligt nu op de komende maanden. Dan is er een monitoringsperiode om te kijken of de afgesproken voorwaarden van het nieuwe contract gaan werken. De belangrijkste omstandigheden die daarin meewegen: het weer. Een stevige bui kan namelijk al de grootste impact kan hebben op het vastlopen van het rolpad. Voor onze kuitspieren is het dus hopen op een droge zomer.

Meer aangiftes van gestolen pakketten: ''Dieven lopen zo de hal binnen''

Sat, 11 Jul 2026 05:43:33 GMT

De afgelopen tijd kreeg AT5 meerdere tips binnen over gestolen pakketten. Nieuwe cijfers van de politie laten zien dat het probleem ook in de aangiftes zichtbaar is. In de eerste vier maanden van dit jaar werd 94 keer aangifte gedaan van diefstal van een pakket, vijftien procent meer dan in dezelfde periode twee jaar geleden. Vooral in stadsdeel Oost nam het aantal aangiften toe.

We bestellen er met z’n allen flink op los. Vorig jaar werden in Nederland ruim 615 miljoen pakketten verstuurd. Veruit de meeste daarvan komen gewoon aan, maar niet iedere bestelling bereikt ook daadwerkelijk de koper. En hoewel lang niet van iedere pakketdiefstal aangifte wordt gedaan, ziet de politie het aantal meldingen toenemen.

Stijging in Amsterdam-Oost

In de eerste vier maanden van 2024 werd 82 keer aangifte gedaan van diefstal van een postpakket. Een jaar later waren dat er 87 en dit jaar staat de teller na vier maanden al op 94. Opvallend is dat de stijging vrijwel volledig uit stadsdeel Oost komt. Daar steeg het aantal aangiften in twee jaar tijd met 44 procent: van 25 naar 36.

Ook van Yass, die in een groot nieuwbouwcomplex in Zuidoost woont, worden regelmatig pakketten gestolen. ''De pakketjes worden vaak in de centrale hal neergelegd door bezorgers of zelfs buiten bij de voordeur'', zegt Yass. ''Dieven lopen zo de hal binnen en nemen alles mee.'' Juist bij dit soort grote appartementencomplexen met een onbeheerde centrale hal lijkt het vaker mis te gaan.

We vroegen het AT5-panel, met bijna tweeduizend Amsterdammers, naar hun ervaringen. Daaruit blijkt dat zestien procent aangeeft dat er weleens een of meerdere pakketten zijn verdwenen. Het gaat daarbij vooral om kleding, schoenen en accessoires, maar ook elektronica en cosmetica worden regelmatig genoemd.

"Pakketjes worden nog wel eens in de algemeen toegankelijke hal achtergelaten. Kort daarna zijn alle pakketten verdwenen, dus vermoedelijk loopt er een dief achteraan", schrijft een panellid. Een ander vertelt dat hij meerdere klachten indiende bij de pakketdienst over pakketten die niet aankwamen, maar dat er niets veranderde. "Ruim twee jaar later werd bekend dat de bezorger zelf een enorme hoeveelheid pakketjes achterover had gedrukt."

Waar heb je recht op als consument als een pakket uit de centrale hal wordt gestolen? Juridisch is dat vrij duidelijk. Tenzij een consument zelf toestemming heeft gegeven om een pakket op een bepaalde plek achter te laten, blijft de verzender verantwoordelijk totdat de ontvanger het pakket fysiek in handen heeft gekregen.

Handtekeningen vervalst

Verschillende respondenten geven verder aan dat bezorgers doen alsof de ontvanger heeft getekend voor ontvangst van een pakket, terwijl dat niet zo is. Arthur de Froe maakte dat mee toen hij een MacBook van duizenden euro’s bestelde. “Ik kreeg een track-and-trace bericht: uw pakket is geleverd, maar er is nooit een bezorger geweest. Bij navraag zei de bezorgdienst dat ik zou hebben getekend voor ontvangst.”

Met camerabeelden kon Arthur uiteindelijk bewijzen dat er geen bezorger is geweest en hij nooit iets heeft getekend. Toch ging het ook de tweede keer met de bezorging van de computer mis. ‘’Weer kreeg ik een bericht dat ik zelf zou hebben getekend voor ontvangst, gelukkig vond ik deze keer het pakket bij de voordeur.’’

Xavier Koehoorn is als jurist betrokken bij het platform Nietbezorgd, zij stappen namens consumenten naar de rechter in dit soort consumentenrecht-zaken. Volgens hem is een handtekening juridisch gezien niet voldoende bewijs voor de bezorging. “De Hoge Raad heeft geoordeeld dat de consument die ontkent dat hij heeft getekend dat niet hoeft te onderbouwen”, legt Xavier uit. ''De bewijslast ligt in zo’n geval weer bij de verzender.’’ Met bijvoorbeeld camerabeelden moet dan worden aangetoond dat de consument wel heeft getekend.

Soms lijkt een pakket zelfs al voordat het bezorgd wordt te verdwijnen. Roger Janssen bestelde een nieuwe telefoon, maar trof tot zijn verbazing na levering iets heel anders aan. “Ik maakte het open en er zat geen telefoon in, maar een soort rubber ding. Dat bleek achteraf een afdekring voor een schoorsteen te zijn.” Waar de inhoud van het pakket is gestolen, is nooit duidelijk geworden.

Maar wie zitten er vaak achter de diefstallen? Zijn het bezorgers, georganiseerde bendes of gewoon de buren? Dat is vaak lastig vast te stellen. Uit meerdere rechtszaken blijkt wel dat pakketbezorgers zich soms schuldig maken aan verduistering. Zo veroordeelde de rechtbank Amsterdam in 2017 een medewerker van PostNL die tijdens zijn werkzaamheden onder meer kleding, dvd's en poststukken verduisterde.

Toch lijkt dit niet de grootste oorzaak van verdwenen pakketten te zijn. In andere zaken waren juist pakketbezorgers het slachtoffer van diefstal of zelfs overvallen op hun bestelbus. In 2023 werd een man veroordeeld tot acht maanden cel voor diefstal en poging tot diefstal in vereniging. Meerdere keren stal de man met behulp van een ander pakketten uit een bestelbus.

Een respondent heeft sterke vermoedens dat dieven bij haar pand in groepsverband samenwerken om pakketten te stelen. Volgens de politie zijn er op dit moment echter geen aanwijzingen dat georganiseerde bendes zich specifiek richten op pakketdiefstal. “Over de hele eenheid zien wij regelmatig gelegenheidsdieven. Mensen van jong tot oud die alles wat voor hen waarde heeft en binnen bereik is, zich toe-eigent.”

Pakketkluis niet voldoende

Om diefstal te voorkomen worden vaak pakketkluizen en pakketpunten als oplossing genoemd. Ook bij Yass werd in een van de woontorens van het complex voor 1090 appartementen een pakketkluis geplaatst. Volgens hem is één kluis echter niet voldoende voor alle bewoners. Uit reacties van andere respondenten blijkt bovendien dat pakketten ondanks de aanwezigheid van een kluis soms nog steeds door bezorgers in de centrale hal worden achtergelaten.

Waarom kiezen bezorgers ervoor om pakketjes in de hal te laten liggen in plaats van het netjes af te geven bij een bewoner of in een pakketkluis te plaatsen? Volgens oud-pakketbezorger en voormalig onderaannemer bij PostNL Ruud Wassenaar ligt een belangrijke oorzaak bij de hoge werkdruk en slechte betaling van veel bezorgers. ''Het in de centrale hal leggen bespaart tijd. Dan hoef je niet een aantal trappen op en bij alle adressen aan te bellen.''

Werkdruk pakketbezorgers

Die werkdruk is vooral hoog bij onderaannemers. Ongeveer zeventig procent van de pakketbezorgers werkt via zo’n constructie en dus niet direct in dienst bij de pakketdienst. ''Waar een bezorger in dienst zo’n 130 stops per dag moet maken, ligt dat bij een bezorger die via een onderaannemer werkt vaak op 180 tot 200 stops’’, vertelt Wassenaar. Eerdere onderzoeken van de Arbeidsinspectie en vakbond FNV lieten zien dat de arbeidsomstandigheden bij onderaannemers geregeld onder druk staan en werknemers worden onderbetaald.

Volgens Wassenaar begint het voorkomen van diefstal daarom met betere voorwaarden voor pakketbezorgers. Ook de Consumentenbond denkt dat meer tijd voor bezorgers kan helpen. “Ze hebben echt heel weinig tijd om al die pakketjes te bezorgen”, zegt De Witte. “Als de bezorgers meer lucht krijgen, hebben ze ook meer tijd en rust om de pakketjes te bezorgen en niet ergens onbeheerd achter te laten.”

Steeds meer kleuters gaan niet naar school: "Mijn kind verdween als dossier op de achtergrond"

Sat, 06 Jun 2026 05:00:00 GMT

Steeds meer vijf- en zesjarige kinderen gaan niet naar school, omdat het niet lukt om een passende onderwijsplek te vinden. Vorig schooljaar was twaalf procent van die zogenaamde thuiszitters in de kleuterleeftijd. Experts maken zich zorgen: "Ik kom soms scholen tegen waarvan ik denk: hebben jullie echt alles geprobeerd?"

Het is dinsdagochtend, tien uur, als Ali Karaali met zijn zoon Rayan komt aanlopen ("Kiyan zou ook meekomen, maar die voelde zich niet lekker"). De meeste kinderen zitten op dit tijdstip in het klaslokaal, maar de achtjarige Rayan niet. Net als zijn twee jaar oudere broer gaat hij niet naar school; al sinds de kleutertijd zijn er moeilijkheden. Beide kinderen zijn non-verbaal en hebben extra ondersteuning nodig, maar dat lukte op een reguliere basisschool niet. Een non-verbaal kind gebruikt niet of nauwelijks gesproken taal om te communiceren.

Rayan is helemaal niet naar school geweest, nadat zijn broer Kiyan het al op drie scholen had geprobeerd: één daarvan weigerde hem, op de twee andere lukte het niet om aan te sluiten bij wat hij als non-verbaal kind nodig had. Een doorverwijzing naar het speciaal onderwijs leek in eerste instantie uitkomst te bieden, maar de school waarnaar hij verwezen werd bleek niet bij hem te passen.

Scholen voor speciaal onderwijs zijn onderverdeeld in vier clusters. Kiyan werd naar cluster 3 verwezen (voor kinderen met lichamelijke, verstandelijke of meervoudige beperkingen), terwijl hij waarschijnlijk een taalontwikkelingsstoornis heeft, die onder cluster 2 valt. Karaali: "Op de scholen waar wij naartoe werden gestuurd hadden ze daar helemaal geen expertise in." Omdat het Kiyan niet lukte om de verplichte onderzoeken af te ronden waarmee een taalontwikkelingsstoornis officieel gediagnosticeerd wordt, kreeg hij geen doorverwijzing voor dit cluster.

Maanden thuis

Het verhaal van Rayan en Kiyan staat op niet op zichzelf. In Amsterdam gaan steeds meer jonge kinderen niet naar school. Van de 821 kinderen die vorig jaar niet op een school waren ingeschreven, was twaalf procent vijf of zes jaar oud. Dat komt neer op zo'n honderd kinderen. Waarschijnlijk ligt het daadwerkelijke aantal thuiszitters veel hoger, omdat veel van hen – net als Kiyan – officieel nog wel op een basisschool staan ingeschreven.

De Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO) maakt zich zorgen over die groep, en stuurde eind vorig jaar een brandbrief naar scholen en de gemeente, samen met Cliëntenbelang en Jeugdplatform Amsterdam. "Het gaat om kinderen van vier, vijf of zes jaar, die net starten of willen starten op de basisschool, en bij wie in die fase al problemen ontstaan", zegt directeur Floor Kaspers van OCO. "We zien dan dat scholen zeggen: 'We weten niet of we dit kunnen.' Dan krijg je dus dat hele jonge kinderen al thuis komen te zitten."

Ook het Samenwerkingsverband, de organisatie waarin basisscholen samenwerken om voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben passend onderwijs te regelen, zegt in een reactie zich zorgen te maken om deze groep. Directeur Joost van Caam noemt het een van de belangrijkste speerpunten: "We zoeken met alle partijen naar andere oplossingen dan de bestaande voorzieningen, omdat de keten verstopt zit."

De belangrijkste oorzaak van jong thuiszitten is dat kinderen een andere leer- of ontwikkelroute nodig hebben wegens ontwikkelingsachterstanden, gedrag op school of de behoefte aan intensieve zorg of begeleiding. Een groot deel van de kinderen komt dan ook in aanmerking voor speciaal onderwijs, maar het maanden of zelfs langer duren voordat daar plek vrij is.

Kaspers: "En in die tussenperiode komen kinderen vaak thuis te zitten. Dat gaat dus om kinderen van wie je weet dat de ontwikkeling niet vanzelf gaat, maar die op dat moment ook niet op een plek zitten waar aan die ontwikkeling gewerkt wordt, want ze zitten thuis." Afhankelijk van het cluster waarnaar de kinderen worden verwezen, lopen de wachttijden op van vier maanden tot meer dan een jaar.

Karaali heeft gezien wat het met zijn kind deed om steeds op een andere school te beginnen, om na korte tijd weer te horen dat het onderwijs toch niet passend is: "Als ouder zie je je kind steeds teleurgesteld thuiskomen. Hij werd een soort pingpongbal, van de ene naar de andere school."

Er niet bij horen

Volgens de wet hebben scholen een zorgplicht. Dat betekent dat de huidige school verantwoordelijk blijft voor zowel het onderwijs van het kind als het vinden van een passende vervolgplek. Maar in de praktijk is die ondersteuning lang niet altijd op orde. Zo had Kiyan als kleuter baat bij een zorgstudent, die hem op de reguliere basisschool ondersteunde, maar dat hield op toen op de wachtlijst voor speciaal onderwijs kwam.

Karaali: "Vanaf dat moment heeft de school hem losgelaten. En in het proces daarna merkte ik dat alles altijd om financiën draait: wie moet wat betalen? En die kinderen verdwijnen als een soort dossiers op de achtergrond."

Joost van Caam van het Samenwerkingsverband zegt zich zorgen te maken over de kinderen die door lange wachttijden tussen wal en schup vallen: "En tegelijk begrijpen we het dilemma van de school. We zijn immers betrokken geraakt vanwege een zorg over de ontwikkeling van de leerling en hebben zelfs het advies en besluit tot toelaatbaarheid voor het speciaal onderwijs afgegeven. Dan is het niet meteen hebben van een plek vaak een grote teleurstelling voor school en ouders, maar wel de huidige realiteit."

Floor Kaspers van OCO ziet dat scholen zich niet altijd aan hun zorgplicht houden: "Een kind met een pakketje schoolspullen naar huis sturen en zeggen: 'Dit is het', dat is niet genoeg." Ouders krijgen ook vaak te horen dat hun kind alleen nog op specifieke tijden op school welkom is, dus twee uur per dag of een paar keer per week.

Ouders weten op zo'n moment vaak niet waar ze moeten aankloppen voor hulp: de school, de leerplichtambtenaar, het samenwerkingsverband, het ouder- en kindteam of het samenwerkingsverband. Veel ouders die AT5 voor dit verhaal sprak kregen het gevoel dat, door deze kluwen aan betrokken organisaties, niemand overzicht had of verantwoordelijkheid nam.

Van Caam: "Ik ben mij ervan bewust dat wij de zoveelste instantie zijn die een hobbel of obstakel betekenen. Om die reden hebben we besloten dat we niet altijd betrokken hoeven te worden en dat we de professionele inschatting van anderen volgen, bijvoorbeeld wanneer het speciaal onderwijs inschat dat een leerling daar zou passen. Soms komt daar een andere conclusie uit, namelijk dat nog niet haalbaar is. Ook dan volgen we dat advies en dat wordt door ouders niet altijd geaccepteerd."

Kaspers merkt bovendien dat scholen niet altijd zitten te wachten op kinderen die meer begeleiding nodig hebben: "Wanneer een kind niet goed is geland op een basisschool en de ouders nieuwe scholen gaan bellen, dan krijgen ze soms te horen: 'Als je kind veel hulp nodig heeft, dan gaan we daar niet aan beginnen.' Dat mag niet. En als kinderen al zo jong het gevoel krijgen er niet bij te mogen horen, dan dragen ze dat met zich mee."

Oplossingen

Kinderen worden steeds vaker doorverwezen naar speciaal onderwijs of specialistische jeugdhulpvoorzieningen, terwijl die wachtlijsten groeien. In de afgelopen drie jaar is het aantal aanvragen voor kinderdagcentra (dagbehandelingen voor kinderen met een ontwikkelingsachterstand, verstandelijke beperking of meervoudige beperking) zelfs verviervoudigd.

Ook Onze Amsterdamse School in de Houthavens liep hier tegenaan. Zij besloten hierop een onderwijszorggroep op te richten, waar kinderen van vier tot en met zeven jaar - binnen de muren van de school - extra ondersteuning kunnen krijgen. Bijzonder is dat de klas is gericht op kinderen met gedragsproblemen, terwijl andere onderwijszorggroepen in de stad voornamelijk op ontwikkelingsachterstanden of beperkingen focussen.

"Er is hier veel aandacht vanuit de leerkracht om het kind goed te begeleiden", zegt intern begeleider Eva Tol. "We zien dat ze zich steeds veiliger voelen en mee kunnen draaien in de routines van de dag, terwijl dat in het begin nog heel erg aangeleerd moet worden."

De vijfjarige Mitansh uit India zit hier sinds een paar weken in de klas en boekt snel vooruitgang. Hij kwam binnen met gedragsproblemen, waardoor zijn oude school het lastig vond om hem te begeleiden. Ook kon hij zich moeilijk staande houden in een klas met veel leerlingen. In zijn huidige klas zitten maximaal vier kinderen op twee docenten.

De gemeente Amsterdam had als doel om voor het begin van de zomer 21 onderwijszorggroepen in de stad te realiseren, maar dat aantal is blijven steken op twaalf. De gemeente laat weten dat het lastig is om personeel te vinden voor deze klassen, maar dat dit aan het einde van het jaar geregeld moet zijn.

Melding bij Veilig Thuis

Naast afwijzingen krijgen veel ouders die AT5 sprak te maken met een melding bij Veilig Thuis vanuit de school. Volgens hen gebeurt dat vaak wanneer een kind onbegrepen gedrag vertoont of er discussie is over een passende vervolgplek. Veilig Thuis richt zich op de veiligheid in de thuissituatie en kan niet helpen bij het oplossen van problemen rondom passend onderwijs.

Ali Karaali kreeg zelfs twee keer met zo'n melding te maken. De eerste volgde nadat de opvang van zijn zoon op de eerste dag een 'niet-pluis-gevoel' had, omdat hij weinig contact zou maken. Dat zorgde voor de verdenking van mogelijke onveiligheid in de thuissituatie. De Geschillencommissie oordeelde later dat het ging om begrijpelijk gedrag voor een jong kind en verklaarde de klachten ongegrond.

"Het zorgde voor heel veel stress", zegt Karaali. "Zo'n melding kan in het ergste geval resulteren in uithuisplaatsing. Dat zijn geen kleine middelen." Bovendien merkte hij dat hij sinds dat moment een bepaald 'stempel' kreeg: "Instanties denken snel dat het wel aan de familie zal liggen of dat wij de kinderen bewust thuis zouden houden, terwijl we niets liever willen dan dat ze weer naar school gaan."

In 2023 schreef de toenmalige minister van Onderwijs, Robbert Dijkgraaf, in een brief aan de Kamer dat een onderwijsgeschil over passend onderwijs nooit reden mag zijn voor een school om Veilig Thuis in te schakelen. Het dreigen met dergelijke meldingen, waarover AT5 ook regelmatig hoorde van ouders, noemde hij "erg kwalijk en onwenselijk". De melding zorgde ervoor dat Karaali zijn zorgtaken en werk niet meer kon combineren, en leidde er uiteindelijk toe dat hij stopte met zijn baan.

Piek

"Ik kom soms scholen tegen waarvan ik denk: hebben jullie echt alles gedaan om het kind te begeleiden?', vertelt Floor Kaspers. "Ik ben ervan overtuigd dat niemand het vak in gaat om kinderen onderwijs te onthouden, maar soms zien we dat onder werkdruk te eenvoudig wordt gedacht: 'Dit kind is nu te ingewikkeld in de klas, dus het is het makkelijkst als dit kind nu ergens anders naartoe gaat.'

"Helaas wordt vaak gekozen voor een-op-een-begeleiding", zegt Joost van Caam. "En dat is prijzig, waardoor niet de hele week ondersteuning ingezet kan worden. Dat zien we graag anders, want deze vorm van ondersteuning is ook niet effectief voor de leerling. Het ontlast slechts de leraar."

En of het einde al in zicht is? Kaspers vindt het een lastige vraag. "Ik wil geloven dat we nu toch wel echt op de piek zouden moeten zitten, en dat we vanaf nu een daling zouden moeten kunnen zien."

Mitansh heet inmiddels zoveel vooruitgang geboekt dat hij binnenkort mag doorstromen naar het reguliere onderwijs. Ali zoekt nog steeds naar een passende plek voor zijn zoons.

Tot nu toe vijftig meldingen over onveiligheid op straat gemaakt bij de gemeente

Wed, 03 Jun 2026 13:40:00 GMT

Bij de gemeente zijn er tot nu toe vijftig meldingen binnengekomen over straten of plekken waar Amsterdammers zich onveilig voelen. Uit een onderzoek van AT5 afgelopen december bleek dat er bij de gemeente onduidelijkheid was over waar er in de stad onveilige plekken zijn, omdat meldingen hierover niet goed te achterhalen waren.

Amsterdammers kunnen bij de gemeente een melding maken over de openbare ruimte, een zogenoemde SIA-melding. Meldingen kunnen worden gemaakt over afval op straat, kapotte verlichting, maar ook over bijvoorbeeld te hoge bosjes langs een fietspad, waardoor je je onveilig voelt.

Dat soort meldingen over het onveiligheidsgevoel van Amsterdammers zijn belangrijk om in kaart te brengen welke plekken in de stad moeten worden aangepakt om het veiliger te maken. Iets wat de gemeente graag wil doen. Na de heftige incidenten van vorige zomer trok de gemeente zes miljoen euro uit om onveiligheid op straat aan te pakken.

Onduidelijkheid over onveiligheid

Afgelopen december bleek uit onderzoek van AT5 dat het voor de gemeente alleen erg lastig was om te zien waar Amsterdammers het onveilig vonden en ook vooral wat de gemeente moet doen om dat verbeteren. Alle SIA-meldingen kwamen namelijk op een hoop terecht en er kon achteraf moeilijk worden achtergehaald of het nu ging om veiligheid.

AT5 legde het probleem voor aan de gemeente en wethouder Melanie van der Horst erkende het probleem. "Het heeft ons op scherp gezet over hoe wij de informatie nu ophalen als de meldingen binnenkomen", aldus Van der Horst. "Het heeft bij ons ook iets getriggerd hoe we de meldingen slimmer bij elkaar gooien, en we moeten kijken of er een duidelijkere plek moet komen om een melding te kunnen maken."

Een nieuwe manier van het verwerken van de meldingen moest zorgen voor een beter beeld en dat lijkt gelukt te zijn. Sinds dit jaar zijn er vijftig meldingen verwerkt die gaan over veiligheid op straat. Een woordvoerder van de gemeente laat weten dat de meldingen worden opgepakt.

Hoe machtig is de harde kern van Ajax?

Sat, 30 May 2026 05:00:00 GMT

Vuurwerk dat ondanks controle toch het stadion binnenkomt, stewards die zeggen dat ze uit angst voor de F-side minder ingrijpen en bestuurders van Ajax die werden bedreigd. Dat beeld komt naar voren uit onderzoek van AT5. We spraken de afgelopen maanden met stewards, oud-bestuurders, F-siders, deskundigen en de voltallige driehoek. Ook keken we mee achter de schermen bij de veiligheidsoperatie in het stadion. Want hoeveel grip is er op de harde kern van Ajax? En wie is de baas in het stadion?

Op zondag 30 november loopt de spanning in de Johan Cruijff Arena hoog op. De F-side kleurt rood door fakkels. Vuurwerk wordt vanuit het vak op het veld gegooid tijdens een herdenkingsactie voor een overleden supporter. De wedstrijd tegen Groningen wordt al na zes minuten stilgelegd en later definitief gestaakt. Achteraf blijkt dat circa 150 supporters met dozen vol vuurwerk via een nooddeur het stadion zijn binnengedrongen.

De F-side werd in 1976 opgericht door een kleine groep supporters en groeide uit tot een tribune met zo’n vijfduizend supporters. Met collectief gezang en spandoeken zorgen ze ervoor dat het soms voelt alsof Ajax met een twaalfde man speelt. Maar soms gaat het ook flink mis met de fanatieke aanhang. Voor AT5 aanleiding om te onderzoeken hoe goed Ajax de beveiliging in het stadion op orde heeft, maar ook hoeveel grip de club en andere autoriteiten nog hebben op deze groep.

Oppervlakkige fouillering

Bij een thuiswedstrijd zet Ajax gemiddeld zo’n 350 stewards in. Zij controleren supporters bij de ingangen en moeten ervoor zorgen dat verboden voorwerpen, zoals vuurwerk, niet binnenkomen. Uit achtergrondgesprekken met tien stewards blijkt dat juist bij ingang Zuid van de F-side, waar het risico op vuurwerk volgens betrokkenen het grootst is, niet altijd goed wordt gecontroleerd.

“Collega’s zijn bij sommige ingangen meer aan het aaien over kleding in plaats van het echt grondig fouilleren van mensen”, zegt een steward. Een ander vertelt dat supporters bij ingang Zuid eigenlijk altijd een-op-een gecontroleerd zouden moeten worden, maar dat dit niet voortdurend gebeurt. “Sommige F-siders mogen zo doorlopen.”

Stewards zijn bovendien alleen bevoegd om oppervlakkig te fouilleren en mogen dus niet onder kleding controleren. Een politieagent is hier bijvoorbeeld wel voor bevoegd. Toch ziet de driehoek het niet als oplossing om agenten bij de toegangspoorten in te zetten. Dit zou te veel capaciteit vragen.

Vuurwerk naar binnen gesmokkeld

Volgens stewards wordt vuurwerk ook al voor wedstrijden in het stadion neergelegd. Grote spandoeken worden vooraf klaargelegd door F-siders en zouden soms gebruikt worden om vuurwerk in te verstoppen. Ook zouden schoonmakers soms spullen neerleggen. Om dat tegen te gaan, zet Ajax bij sommige wedstrijden speurhonden in die het stadion vooraf controleren op vuurwerk. Toch worden deze niet elke wedstrijd ingezet.

"Het is een kat-en-muisspel", zegt Joris de Lange, de manager wedstrijdoperatie en veiligheid van Ajax. "Wij hebben de verplichting om vuurwerk buiten te houden, terwijl sommige supportersgroepen vinden dat vuurwerk bij voetbal hoort." Volgens hem is het onmogelijk om alles tegen te houden. "Bij Schiphol of havens wordt ook nog steeds van alles binnengesmokkeld terwijl ze daar meer tijd en apparatuur hebben dan in stadions."

Tijdens wedstrijden houden stewards toezicht op wangedrag op de tribunes. Volgens de stewards die wij op anonieme basis spraken, wordt op de F-side meer toegestaan dan op andere tribunes. Bijvoorbeeld roken, blowen en het gooien van bier. Wat meespeelt bij het niet ingrijpen is dat stewards te maken hebben gehad met intimiderend en soms zelfs gewelddadig gedrag. "Bij ingrijpen krijg je al die gasten op je dak", zegt een steward. Een ander kreeg een klap in haar gezicht. "Hij zei daarna dat hij me buiten zou opwachten."

Ook tijdens Ajax-Groningen werden stewards met geweld opzij geduwd door supporters. Vooral als de club verliest is het volgens een steward "billenknijpen". Hoewel fysiek geweld volgens stewards bij excessen blijft, is verbaal geweld volgens hen structureel. "Uitgescholden worden, waarbij je familie erbij wordt gehaald. Je weet dat het een onderdeel van het werk is", aldus een steward.

Burgemeester Halsema noemt het zorgelijk dat stewards zo onder druk komen te staan door sommige supporters. Tegelijkertijd vindt ze dat er niet met twee maten gemeten kan worden. "Het kan niet zo zijn dat stewards denken: daar bemoeien we ons niet mee, want dan wijk je eigenlijk voor geweld of de dreiging met geweld."

Volgens Ajax wordt ervoor gekozen om niet altijd direct in te grijpen bij ongeregeldheden. In het stadion hangen ongeveer tweehonderd camera’s waarmee supporters later alsnog kunnen worden geïdentificeerd en bestraft. "Soms werkt direct optreden de-escalerend, maar soms juist ook escalerend", zegt De Lange. Die afweging wordt gemaakt vanuit de controlekamer door personeel van de club, de Johan Cruijff Arena en de politie.

Het Auditteam Voetbal en Veiligheid beoordeelt de veiligheid in Nederlandse stadions, het deed in 2023 de laatste audit bij Ajax. Vincent van der Vlies was destijds hoofdonderzoeker en onderzoekt al jaren de veiligheid rond voetbalwedstrijden. "Ik was best onder de indruk van het niveau hier, maar dat kan ook komen doordat de standaard in Nederland nog steeds relatief laag is", zegt hij.

Professionaliteit stewards

Zo zijn er nog stappen te zetten in de professionaliteit van de stewards. De stewards die AT5 sprak zijn wisselende te spreken over hun opleiding. Elke steward moet een diploma behalen dat is geaccrediteerd door de KNVB, maar de basisopleiding duurt zo'n drie dagdelen, waarna ze nog een aantal wedstrijden stage lopen. Volgens sommige stewards "stelt de opleiding weinig voor", terwijl anderen benadrukken dat je het werk "vooral in de praktijk leert." Ter vergelijking: in Engeland duurt de opleiding tot steward enkele maanden voordat iemand daadwerkelijk aan de slag mag.

Toch is de veiligheid in Nederlandse stadions de afgelopen jaren verbeterd. In seizoen 2018/2019 waren er 764 incidenten en vorig seizoen 363. Wel ziet Van der Vlies een verschuiving van incidenten naar buiten het stadion. Zo zijn er steeds vaker incidenten tijdens Europese wedstrijden in binnensteden en zogeheten hit-and-runacties, waarbij andere supportersgroepen worden aangevallen.

Volgens de driehoek is vooral de nieuwe generatie supporters lastig in beeld te krijgen. Waar de harde kern vroeger uit één hechte groep bestond, bestaat de F-side tegenwoordig uit meerdere groepen met eigen leiders. "De harde kern van vroeger was nog best aanspreekbaar", zegt hoofdofficier van justitie René de Beukelaer. "Met de groep van nu is moeilijk verbinding te krijgen."

Ajax heeft zogeheten supporters liaison officers (SLO’s) in dienst om contact te onderhouden met de harde kern. Deze werknemers zijn bij Ajax afkomstig uit diezelfde harde kern. Via de SLO’s worden afspraken gemaakt over sfeeracties of bijvoorbeeld herdenkingen van overleden fans. Maar afspraken maken gaat lastig door de vele groeperingen binnen de F-side. "Zo’n grote groep is een veelkoppig monster", zegt oud-teammanager van Ajax David Endt. "Als je met één vertegenwoordiger afspraken maakt, kan dat met voeten getreden worden door een andere leider."

Bestuurders thuis opgezocht

AT5 ging in gesprek met twaalf oud-bestuurders van Ajax over de invloed van de harde kern binnen de club. De meesten wilden anoniem blijven. De helft zegt te maken te hebben gehad met bedreigingen of intimidatie vanuit supporters. Sommige bestuurders werden thuis opgezocht of ontvingen dreigende appjes en telefoontjes. "Het kwam je privéleven binnen", vertelt een voormalig bestuurder. "Ze zoeken uit waar je woont en wie je kinderen zijn."

Twee bestuurders moesten zelfs beveiligd worden en bij een deel speelde het mee in het besluit om vroegtijdig te stoppen. Niet in alle gevallen is duidelijk of de dreiging daadwerkelijk vanuit de harde kern kwam. Ook klinkt kritiek dat de club zich soms weinig beschermend opstelt. '"Ze doen alsof ze er niets aan kunnen doen. Het hoort er een beetje bij, zeggen ze dan", zegt een oud-bestuurder.

Volgens betrokkenen leidt die druk er soms toe dat Ajax bij incidenten eerder kiest voor sussen dan voor hard ingrijpen tegen de harde kern. "Je hebt dan standvastige en principiële mensen nodig die voet bij stuk houden en zich niet laten intimideren. Maar dat is niet makkelijk", zegt oud-teammanager David Endt.

De invloed van de harde kern reikt volgens sommige oud-bestuurders zelfs verder dan alleen op de tribune. "Ik denk dat de invloed groter is dan bij welke club dan ook. Op alle niveaus", zegt een oud-bestuurder. Ondanks dat Ajax de afgelopen jaren de veiligheidsmaatregelen heeft uitgebreid, laten de incidenten zien dat problemen blijven terugkeren. Het laat zien dat de grip op de harde kern slechts beperkt is.

Meeste volmachtstemmen in Nieuw-West; strengere regels zouden slecht zijn voor de opkomst

Thu, 14 May 2026 05:00:00 GMT

Het gebruik van de volmachtstem, dat iemand anders jouw stem uitbrengt, ligt na de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen onder de loep vanwege fraudegevoeligheid. Uit onderzoek van AT5 blijkt dat het gebruik van volmachtstemmen vooral in stadsdelen voorkomt waar de opkomst het laagst is. Wat zou er gebeuren als de regels strenger worden? "Dan wordt de gemeenteraad een nog slechtere afspiegeling van de stad."

Al bijna een eeuw lang kan er in Nederland per volmacht worden gestemd. Handig voor als je op de verkiezingsdag niet kan stemmen vanwege bijvoorbeeld ziekte of vakantie. De regels daarvoor waren destijds nog vrij streng. Zo moest je de machtiging motiveren en ook moest je aanvankelijk al voor 1 januari van het verkiezingsjaar iemand anders machtigen.

In de loop van de jaren werden de regels verruimd. Een motivering is niet meer nodig en ook hoef je niet voor de start van het verkiezingsjaar iemand op te geven. Een handtekening en de foto of kopie van je identificatie is genoeg. De persoon die jij gemachtigd hebt, mag dan jouw stem uitbrengen in het stemhokje.

Onder de loep

Maar na een incident tijdens de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in het Zuid-Hollandse Gorinchem kwam de manier van stemmen in opspraak. In het dorp werden onder meer volmachten geronseld en werden kiezers beïnvloed.

De Europese verkiezingswaakhond OVSE uitte al meerdere keren kritiek op het volmachtgebruik in Nederland en na de afgelopen verkiezingen zijn er meerdere experts die de volmacht een 'zwakte' noemen.

Dat het gebruik van volmachten onder de loep ligt, begrijpt politicoloog Floris Vermeulen van de UvA wel. "Je mag niet iemand actief benaderen voor zijn stempas. Je moet wachten totdat iemand je die stempas geeft. Dat is alleen een ontzettend grijs gebied. De overheid is er namelijk niet bij als de stempas wordt gegeven, daar is geen zicht op. Dus dat het fraudegevoelig is, is absoluut een feit."

148 stembureaus

Zowel landelijk als in Amsterdam ligt het percentage voor het gebruik van volmachtstemmen rond de 10 procent tijdens een verkiezing. In een aanzienlijk deel van de stembureaus in de stad ligt dat gebruik wel boven dat gemiddelde. Bij 147 stembureaus, van de 461 die de stad telt, werd er vaker een volmacht gebruikt dan gemiddeld gezien.

Zoom je in op de vijftig stembureaus waar het vaakst een volmacht werd gebruikt, dan valt op dat die vijftig stemlocaties voornamelijk te vinden zijn in Nieuw-West, Noord en Zuidoost. Met respectievelijk 28, 9 en 7 locaties. Tevens de drie stadsdelen met de laagste opkomstcijfers.

"Ik denk dat die cijfers een reflectie zijn van de uitdagingen waar mensen mee te maken hebben in wijken met een lage opkomst", aldus Denk-fractievoorzitter Sheher Khan. Volgens Khan zijn de lage opkomstcijfers een groot probleem en heeft dat te maken met verschillende factoren. "We weten dat men het uitdagend vindt om überhaupt te gaan stemmen, soms heeft het te maken met taal of de manier van stemmen. Ze vinden het blijkbaar laagdrempeliger om hun stem uit te brengen via een volmacht en dat moeten wij omarmen."

Vermeulen voegt daaraan toe dat in wijken met lage opkomstcijfers ook de migratieachtergrond en het opleidingsniveau een belangrijke rol spelen. "Vaak wonen hier Amsterdammers die een grotere afstand tot de politiek hebben."

Volmacht juist belangrijk

Als je kijkt naar de negen stembureaus waar het vaakst een volmacht werd gebruikt tijdens de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen, dan zie je dat deze allemaal in Nieuw-West liggen. In de vier stembureaus waar het meest per volmacht werd gestemd lag het aantal op één op de vijf.

Uit een eerder onderzoek na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018, waar Vermeulen zelf aan mee heeft gewerkt, bleek ook dat volmacht stemmen voornamelijk populair zijn onder Marokkaanse (33 procent), Turkse (25 procent) en Surinaamse (19 procent) Amsterdammers.

En dat gegeven laat volgens Vermeulen ook zien waarom het gebruik van de volmacht in Amsterdam juist heel belangrijk is. "De opkomstongelijkheid neemt steeds meer toe in Amsterdam en dat is een enorme bedreiging voor het functioneren van de democratie. In dit soort wijken zien we opkomst van zelfs 25 procent of minder. Je ziet dat de volmachtstem gedeeltelijk helpt om dat nog recht te trekken."

Strengere regels?

Na het voorval is Gorinchem kwam de roep voor strengere regels over het gebruik van volmachtstemmen. De gemeente Gorinchem zelf vroeg het ministerie om de regels te heroverwegen en een hoogleraar van de Universiteit Leiden opperde om het aantal volmachten per persoon terug te brengen van twee naar één en weer terug te gaan naar de schriftelijke motivatie.

Als de regels strenger zullen worden gemaakt, zou dat volgens Vermeulen een groot effect hebben op de Amsterdamse democratie. "Dan gaat de opkomst in die wijken nog lager worden, wordt ongelijkheid nog groter en dan is de gemeenteraad nog minder een afspiegeling van wat mensen in de stad belangrijk vinden."

"Ik hoor sommige groepen Amsterdammers weleens zeggen dat er voor een onderwerp onvoldoende aandacht is, maar als de opkomst daar nog lager wordt weten we nog minder waar zij willen waar we ons voor hard maken", zegt Khan. Vermeulen voegt daaraan toe: "Het wordt dan vooral een gemeenteraad van wat mensen belangrijk vinden uit het centrum en Zuid."

Een woordvoerder van de gemeente laat weten dat zij niet over de regelgeving van volmachten gaan, maar dat zij wel actief communiceren over de mogelijkheid om daar gebruik van te maken. Bijvoorbeeld in de stemkrant die elke Amsterdammer op de mat krijgt. "Daarnaast zetten wij alle beschikbare middelen in om fraude tegen te gaan."

Minister Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken) liet eerder in de Tweede Kamer al weten dat de verkiezing, zoals altijd, uitgebreid geëvalueerd wordt. "De casus in Gorinchem wordt betrokken bij de evaluatie van de gemeenteraadsverkiezingen. Daarbij wordt bezien of en zo ja, hoe de regels over het gebruik van volmachten moeten worden aangescherpt."

Andere oplossingen

Vermeulen en Khan vinden allebei dat je juist niet te veel moet kijken naar het voorval in Gorinchem. "Het is een legitiem democratisch middel en bovenal zijn er ook al waarborgen om fraude tegen te gaan", aldus Khan. Vermeulen voegt daaraan toe dat de regels in 2024 al een keer zijn aangescherpt.

Volgens hen moet de volmacht dus blijven bestaan, maar moet er ook worden gekeken naar andere oplossingen om de opkomstongelijkheid aan te pakken. "Je moet veel meer investeren in het democratisch ethos in deze wijken", vindt Vermeulen. "Het maatschappelijk middenveld moet daar worden ondersteund en er moet met hen samen worden gewerkt om ervoor te zorgen dat mensen samen gaan nadenken over wat zij belangrijk vinden."

Khan vindt ook dat er veel meer op die wijken moet worden gefocust. "Ik denk dat een doelgroepencampagne daar heel belangrijk voor is. Ik denk dat je de gemeentelijke communicatie echt moet richten op dit soort groepen." Volgens Khan weten zij vaker ook niet het belang van de gemeente en dat veel zaken die zij belangrijk vinden niet in Den Haag, maar op de Stopera worden geregeld.

Eén ding is in ieder geval zeker volgens de twee: er moet nog heel veel gebeuren om de opkomst te verbeteren en daar moet nu al mee worden begonnen.

Podcast De Vondeling: bezoek aan detective brengt Lieve dichterbij familie

Tue, 05 May 2026 07:01:06 GMT

In de zoektocht naar de biologische ouders van Lieve, zijn we bij familiedetective Els Leijs terechtgekomen. Aan de hand van DNA-testen, doet Els onderzoek naar mensen hun familiegeschiedenis. Voor Lieve heeft ze haar stamboom onderzocht en een nieuwe DNA-test gedaan en daar komt opnieuw een match uit. "Je hebt meer familie dan je dacht, zeker?"

Luister aflevering 6 'DNA is de toekomst' van 'De Vondeling'.

"Mijn jongste cliënt is 5 jaar en mijn oudste 88 jaar", vertelt Els Leijs. Als familiedetective werkt ze voornamelijk met DNA-databanken zoals My Heritage, Ancestry en 23andMe. De afgelopen jaren is het succes van de DNA-banken enorm toegenomen. "Het is een tegenwoordig een vaak gegeven cadeau onder de kerstboom", zegt Els lachend.

Toch heeft het succes van de DNA-testen wel de nodige consequenties, vertelt Els. Met regelmaat komt het voor dat iemand zich niet bewust is van het feit dat hij/zij een donorkind zou zijn. Dat kan een lastig gesprek zijn. "Maar ik ben een groot van fan van de waarheid, dus voel me daar niet heel erg schuldig over. Want degene heeft zelf een DNA-test gedaan en is dus een halfzus of broer van mijn cliënt".

Als het gaat om de ethische vraag of we wel op zoek kunnen gaan naar de ouders van Lieve, is Els dan ook duidelijk. "Ja, daar ben ik heel duidelijk in. Het is je eigen leven en je hebt het recht om te weten wie je vader en moeder zijn." Els verwijst, net als rechercheur Gerard van den Haak, naar artikel 7 van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Waarin staat dat ieder kind het recht heeft om te weten wie zijn of haar ouders zijn.

Ook voor Youri deed Els eerder al onderzoek. De DNA-test zelf leverde geen nieuwe matches op, maar op het stukje deken waarin hij werd gevonden, is DNA gevonden. "Daar zitten bloedvlekken op waarvan de meest logische conclusie is dat die van zijn moeder zijn. In dat geval kunnen we een profiel maken en dan heb je wat meer informatie." Maar het is een lange en dure zoektocht om dat exact uit te zoeken, vertelt Els. "Maar als we iets meer informatie hebben, kunnen we misschien gerichter oproepen doen. Als bijvoorbeeld duidelijk is dat zijn moeder van Ghanese afkomst zou zijn".

In de zaak van Lieve gaat Els nog verder onderzoek doen. Ze adviseert een nieuwe DNA-test omdat Lieve tot op heden alleen in My Heritage stond geregistreerd. "Mijn doel is eigenlijk wel om iemand sowieso in My Heritage en Ancestry te hebben staan. My Heritage is vooral een goede databank in Nederland en Ancestry is gewoon de grootste." Ook vraagt Els of Lieve wil weten of er sprake was van incest. Een ongemakkelijke vraag, maar wel een vraag waar Lieve uiteindelijk antwoord op wil. Aan de hand van een DNA-test kan Els ook dat uitzoeken.

Lieve doet een paar dagen later meteen de DNA-test. "Ik hoop natuurlijk dat er een wonder gebeurt en dat ik mijn biologische ouders vind", zegt Lieve. "Ik ben het meest benieuwd naar hoe ze eruit zien."

Een aantal weken gaan voorbij, als we langs mogen komen bij Els. Ze begroet ons hartelijk, maar is ook meteen duidelijk over de resultaten. "Ik heb geen toverstafje."

Al direct wordt duidelijk dat de nieuwe test met Ancestry geen nieuwe matches heeft opgeleverd. Een teleurstelling. Toch levert het wel iets op, namelijk een nauwkeurigere kaart over het gebied waar Lieve's DNA ook gevonden is. Els wijst een gebied aan van Algerije, Marokko, Tunesië en Libië. De uitslag van de kaart in combinatie met de uitslag van My Heritage laat zien van Lieve's achtergrond volledig Marokkaans is.

Dan opent Els de test van My Heritage. Daar verschijnt de DNA-match met de achternicht en met een recentelijk nieuwe match uit België. Daar vertelde rechercheur Gerard van den Haak al eerder over. Lieve vertelde dat dit een nieuwe match was, maar verder weg dan haar achternicht.

Dan valt er ineens iets op. "Is dit een nieuwe?" Ze wijst een nieuwe match aan in het scherm. Het gaat om een Noorse jongen, die een halfneef zou zijn van Lieve. Lieve knikt instemmend. "Ja, best een nieuwe match. Daar kreeg ik vorige week een melding van en heb ik al contact mee gehad", vertelt Lieve. Een halve neef betekent dat Lieve's vader of moeder een halfbroer of halfzus heeft en dat is de vader of moeder van deze jongen. "Hij heeft een Noorse vader en een Marokkaanse moeder", zegt Lieve. "Dat betekent dat we aan zijn moeders kant moeten zijn", zegt Els.

Het besef dringt dan nog niet helemaal door, dat we dichterbij zijn dan we ooit waren. Deze Noorse jongen, matcht namelijk veel hoger met Lieve dan haar achternicht. "Hij staat bovenaan", zegt Els. "Wat je ziet, is dat hij dezelfde generatie is, tussen de 20 en 29 jaar."

Els legt uit dat het misschien ver weg klinkt, omdat de match niet uit Nederland komt. Maar dat op DNA-gebied dit heel dichtbij is. Ze stelt voor om later een bericht op te stellen voor de neef, om meer informatie te achterhalen. Dan zoekt Els nog uit of er sprake was van incest. Het wordt meteen duidelijk dat dit niet het geval is. Lieve is opgelucht. "Er is wel sprak van enige endogamie" zegt Els. "Dat wil zeggen dat in het verleden neven en nichten met elkaar getrouwd zijn geweest." Maar niks bijzonders, volgens Els. "In Nederland gebeurde dat ook heel vaak."

Els maakt geeft vervolgens de zichtbare matches kleuren. Zo vormt zich aan de hand van vier kleuren een stamboom, van familieleden die verwant zijn aan Lieve's oma en opa's. Zo zien we dat de halve neef uit Noorwegen en de achternicht uit Amsterdam, verwant zijn aan elkaar en dus uit dezelfde familielijn komen.

Na uren puzzelen, ronden we het gesprek af. We hebben een begin gemaakt van een stamboom én hebben een nieuwe match ontdekt. De Noorse halve neef staat DNA-technisch het dichtstbij Lieve. Zo kunnen we weer verder. Door hem vragen te stellen over zijn familie, verder navraag te doen bij de achternicht en met de tips. Jullie hebben namelijk geluisterd naar de podcast en we hebben verschillende tips binnengekregen.

Toch is er ook nog altijd veel onduidelijk en weet Lieve nog niet wie haar biologische ouders zijn. Ook Youri zoekt nog naar antwoorden, dus alle tips zijn welkom. Dus heb jij naar aanleiding van deze aflevering nog ideëen of tips over de zaak van Lieve of Youri? Ben of ken jij familie? Mail dan naar podcast@at5.nl. Doordat de zaak verjaard is, zijn ouders of mensen die hebben bijdragen aan het te vondeling leggen van Lieve en Youri niet meer strafbaar. Wil je om wat voor reden dan ook, liever een melding maken bij de politie? Dan kan ook mail dan naar vondelingen.ad@politie.nl.

Wij gaan aan de slag met de tips en het vervolg met de familiedetective. We zijn hopelijk snel bij je terug met de volgende aflevering van 'De Vondeling'.

Geen aansluitstop zoals in Utrecht, maar ook hier wachtlijst voor zwaardere stroomaansluiting

Sat, 02 May 2026 11:42:16 GMT

Dat er problemen zijn op het stroomnet is ondertussen bekend, maar afgelopen maand werd duidelijk dat er in Utrecht geen enkele aansluiting of verzwaring meer mogelijk is. Hoe zit dat met het krappe Amsterdamse net? Aansluitingen zijn hier nog mogelijk, maar ook hier loopt Liander tegen grenzen aan. Daarom gaat er wel heel wat veranderen vanaf 1 juli, en dat is geen goed nieuws voor wie een zwaardere aansluiting voor bijvoorbeeld een warmtepomp nodig heeft.

Door de 'pauzeknop' die is ingedrukt in Utrecht voor nieuwe aansluitingen, kwam de krapte op het stroomnet weer serieus in beeld. Het hing al jaren als het zwaard van Damocles boven ons hoofd, maar het is nu voor het eerst dat het ergens in Nederland niet meer mogelijk is om aansluitingen - hoe groot of klein ze ook zijn - voor elkaar te krijgen.

Of Amsterdam dat ook staat te wachten, zocht AT5 na meerdere vragen van kijkers uit. Om te beginnen is de situatie in Amsterdam anders dan die rond Utrecht. Zo maakt de stad gebruik van meerdere hoogspanningsstations die gedeeltelijk voor Amsterdam zijn en gedeeltelijk voor kleinere plaatsen om de stad heen.

Ook heeft Liander, de netbeheerder, goed zicht op de stroomvraag in Amsterdam. Dat komt doordat de gemeente samen met Liander elke twee jaar een studie doet naar de stroomverwachting. Dat is uniek, maar ook handig. De netbeheerder heeft daardoor een beter zicht op de regio rond Amsterdam dan in andere delen van het land waar zij het net beheren. Daardoor knelt het stroomnet in de stad niet zoals op andere plekken in het land. Volgens Liander is van het afkondigen van een aansluitingsstop hier dan ook nog geen sprake.

Gevolgen ontwikkeling stad

Toch is zo'n stop als in Utrecht ook een reële mogelijkheid in de toekomst in Amsterdam. Afgelopen december waarschuwde de gemeente dat het Amsterdamse stroomnet zo vol zit dat het de komende jaren grote gevolgen gaat hebben voor de ontwikkeling van de stad.

Uit onderzoek van de gemeente bleek dat het knellende stroomnet een risico vormt voor zo'n 1600 projecten. Voor tweehonderd projecten is de situatie zelfs kritiek. Dat gaat over opvanglocaties voor vluchtelingen, vijftig scholen, sportlocaties en de nieuwe OBA Next in Zuidoost. Sommige projecten kunnen bij oplevering mogelijk niet eens open, omdat er geen stroom beschikbaar is. Ook is er volgens de gemeente een grote kans dat de bouw van ongeveer 30.000 woningen vertraging gaat oplopen.

Om aan de stroomvraag te voldoen, is de grootste verbouwing van de stad in 200 jaar nodig en dat is een gigantische klus. Zo moeten er twintig nieuwe elektriciteitsstations in en rond de stad worden gebouwd, moeten negentien bestaande stations nog worden vernieuwd of uitgebreid, komen er nog 2600 elektriciteitshuisjes bij in de stad en moet er 1600 kilometer aan nieuwe kabels worden getrokken.

Wachtlijst voor iedereen

Tot nu toe kregen mensen met een kleinverbruiksaansluiting (tot en met een 3-fasenaansluiting) automatisch voorrang op het stroomnet. Liander hield ruimte vrij voor dit soort kleinverbruikers, maar dat gaat vanaf 1 juli veranderen. En ook al is er dan nog geen sprake van een aansluitingsstop, een wachtlijst voor iedereen is er dan wel. Net zoals bedrijven al sinds 2023 moeten wachten tot er stroom vrijkomt, moeten kleinverbruikers dat ook. Alles komt op één hoop terecht.

Vanaf dan telt namelijk niet meer de grootte van de aansluiting, maar het doel van een project. Dat komt doordat een groot aantal bedrijven massaal naar de rechter stapte om voorrang te krijgen op het overvolle stroomnet. Ov-bedrijven, telecomproviders, datacenters en afvalverwerkers vonden het niet eerlijk hoe de huidige situatie, waarin woningen en hulpdiensten voorrang kregen, niet eerlijk.

De rechter concludeerde dat Energietoezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) terug naar de tekentafel moest en dat eerlijker moest verdelen. De ACM kwam daarna met een nieuw 'prioriteringskader', een soort van voorrangsregels voor elektriciteit. Vier categorieën bepalen wie als eerste nieuwe beschikbare stroom krijgt.

Op de derde plaats

Categorie één gaat over zogenoemde 'congestieverzachters'. Dat zijn projecten die stroom nodig hebben, maar daardoor wel meer ruimte op het stroomnet kunnen vrijmaken. Categorie twee is voor partijen die zich focussen op de nationale veiligheid. Denk aan infrastructuur, de gezondheidszorg, drinkwatervoorzieningen, telecommunicatie en de hulpdiensten. Op plek drie komen de basisbehoeften. Het verwerken van afval, scholen, het ov en woningen. Met de uitzondering dat gemeentes voor woningbouwprojecten tot 10 jaar vooruit een aansluiting kunnen aanvragen. Daarna komen overige aanvragen zonder prioriteit van bijvoorbeeld bedrijven en publieke laadpalen.

Wie dus thuis een verzwaring nodig heeft, komt vanaf 1 juli op de derde plek terecht. Hoelang je dan moet wachten voordat jij aan de beurt bent, is nog moeilijk te zeggen. Maar volgens Liander kan het gaan om een wachttijd van één tot drie jaar. De beschikbare ruimte op het stroomnet verschilt daarnaast ook per regio.

Zodra er namelijk ruimte is op het stroomnet, wordt dit verdeeld onder de aanvragen die bovenaan op de wachtlijst staan. Maar sta jij op een gegeven moment bovenaan de lijst, maar er komt een aanvraag uit categorie één of twee, dan gaat die voor.

Aanvragen nu het nog kan

De gemeente adviseert daarom Amsterdammers die een zwaardere aansluiting nodig hebben om de aanvraag nog te doen voor 1 juli. Wanneer je dat nog op tijd aanvraagt, verklein je de kans op een lange wachttijd. Wel waarschuwt Liander dat een aanvraag indienen niet altijd garantie geeft voor directe uitvoering. Soms is er in een wijk namelijk een nieuw elektriciteitshuisje nodig of nieuwe bekabeling om de verzwaring voor elkaar te krijgen.

Liander zegt daarnaast dat mensen goed moeten kijken of ze überhaupt wel een zwaardere aansluiting nodig hebben. Een hybride warmtepomp, laadpaal of inductiekookplaat werkt vaak prima op een lichtere aansluiting. Bij twijfel kan je altijd overleggen met een installateur. De gemeente voegt daaraan toe dat woningen die worden aangesloten op het warmtenet hun aansluiting ook niet hoeven te verzwaren.

Publiek warmtebedrijf van groot belang

Dat legt wel meteen een probleem bloot: de nood voor het publieke warmtebedrijf. Doordat Vattenfall vanwege 'verslechterende marktomstandigheden' besloot om te stoppen met het aanleggen van warmtenetten in wijken die al bestaan, liggen dit soort warmtenetten nu zo goed als volledig stil.

En dat terwijl het aanleggen van warmtenetten in bestaande woonwijken van groot belang om Amsterdam van het gas af te krijgen. Als warmtenetten niet zouden kunnen worden aangelegd, dan zouden er meer warmtepompen moeten komen. Alleen verbruiken die veel stroom en is die ruimte er niet op het elektriciteitsnet.

Maar vorige maand werd duidelijk dat de komst van een eigen warmtebedrijf weer een stapje dichterbij is gekomen. Amsterdam, Alliander en EBN hebben nieuwe afspraken gemaakt én ook de gemeente Diemen wil zich aansluiten bij het plan, wat het miljardenproject betaalbaarder moet maken. Wethouder Zita Pels blikt zelfs al vooruit op een mogelijk oprichtingsbesluit aan het einde van dit jaar, maar de financiële uitdaging blijft groot en de steun van het Rijk is hard nodig.

Podcast De Vondeling: DNA-doorbraak in de zoektocht van Lieve

Tue, 28 Apr 2026 07:40:00 GMT

Als Lieve 18 jaar is, doet ze een DNA-test en daar komt voor het eerst een match uit met biologische familie. Uit de test wordt ook bevestigd dat ze grotendeels van Marokkaanse afkomst is. Het is een doorbraak in de zoektocht van Lieve.

Luister hier naar aflevering 5 van De Vondeling: De andere ouders

“Dat was wel echt heel bijzonder eigenlijk. Het was voor het eerst dat ik het besef had dat er dus ergens biologische familie van mij is”, vertelt Lieve. Als ze de match ziet op het profiel van My Heritage, weet ze alleen niet direct wat te doen.

Ze besluit de hulp van rechercheur Gerard van den Haak in te schakelen. “Als je voor het eerst een achternicht vindt in My Heritage, dan krijg je wel het gevoel dat de sleutel ligt heel dichtbij. Dan word je er ook wel enthousiast van en heb je zoiets van gaan met die banaan.” Alleen de handen van de rechercheur zijn gebonden. Vanwege de verjaringstermijn kan hij geen onderzoek meer doen in de zaak. Hij kan er alleen voor Lieve zijn en haar ondersteunen en dat doet hij.

Via My Heritage leggen ze contact met de match. Het blijkt om een achter-achternicht te gaan. Voor het gemak spreken we alleen even van een achternicht. Ze berichten de vrouw en worden uitgenodigd om langs te komen bij haar en haar man. Samen met haar adoptieouders en Gerard gaat ze langs.

“Dat voelde eigenlijk als een soort van film. Het was eigenlijk gewoon alsof ik bij familie langskwam, die ik een tijd niet had gezien”, vertelt Lieve. Er is onverwachts een blik van herkenning tussen Lieve en haar achternicht. “Hele aardige mensen. Ze hadden niet echt een specifieke reden om zich op te geven bij My Heritage. Ze wilde gewoon meer kijken waar ze vandaan kwamen”, vertelt Gerard.

Op de vraag wie in de familie een kind te vondeling heeft gelegd, komt dan ook niet direct een antwoord. Wel herkennen ze veel van Lieve haar uiterlijk in de familie. “Ze gaven aan dat ik op een nicht in de familie lijk”, vertelt Lieve.

De achternicht weet alleen niet aan welke kant van de familie Lieve verbonden zou zijn. Toch is er een theorie die ze mogelijk acht. “Het zou dan gaan om een soort winkel, waar heel veel vrouwen in dienst waren. Ze kwamen vanuit het buitenland naar Nederland om te werken voor die winkel. Een van die dames zou dan zwanger geraakt kunnen zijn”, vertelt Lieve. De oom van de achternicht zou dan Lieve’s vader kunnen zijn.

Dat verklaart alleen nog niet waarom Lieve te vondeling is gelegd. “Eigenlijk is het meest simpele om een van die personen te benaderen om te vragen of zij weten van een zwangere vrouw. Alleen dat is gewoon heel lastig om ter sprake te brengen”, vertelt Lieve. “Want stel dat deze theorie klopt van geen kant, dan is er toch iets in de wereld gebracht wat niet klopt.” Zo komt Lieve’s zoektocht weer stil te staan. De cultuur van de familie en het taboe van een vergeten kind, maakt dat de achternicht het lastig vindt om het bespreekbaar te maken.

Lieve heeft na 4 jaar nog altijd contact met de achternicht. Ze is op de hoogte van de podcast en steunt Lieve in haar zoektocht. Alleen zijn er geen nieuwe antwoorden gekomen over wie haar ouders zouden kunnen zijn. Al is het niet zo dat ze het idee had dat ze geen familie had. Integendeel. Ze heeft zich altijd gesteund en geliefd gevoeld door haar adoptieouders Dirk en Anita. “Zij zijn de liefste mensen en ik ben zo dankbaar dat ik hier mag zijn. Ik heb nog nooit andere mensen ontmoet die liever zijn dan zij”, vertelt Lieve met tranen in haar ogen. “Dat voelt gewoon als thuis.”

In de zoektocht naar de mensen die er wel voor haar waren als opvoeders, moeten we ook nog verder terug in de tijd. Naar de eerste pleeggezinnen waar ze terecht is gekomen. De eerste dagen verblijft ze bij Hylkje en Bart en daarna komt ze in het pleeggezin van Piet en Dingena. Via Facebook vinden we de contactgegevens van Piet en zijn dochter Jooske. Dingena blijkt een aantal jaar geleden al te zijn overleden. Jooske laat weten dat Piet Lieve graag wil ontmoeten en we gaan langs. Het is een emotioneel bezoek. Jooske vertelt: “Ik weet het nog zo goed dat je hier was. Je was zo’n leuke lieve baby.”

In de zoektocht naar Lieve’s ouders blijft het stil. Totdat we een nieuw iemand op het spoor komen. Iemand die ons mogelijk verder kan helpen. Een familiedetective. Benieuwd naar die ontmoeting? Luister dan naar aflevering 5 van ‘De Vondeling’.

Podcast De Vondeling: de handdoek waarin Lieve werd gevonden, is herkend

Tue, 21 Apr 2026 05:00:00 GMT

Lieve is 15 jaar oud als er een opvallende tip binnenkomt: na al die jaren heeft iemand zich gemeld. Het is een vrouw, die de handdoek waarin Lieve is gevonden heeft herkend. Op die handdoek staat in sierlijke letters de naam 'Bianca' geborduurd en zij kent 'Bianca'. Het is namelijk haar zus. Zou dit Lieve dan eindelijk dichter bij haar biologische familie brengen?

Luister hier naar aflevering 4: 'De DNA-doorbraak'.

"Voor een baby'tje is te vondeling gelegd worden, natuurlijk een extreme gebeurtenis", vertelt Anouk Spruit. Ze is kinder- en jeugdpsycholoog bij Basic Trust en gespecialiseerd in mensen die ter adoptie zijn afgestaan en te vondeling zijn gelegd. "Wat je ziet is dat dit effect heeft op de mate waarin kinderen gehechtheidsrelaties aangaan en basisvertrouwen ontwikkelen".

Ze kent Lieve zelf niet, maar adviseert in de zoektocht naar haar ouders om de regie bij Lieve te laten. "Dit kan hele grote thema's oproepen en daarin zal zij moeten beslissen wat ze daarmee wil."

We keren even terug naar 2018. Als Lieve 15 jaar is, komt er een cruciale tip binnen. "Zij woonde niet in Amsterdam en ook niet in de buurt. Ik dacht toen wel: Wat is dan de relatie met Amsterdam en met jouw zus?", vertelt rechercheur Gerard van den Haak. Hij is degene die de tip binnenkrijgt en direct op onderzoek gaat. De zus vertelt dat haar ex-man een kraam had op de Albert Cuyp en dat ze denkt dat haar zus misschien een verhouding had met hem. "Ze wist me ontzettend veel details te vertellen. Ze herkende ook de combinatie van de wantjes, het baseball-shirtje en de handdoek."

Toch kan van den Haak strafrechtelijk gezien niets meer doen, want de zaak is verjaard. Hij besluit binnen de bestaande mogelijkheden onderzoek te doen. Wat iedere gewone burger dus ook kan doen. "Ik heb open bronnen benaderd zoals Facebook en andere socialmediaplatforms." Daar vindt van den Haak een aantal foto's van de kinderen van Bianca. Ze lijken als twee druppels water op Lieve. "Althans, dat vonden wij dan", zegt van den Haak. Ook Lieve ziet veel gelijkenissen. "Ik dacht: Ja, maar daar lijk ik gewoon op".

De politie neemt contact op met Bianca en dat is een bijzondere ontmoeting. Van den Haak: "Het was een beetje een verwarde vrouw en ze gaf aan dat ze die kleding wel herkende." Uit het gesprek wordt niet duidelijk of Bianca een kind heeft gekregen. "Ze wist het niet meer zo goed".

Een DNA-test is dan ook de enige manier om erachter te komen. Dagen, weken en maanden gaan voorbij. Van den Haak is inmiddels heel betrokken geraakt en hij vertelt waarom: "Ik wist zelf ook lange tijd niet wie mijn vader was". Benieuwd naar Gerards verhaal en de uitkomst van de DNA-test? Luister dan naar de nieuwe aflevering van 'De Vondeling'.

Podcast De Vondeling: vondeling Youri is ook op zoek naar zijn ouders

Fri, 17 Apr 2026 11:00:00 GMT

Gewikkeld in een doek en een vuilniszak, wordt er op 9 juli 2003 een baby gevonden. Voor de deur van de 9e verdieping van de flat Grondzeiler. Het is een jongetje en hij krijgt de naam Youri. Het vermoeden bestaat, dat Youri niet zomaar is achtergelaten voor die flat in Amsterdam Noord. Op dat adres woonde namelijk een kraamverzorgster. Samen met Lieve is Youri het enige kind dat in de afgelopen 25 jaar werd achtergelaten in Amsterdam, waar nooit de ouders van zijn gevonden. Nu 22 jaar later is ook hij op zoek naar antwoorden.

In de podcast 'De Vondeling' vertellen zijn adoptieouders zijn verhaal. "Het is voor hem lastig om zo'n gesprek te voeren om daar de tijd en de rust voor te nemen en het is voor hem ook geen makkelijk onderwerp. Wij zijn zijn adoptieouders en het is ons kind, maar het is én én. Wij zijn ook zijn ouders, maar daarmee zijn wij geen vervangers voor zijn eigen ouders", vertellen Tim en Mirjam.

Na 7 maanden komt hij bij hen terecht als pleegkind en na een aantal jaar adopteren ze hem. De politie doet na Youri's vondst grondig onderzoek in de flat en in de buurt. Rechercheur Gerard van den Haak vertelt: "Ze hebben onderzoek gedaan in de Afrikaanse gemeenschappen en daar zijn heel veel kerken. De pastoors in de kerken weten best wel heel veel. Ook is er een buurtonderzoek gedaan."

Toch loopt het onderzoek al snel vast, zo vertelt Tim. "Ik herinner me dat ze vertelden dat ze mensen in gekleurde, waarschijnlijk Afrikaanse kleding gezien hadden bij de flat. Maar daar is eigenlijk ook niks uitgekomen".

In de afgelopen jaren hebben Youri en zijn ouders dan ook van alles gedaan om zijn achtergrond te achterhalen. Zo zijn ze langs gegaan bij de kraamverzorgster waarbij Youri gevonden werd, deden ze DNA-onderzoek en probeerde ze verder te komen met het bloedspoor van het kleed waarop Youri gevonden werd. Toch is het tot op de dag van vandaag niet gelukt, om ook maar enig spoor van zijn ouders te vinden.

Daarom roepen ze de AT5-kijkers en de luisteraars van 'De Vondeling' op om mee te denken. "We hopen van harte dat de familie zelf of mensen in zijn omgeving die iets weten, contact opnemen", vertelt Tim. "Als hij in contact kan komen met zijn familie, zou dat een ongelofelijk groot cadeau zijn voor Youri."

Weet jij meer? Ben of ken jij familie? Mail dan naar podcast@at5.nl.

Wil je meer weten over het verhaal van Youri, luister dan naar aflevering 3 van 'De Vondeling'.

Podcast De Vondeling: negen dagen later wordt er nog een baby gevonden

Tue, 14 Apr 2026 05:00:00 GMT

Negen dagen na de vondst van Lieve wordt er nog een baby gevonden, gewikkeld in een doek en een vuilniszak. Voor de deur van een galerijwoning van de flat Grondzeiler in Noord. Het is een jongetje en hij krijgt de naam 'Youri'. Hebben deze twee baby's iets met elkaar te maken? In de podcast 'De Vondeling' gaan we op zoek naar antwoorden.

Luister aflevering 3 Zorg of Straf op Spotify.

"Youri is, denken wij, wel echt bewust daar neergelegd om opgevangen te worden als baby", vertelt rechercheur Gerard van den Haak. Het is 9 juli 2003 als een bewoner van de flat een baby hoort huilen. Op de galerij ziet ze een vuilniszak bewegen. Als ze hem opent, ligt er een pasgeboren baby in met de navelstreng er nog aan. Al snel blijkt dat op de plek waar Youri gevonden is, een kraamverzorgster woont. Toch weet de politie niet direct te achterhalen wie de baby daar neergelegd kan hebben.

"Wij vonden het wel heel verdrietig voor hem, dat er vanaf het begin niks bekend was over zijn achtergrond", vertellen Tim en Mirjam. Toen Youri een paar maanden oud was, kwam hij bij hen in huis als pleegkind. Al van jongs af aan hebben ze aan hem uitgelegd dat hij twee paar ouders heeft. Een paar ouders waarmee hij is opgegroeid en een paar waarbij hij is geboren. "Het is voor hem altijd moeilijk geweest. Hij heeft er altijd vragen over gehad en was niet het kind dat dit gewoon even van zich af kon schudden."

Youri groeit, net als Lieve, op met veel vragen. Waarom ben ik achtergelaten? Waar ben ik geboren? En wie zijn mijn ouders? De politie doet ook in de zaak van Youri grondig onderzoek. Ze weten al snel te achterhalen dat Youri en Lieve geen familie van elkaar zijn. Gerard van den Haak vertelt: "Het zijn twee kinderen van totaal verschillende afkomsten. Hij is ook in een totaal andere buurt gevonden. Youri is een donker gekleurd jongetje. Zijn roots liggen in Afrika."

"Ik herinner me dat ze vertelden dat ze dezelfde dag mensen in gekleurde, waarschijnlijk Afrikaanse kleding hadden gezien bij de flat. Ze hebben ook onderzoek gedaan in een asielzoekerscentrum in de buurt en daar hebben gesproken met mensen die daar werkten. Die konden vertellen dat er geen zwangere vrouwen waren geweest de afgelopen tijd. Dus daar is eigenlijk ook niks uitgekomen."

Tot grote frustratie van Tim en Mirjam loopt het onderzoek al snel vast. De politie komt niet verder en ook het onderzoek naar de ouders van Lieve verloopt stroef. De tijd verstrijkt en Lieve en Youri worden ouder. Ze zetten hun eerste stapjes, gaan voor het eerst naar school en als ze bijna naar de middelbare school gaan en de leeftijd van 12 jaar bereiken, verjaart de zaak. "Dat betekent dat de politie strafrechtelijk gezien, niets meer kan doen", vertelt van den Haak.

"Ik ben van mening dat er geen verjaringstermijn hoort te zitten op zaken met vondelingen. Dat kinderen altijd het recht hebben op de hulp van de politie om te kijken wie hun ouders zijn." Gerard van den Haak pleit voor het opheffen van de verjaringstermijn. Begin 2024 werd de verjaringstermijn voor verkrachtingszaken opgeheven. Een van de redenen hiervoor was de maatschappelijke onvrede naar aanleiding van de MeToo-discussie. "Men vindt dat kenbaar toch een ernstiger misdrijf dan andere zaken. Dan is de vraag: is het wel zo'n kinderachtig misdrijf om iemand te vondeling leggen?", aldus van den Haak.

Ondanks dat de politie Youri en Lieve niet meer kan bijstaan in hun zoektocht, zien Tim en Mirjam ook een voordeel aan het verjaren van de zaak. "De ouders zijn nu niet meer strafbaar, dus we kunnen ons voorstellen dat het nu makkelijker is om je kenbaar te maken. Dat geeft ons weer hoop."

Na 22 jaar is er namelijk nog geen antwoord op de vraag wie de ouders van Youri zijn. Een aantal jaar geleden heeft Youri met zijn adoptieouders op het politiebureau zijn dossier ingezien. Er bleek nog een stukje doek bewaard te zijn. Het DNA-spoor op het doekje is nog een aanknopingspunt, maar de kansen zijn klein. Ze hopen dan ook dat de podcast mensen aanspoort om tips te geven. "Als je iets weet, meld het dan in het belang van onze zoon. Dat hij meer te weten kan komen en rust kan vinden in het kennen van zijn identiteit en achtergrond." Heb jij tips in de zaak van Lieve of Youri? Mail dan naar podcast@at5.nl.

Waar Youri dus een aantal jaar geleden zijn dossier heeft ingezien, heeft Lieve dat nog niet. In de zoektocht naar antwoorden, gaan we dan ook langs bij het politiebureau om inzage te krijgen. "Ik lees hier dat iemand beweerde dat ze niet zwanger was. Kan het niet zo zijn, dat het niet zichtbaar was?", zegt Lieve, terwijl we door een dik pak papier bladeren. "Zeker", zegt Gerard van den Haak. "Je gaat hier van alles in lezen en dat gaat veel vragen oproepen. Waarschijnlijk ga je hier heel veel potentiële moeders in lezen."

Dan leest Lieve iets voor uit het dossier uit 2018, drie jaar nadat de zaak van Lieve is verjaard. "Eigenlijk is de zaak van Lieve altijd in de kast blijven liggen, totdat wij een tip kregen van een mevrouw die dacht dat haar zus de moeder van Lieve kon zijn," zegt van den Haak. "Zij had op internet de opsporingspagina gezien met de kleding die Lieve droeg. Zij herkende die kleding van kinderen in de familie."

Zou dit Lieve dan eindelijk dichter bij haar familie hebben gebracht? Luister de nieuwe aflevering van 'De Vondeling' om meer te weten te komen.

Podcast De Vondeling: Masa en Eva vonden een baby: "Het was een heel zielig huiltje"

Tue, 07 Apr 2026 05:00:00 GMT

"Ze lag gewikkeld in een plastic tasje en een theedoek." Het is 30 juni 2003 als de studenten Masa en Eva een baby vinden voor de woning van Eva in de Pijp. Ze bellen direct de politie. In het ziekenhuis krijgt de baby de naam 'Lieve'. Nu, 22 jaar later, gaat Lieve samen met podcastmaker Roos Gerritsen op zoek naar antwoorden in de nieuwe AT5 podcast 'De Vondeling'.

Luister nu aflevering 1 'Puzzelstukjes' van De Vondeling op Spotify of op Apple Music.

Masa en Eva herinneren het zich nog goed. Het is 22 jaar geleden als ze, gewikkeld in een plastic tasje, een baby vinden voor de woning van Eva op de Van Ostadestraat 21. "Het was een heel zielig huiltje", vertelt Eva in de podcast 'De Vondeling'. Masa vult haar aan: "Toen keken we omhoog en zag ik een plasticje en dat bewoog. Ik liet mijn fiets uit mijn handen vallen, rende de trap op en riep: Eva, een kind! Het is een baby!"

"Je zag echt wel dat ze met zorg was neergelegd. Ze had kleding aan, was echt warm en het feit dat ze op een veilige plek, bij een portiek van een voordeur was gelegd. Dat geeft wel aan dat iemand, tenminste dat vul ik wel zelf in, hoopt dat de baby gevonden zal worden." Manon van der Vlugt is de eerste agent die ter plaatse is. "Dat maakte wel indruk. Want tot die tijd had ik vooral veel parkeerproblematiek en burenruzies behandeld. Dus zo’n melding blijft je wel bij. Dat gebeurt niet iedere dag."

De pasgeboren baby wordt meegenomen naar het ziekenhuis. Daar krijgt ze de naam 'Lieve'. De politie start direct met het onderzoek, want van haar ouders ontbreekt nog ieder spoor. Ruim twintig jaar later gaat Lieve terug in de tijd om antwoord te vinden op haar vragen. Waarom is ze achtergelaten voor huisnummer 21? Wie gaf haar haar naam? En wie zijn haar ouders?

"Ik had in mijn hoofd dat het misschien een plek zou zijn die een beetje verscholen zou liggen. Maar ik vind het geen enge plek. Ik weet natuurlijk niet hoe het er 21 jaar geleden uit heeft gezien, maar ik zie hele mooie tegeltjes aan de muur". Het is voor het eerst dat Lieve terug is op de plek waar ze werd achtergelaten. Samen met podcastmaker Roos Gerritsen gaat ze op zoek om te kijken of ze nog iets te weten kan komen over waarom ze werd achtergelaten.

Naast het verhaal van Lieve gaat de podcast ook verder in op het onderwerp vondelingen. Zo gaan ze langs bij de vondelingenkamer van Stichting Beschermde Wieg. In 2014 werd de eerste vondelingenkamer in Nederland geopend en tien jaar later opende ook de eerste kamer in Amsterdam. Sinds de opening van de vondelingenkamers is het aantal vondelingen afgenomen. Zo werden er sinds 2014 acht kinderen te vondeling gelegd, waarvan er drie werden afgestaan bij Stichting Beschermde Wieg. In de tijd dat Lieve te vondeling werd gelegd, was dat nog anders. Er werden dat jaar maar liefst zes kinderen te vondeling gelegd.

Het niet kennen van haar achtergrond riep voor Lieve heel veel vragen op. "Heb ik als baby heel veel gehuild dan? Was ik dan vervelend? Of hadden ze geen geld?." Ze hoopt dat de podcast antwoorden zal geven: "Het zou heel mooi zijn als er iemand luistert die meer weet en dit verhaal herkent."

"Ik werd gebeld door de ambulance met de mededeling: 'We komen met een gevonden kind'. Dat had ik nog niet eerder meegemaakt." Kinderarts Marina Keessen werkt al jaren bij het OLVG, als ze voor het eerst te maken krijgt met een vondeling. "Het was een heel bijzonder moment. Ik kan me nog goed herinneren dat de zon de couveusekamer in scheen op de pasgeboren baby. We stonden met zijn allen om haar heen en we dachten: ze moet een naam, een identiteit hebben."

De kinderarts kiest voor de naam Lieve, omdat ze in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis zijn en omdat ze haar zoon zo genoemd zou hebben als het een meisje was. Het is ruim 20 jaar later als Lieve weer voor haar staat. "Het was heel bijzonder om haar na 22 jaar weer terug te zien".

Lieve aarzelde om contact op te nemen met de kinderarts. "Eigenlijk vertelde ik nooit dat ik te vondeling was gelegd, omdat ik me daar heel erg voor schaamde," vertelt Lieve. "Ik heb wel eens gedacht om te gaan zoeken naar mijn familie, maar ik was bang om Marina lastig te vallen." De kinderarts glimlacht. "Nou, je valt mij niet lastig hoor."

In de zoektocht vinden Lieve en podcastmaker Roos Gerritsen niet alleen bij de kinderarts, maar de oude gezinsvoogd, Susanne van der Poel. Van der Poel weet nog goed dat ze baby Lieve voor het eerst zag bij het pleeggezin van Piet en Dingena. "Het was een heel makkelijk kindje, heel lief. Ze deed echt haar naam eer aan." Enkele maanden is Van der Poel betrokken, totdat Lieve naar het pleeggezin van Dirk en Anita gaat. "Een heel liefdevol gezin. Daar werd ze met open armen ontvangen." Lieve wordt uiteindelijk geadopteerd door Dirk en Anita en woont daar nog altijd.

Rechercheur Gerard van den Haak blikt op ons verzoek terug in de archieven om te kijken hoe de politie de zoektocht destijds heeft aangepakt. "We zijn gaan kijken of er camerabeelden waren of er mensen in de buurt waren die iets gezien konden hebben." Al snel loopt het onderzoek vast en doet de politie een oproep bij het programma Opsporing Verzocht. In de studio zit Frits Sissing met een woordvoerder van de politie. "Lieve lag in een wit plastic tasje. Geen bijzondere tas, maar ze had wel opvallende kleertjes aan, waarvan het meest opvallende dit honkbalshirtje is." In de uitzending worden de kleertjes getoond en een handdoek met de naam 'Bianca' erop. Zou dat Lieve's moeder zijn? Of zou ze die naam gekregen moeten hebben? Dan gebeurt er nog wat opvallends in het onderzoek. Negen dagen nadat Lieve te vondeling is gelegd, wordt er nog een baby gevonden: Youri. Heeft dit iets met de zaak van Lieve te maken?

Luister nu aflevering 2 'De eerste weken' van De Vondeling op Spotify of op Apple Music.

Souvenirs, badeendjes en stroopwafels: nog altijd honderden toeristenwinkels in de stad

Sat, 04 Apr 2026 05:00:00 GMT

De zoete geur van wafels, mutsen met een cannabisplant erop en tientallen steakhouses en pizzeria's waar je vooral lege tafels ziet. Al jaren neemt de gemeente maatregelen tegen zaken waar menig Amsterdammer nooit een stap binnen zet, maar heeft het effect gehad? AT5 ging met een turfboekje door het gehele stadsdeel en telde het aantal toeristenwinkels. Het totale aantal? 583.

In 2016 luidde toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan in een speech de noodklok vanwege het massatoerisme. "Het is een paar minuten voor twaalf", zei de burgemeester stevig. Toeristenzaken sprongen namelijk als paddenstoelen uit de grond en het aantal toeristen bleef maar toenemen. Nieuwe, strengere maatregelen moesten daar verandering in brengen. Zoals een hotelstop, het verbod op de bierfiets in het centrum, hogere toeristenbelasting en het aanpakken van zaken die zich vooral focussen op de toerist.

Of de sindsdien genomen maatregelen hebben gewerkt, is de vraag. Ondanks de hotelstop komen er nog altijd hotels bij, zoals aan de Grasweg in Noord, en lijkt het erop dat de gestegen toeristenbelasting nauwelijks effect heeft, omdat het aantal overnachtingen nog altijd toeneemt. Hoe zit dat met de maatregelen tegen de toeristenwinkels? Is dat aantal afgenomen?

Om die vraag te beantwoorden, ging AT5 op pad door het centrum om alle zaken waar de klandizie vooral uit toeristen bestaat te tellen. Om op die manier in kaart te brengen waar en hoeveel zaken die vooral gericht zijn op toeristen er zijn, en dat te vergelijken met eerdere cijfers. In het eerste verhaal uit dit onderzoek kijken we naar de maatregelen die de gemeente heeft genomen om de toeristische zaken te weren en hoe dat aanbod zich door de jaren heen heeft ontwikkeld.

Wat maakt een zaak specifiek voor toeristen?

Daarvoor moest eerst worden besloten wat voor zaken er werden geteld en wat een toeristenwinkel nu echt voor toeristen maakt. Bij zaken zoals souvenirwinkels, headshops en mini-supermarkten is dat al wel snel duidelijk. Die winkels zijn gericht op de verkoop van souvenirs, accessoires voor wiet of psychedelica en to-go snacks.

Alleen bij zaken die zich voornamelijk bezighouden met de verkoop van eten en drinken is dat een stukje lastiger. Daarom werd er gekeken naar het assortiment, de teksten op de gevels, in welke taal het menu staat geschreven, wat voor soort mensen er in de rij staan en bij twijfel werd er gevraagd aan de eigenaren waar de klandizie voornamelijk uit bestaat.

En zo doet de gemeente het eigenlijk ook. ''Wij kijken is dit een winkel die zich primair richt op bezoekers? Dan gaat het bijvoorbeeld over reclame-uitingen, over het assortiment en ook over andere zaken die ook allemaal juridisch houdbaar moeten zijn'', zegt wethouder Mbarki, die verantwoordelijk is voor de Aanpak Binnenstad, tegen AT5.

Uiteindelijk kwamen we uit op zestien categorieën die werden geteld, plus een overig-categorie voor zaken die niet tussen de andere categorieën pasten. Het gaat om souvenirs, headshops, mini-supermarkten, bloemen, badeendjes, kaas en snoep. Qua de verkoop van eten bestaan de categorieën pizza, steakhouse, patat, hamburgers, pannenkoeken, hotdogs, de Hollandse keuken, wafels, stroopwafels en koeken. Restaurants of zaken die zich juist voornamelijk richten op bewoners werden dus niet meegeteld.

Souvenirs, pizzapunten en steaks

Langs de grachten, straten en steegjes van het centrum werden er 583 zaken geteld die zich voornamelijk focussen op toeristen of dagjesmensen. Veruit de meeste daarvan waren souvenirwinkels, maar liefst 145. Het gaat om bijna een kwart van alle zaken die AT5 in het centrum heeft geteld. De souvenirwinkels zitten overal. Van het met de toeristenzaken geplaagde Wallengebied tot zelfs een enkeling op de Vijzelstraat, Valkenburgerstraat en de Plantage Middenlaan.

Ook pizzeria's en Argentijnse steakhouses kwamen veelvuldig voor in het centrum. 65 pizzeria's en 62 steakhouses hadden de kenmerken van een toeristische zaak. Menu's met alleen de gerechten in het Engels en lichtgevende borden met de naam van het restaurant. Wat opvalt is dat de twee vaak in de buurt bij elkaar zitten en in specifieke clusters. Zoals aan het einde van de Warmoesstraat, waar acht steakhouses en zeven pizzeria's zitten, of in de Leidsedwarsstraten, met twaalf pizzeria's en vier steakhouses.

Op de interactieve kaart hieronder is te zien waar alle getelde toeristenzaken zitten. Via het knopje linksboven kunnen categorieën aan en uit worden gezet. Wil je de kaart op volledig scherm zien? Dat kan via deze link.

In de Korte en Lange Leidsedwarsstraat zit een ander soort restaurant ook opvallend veel. De Hollandse Keuken. De Hollandse pot is de laatste jaren, onder andere door Tiktok, populair onder toeristen en in de bekende toeristenrestaurant-straatjes zie je dan ook veel van dit soort tenten. Van de negen Hollandse keuken-restaurants zitten er zeven bij elkaar.

'Klassieke' Nederlandse winkels

Over klassiek Nederlands gesproken: een groot deel van de top 10 bestaat uit winkels die volgens toeristen echt typisch Nederlands zijn. Head- en smartshops (57) met hun wietprularia, stroopwafels (23), kaaswinkels (24) en pannenkoeken en poffertjes (20). De head- en smartshops vielen net buiten de top 3 en zitten, hoe kan het ook anders, vooral in het Wallengebied. Er zitten ook een aantal zaken buiten het historische centrum, zoals in de Kerk- of Vijzelstraat, maar dat gaat om enkele.

De kaaswinkels zijn een apart geval. Naast de duidelijk op toeristen gerichte zaken, waar vooral kleine vacuümverpakte kazen worden verkocht die gemakkelijk mee in de koffer kunnen, zijn er ook winkels die zich juist op buurtbewoners richten. Die laatste groep hebben we niet meegeteld. Opvallend is dat van de 24 toeristische kaaswinkels er maar liefst 13 in handen zijn van het bedrijf Henri Willig.

En de zoon van die Henri Willig, Wiebe, is juist van mening dat zijn zaken ook 'gewoon' voor de buurtbewoners zijn. ''Iedereen is welkom, zowel toerist als de lokale bevolking. Maar er wonen natuurlijk in het centrum van Amsterdam maar 90.000 mensen, dus we moeten het voor een belangrijk deel wel van de internationale bezoeker hebben.''

De kaasondernemer verloor echter wel een rechtszaak tegen de gemeente toen hij in beroep ging tegen het besluit van de gemeente dat nieuwe kaaswinkels die zich op toeristen focussen niet meer welkom zijn.

Nog niet verboden, maar wel aanwezig

Waar nieuwe kaaswinkels, net als nog een hele andere rits aan winkels met toeristenbestemmingen, verboden zijn, zijn twee soorten zaken die door Amsterdammers ook als behoorlijk toeristisch worden gezien, dat nog niet. De badeendjeswinkel en de zaken die stroopwafels en koeken verkopen.

Het aantal winkels dat badeendjes verkoopt, behoort tot de categorieën met het laagste aantal zaken (13). Ze zitten vooral in en rond de winkelstraten in het centrum. Stroopwafels en koeken daarentegen zijn een ander verhaal. Het aantal zaken stijgt, opnieuw vanwege een trend op social media, de laatste jaren juist heel erg hard. En doet met 23 zaken niet onder voor de kaaswinkels en mini-supermarkten.

Dat die winkels nog niet zijn verboden, komt volgens Mbarki omdat het lastig is om eenduidig vast te stellen of de zaken voor toeristen of ook voor inwoners zijn. ''Het gaat niet alleen maar over de kwantiteit qua de groei van het aantal zaken. Het gaat ook om over de kwaliteit, wat wordt er toegevoegd?'' Voorlopig kan de gemeente daardoor nog niet juridisch een halt toe roepen aan de badeendjes- en stroopwafelwinkels.

Straten vol met toeristenzaken

Het is geen verrassing dat de toeristenzaken vooral zitten in de oude binnenstad en in de winkelstraten. Toch zijn er een aantal straten die wel echt de kroon spannen wat betreft het aantal op toeristen gefocuste winkels.

De Damstraat is daar natuurlijk het ultieme voorbeeld van. De meeste Amsterdammers kennen de zoete geur van wafels en Nutella als ze door de straat fietsen en zien de grote hoeveelheid restaurantjes. De Damstraat is, zeker voor hoelang de straat is, afgeladen met toeristenzaken uit allerlei soorten categorieën.

Zo zitten er maar liefst zeven Argentijnse steakhouses, vijf souvenirwinkels en drie headshops. Maar zitten er ook meerdere wafel- en patatzaken, heeft een badeendjeswinkel zich er ook gehuisvest en zelfs een snoepwinkel.

De Nieuwendijk is ook zo'n straat waar menig Amsterdammer wel van weet dat die afgeladen is met zaken voor toeristen. Waar het gedeelte van de straat dat aan de Dam grenst het nog wel meevalt, op een kaas- en wafelzaak na, gaat het op een gegeven moment over in een waar toeristenzaken-walhalla, of hel.

De normale winkels worden ingewisseld voor van alles, maar met voornamelijk veel snoepwinkels, souvenirwinkels en headshops. Van de zeventien categorieën die wij in dit onderzoek hanteerden, waren er veertien te vinden op de Nieuwendijk. Retailexpert Paul Moers werd er op z'n zachtst gezegd niet vrolijk van. ''Ik vind het triest en eigenlijk een schande voor Amsterdam. De Nieuwendijk is echt een toeristische straat geworden. Je ziet het ook wat verloederen met veel straatvuil en je ziet ontzettend veel dezelfde winkels.''

Een straatje waar juist vanwege de lengte opvallend veel zaken voor toeristen zaten, is de Lange Niezel in het Wallengebied. De steeg tussen de Warmoesstraat en de Oudezijds Voorburgwal is nog niet eens 90 meter lang, maar telde wel dertien toeristenzaken. Van restaurants tot een mini-supermarkt, ook hier waren de categorieën goed vertegenwoordigd.

Focus rond toeristenhotspots

Naast een aantal specifieke straten met veel toeristenwinkels, viel ook op dat rond toeristische hotspots veel van dit soort zaken zaten. De uitschieter was de Bloemenmarkt op het Singel. Naast vijftien bloemenstallen die bollen en souvenirs verkopen voor vooral toeristen, zaten er ook nog heel wat andere toeristenwinkels.

Vooral het aantal pannenkoekenhuizen en kaaswinkels was opmerkelijk. Het niet al te lange stuk gracht telde vier kaaswinkels en drie restaurants voor poffertjes of pannenkoeken. Daar lijkt ook niet snel verandering in te komen. In februari werd duidelijk dat een plan van de gemeente om de Bloemenmarkt ook aantrekkelijk te maken voor Amsterdammers niet door kon gaan. Er was te weinig budget voor.

Ook rond het Anne Frank Huis en bij de Westertoren waren veel toeristenzaken te vinden. In de Negen Straatjes zie je dat aantal de laatste jaren tevens steeds meer toenemen, tot ontevredenheid van de bewoners. Zij zijn zelfs een rechtszaak gestart. In de altijd populaire Jordaan zaten juist verrassend weinig van dit soort zaken. Wel veel hippe plekjes waar ook toeristen komen, maar ook een hoop Amsterdammers.

Hebben de maatregelen effect gehad?

Dan rest de vraag nog of de maatregelen die de gemeente heeft genomen effect hebben gehad. De gemeente heeft namelijk in 2017 een stop afgekondigd voor nieuwe toeristenzaken, maar heeft ook al meerdere maatregelen genomen om het aantal toeristenwinkels te verminderen. Zoals een aanpassing van het bestemmingsplan, een harder controlebeleid, een proef met vergunningplicht en ook een fonds om panden op te kopen.

De cijfers vergelijken is niet het allermakkelijkst. Ten eerste telt de gemeente niet alle categorieën die AT5 heeft geteld, bijvoorbeeld geen steakhouses, maar dan wel ijssalons en erotica. Ten tweede zijn zaken die badeendjes, snoep of stroopwafels verkopen pas iets van de laatste paar jaar. En nam het aantal zaken na 2017 in eerste instantie nog stevig toe, vanwege al verleende vergunningen en sluwe ondernemers die nog net snel voor de ingang van de stop een winkel begonnen.

Daarom vergelijken we cijfers van drie periodes. De telling van nu, gemeentelijke cijfers van voor het luiden van de noodklok in 2017 en het jaar 2022, een jaar nadat de actie 'aanpak binnenstad' begon. Zo zag jij bij souvenirwinkels dat het aantal tussen 2017 en 2022 nog toenam van 144 naar 151, maar zakt dat nu naar 144 winkels. Headshops zijn tussen 2017 en vorig jaar van 59 naar 57 winkels gegaan en het aantal mini-supermarkten gedaald van 42 naar 30.

Het eerlijke verhaal over of de maatregelen effect hebben gehad, is dat je het moet bekijken vanaf twee kanten. Zo is het aantal winkels waar de gemeente tegen heeft opgetreden niet toegenomen, maar is dat aantal ook niet drastisch afgenomen. Daarnaast zijn de afgelopen jaren van andere toeristische hypes, stroopwafels en badeendjes, de zaken juist als paddenstoelen uit de grond geschoten.

Volgens Mbarki hebben de maatregelen wel daadwerkelijk effect gehad, omdat er in het stadsdeel anders veel meer toeristenzaken zouden hebben gezeten. ''We hebben de komst van nieuwe toeristenzaken wel een halt toegeroepen. Maar al bestaande toeristenwinkels, die kunnen lastiger worden aangepakt.'' De gemeente is bezig met meer maatregelen om ook deze zaken terug te dringen.

Maar Moers is van mening dat de gemeente te weinig doet en dat het totaal aantal de laatste jaren wel is toegenomen. ''Ik vind het een volledig overkill aan toeristische zaken. Echt belachelijk dat dit zo uit de hand is gelopen. Daar zou ik als gemeente veel eerder hebben opgetreden om het winkelaanbod meer gemixt te laten zijn.''

De binnenstad blijkt uit ons onderzoek nog steeds vol te zitten met toeristisch aanbod. Tegelijkertijd heeft de gemeente niet stilgezeten en in sommige categorieën, zoals souvenirwinkels, is een lichte daling zichtbaar. Daar staat tegenover dat nieuwe trends, zoals stroopwafel- en badeendjeswinkels, er juist voortdurend bijkomen. Per saldo lijkt het effect van de maatregelen daardoor beperkt en voelt het vooralsnog als een druppel op een gloeiende plaat.

In het eerste deel van dit onderzoek gingen we dieper in op de maatregelen die de gemeente heeft genomen om toeristische winkels te weren. AT5 maakte daarnaast een reportage over de strijd tussen Amsterdam en toeristenzaken. Bekijk de reportage hieronder:

De strijd tegen toeristenwinkels: waarom de binnenstad maar niet verandert

Sat, 04 Apr 2026 05:00:00 GMT

Het toeristenseizoen is dit paasweekend officieel van start gegaan in de stad. Voor deze internationale bezoekers lijkt er overal in de binnenstad wel een snelle hap of souvenir te vinden, maar veel binnenstadbewoners storen zich eraan. De gemeente probeert het aantal toeristische zaken daarom al jaren te beperken. Ondanks de maatregelen blijkt uit onderzoek van AT5 dat het centrum nog altijd 583 toeristische zaken telt en dat het aantal de afgelopen jaren niet echt afneemt. Waarom lukt het de gemeente slechts beperkt om deze zaken terug te dringen?

Hongerige en slenterende toeristen lopen op de Damstraat. Wordt het een mierzoete wafel, stroopwafel met topping of toch een biefstuk in een van de vele steakhouses? In dit verhaal kijken we naar de maatregelen die de gemeente heeft genomen om de toeristische zaken terug te dringen en hoe dat aanbod zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. In het tweede verhaal uit dit onderzoek kijken we naar wat er allemaal zit in de binnenstad. Het is nu namelijk bijna niet voor te stellen, maar drie decennia geleden telde de stad nog nauwelijks toeristisch aanbod.

Op de Zeedijk kwam je liever niet. Amsterdammers, die de jaren tachtig bewust hebben meegemaakt, beginnen er nog vaak over. Met vervallen panden, groepjes heroïnegebruikers en andere overlast had je er weinig te zoeken. Ook andere grote delen van de binnenstad waren onaantrekkelijk voor bewoners en al helemaal voor internationale bezoekers. Maar dat beeld veranderde in de decennia daarna ingrijpend.

De stad werd opgeknapt, panden gerenoveerd en Amsterdam groeide uit tot een toeristenmagneet met jaarlijks zo'n 23 miljoen overnachtingen en 14 miljoen dagbezoekers. Waar het centrum eerst vooral winkels telde gericht op bewoners, ontstond langzaam een binnenstad met steeds meer toeristische zaken. "Dit is een stad met een enorme aantrekkingskracht. Het is een wereldstad op microniveau", zegt retailexpert Paul Moers. "Alles is hier behapbaar en dat maakt Amsterdam bijzonder voor bezoekers."

Tijden veranderen

Ondernemer Dick Thomas kon de verandering vanaf zijn winkel aanschouwen. In de jaren 80 begon hij met een fruitzaak aan de overkant van de winkels op het Damrak. "Vroeger was het een tweebaansweg en kon je hier gewoon stoppen met de auto", vertelt hij. "Toen dat veranderde en parkeren moeilijker werd, verdwenen de vaste klanten. Die werden vervangen door toeristen." Waar het Damrak vroeger vooral gericht was op bewoners en forenzen, domineren nu toeristische winkels het straatbeeld.

Ook Dick paste zich aan. Hij zag de vaste klanten die met hun auto voor de deur konden stoppen steeds minder terug. Zijn assortiment veranderde van fruit naar blikjes drinken, ijsjes en snacks voor onderweg. "Je mist je vaste klanten en het vaste praatje", zegt Dick. "Maar elke dag nieuwe mensen, nieuwe gezichten en nieuwe verhalen. Het heeft ook zijn charme."

Net als Dick begonnen meer lokale ondernemers zich rond de jaren 90 te richten op de groeiende groep toeristen. Ook buitenlandse ondernemers zagen kansen. Al snel verschenen in het straatbeeld steeds meer souvenirwinkels, minisupermarkten en head- en smartshops (winkels waar je accessoires voor wiet en psychedelica kunt kopen).

Eerste maatregelen

De gemeente begon zich een aantal jaren later zorgen te maken over het eenzijdiger wordende winkelaanbod. In eerste instantie ging het beleid nog niet over toeristenwinkels, maar over het voorkomen van de zogenoemde monocultuur. Zo kwam er een verbod op nieuwe headshops, geldwisselkantoren en speelautomatenhallen. Het doel was om te voorkomen dat één type winkel het straatbeeld zou domineren.

Een volgende stap werd in 2008 gezet met het zogeheten plan 1012. In het oude centrum, in de postcode 1012, moesten de monocultuur en criminaliteit worden tegengegaan. Er kwamen steeds meer laagwaardige souvenirwinkels en coffeeshops die zorgden voor overlast. Wethouder Lodewijk Asscher zei destijds: "We gaan het stadshart terugveroveren en teruggeven aan de Amsterdammers."

Zo werden 34 prostitutieramen en 48 coffeeshops gesloten. Ook kwam er een stop op nieuwe vestigingen van verschillende andere 'laagwaardige' winkels. Het idee was dat er ruimte zou ontstaan voor winkels van hogere kwaliteit en dat dit ook een ander soort bezoeker zou aantrekken.

Toch lukte het niet om die ambitie waar te maken. De Rekenkamer Amsterdam concludeerde in 2018 dat het project wel resultaten opleverde, maar niet het gewenste effect had op de lange termijn. De economische opwaardering bleef achter en de monocultuur verdween niet. Bepaalde categorieën winkels verdwenen, maar vaak kwamen er nieuwe toeristische zaken voor in de plaats.

Achter de feiten aan

In die tijd werd er vanuit de gemeenteraad voornamelijk positief aangekeken tegen het toerisme in de stad. Miljoenen werden geïnvesteerd om nog meer toeristen naar de stad te trekken, met als kroonjuweel in 2004 de plaatsing van de I Amsterdam-letters op het Museumplein. De kassa van de bv Amsterdam rinkelde.

Vooral VVD en D66 zagen kansen in tijden van economische crisis en verzetten zich tegen toenemende regelgeving in de stad. Dit speelde bijvoorbeeld bij ijssalon Monte Pelmo in de Jordaan. Die moest sluiten omdat het niet de juiste horecavergunning had om ijs te verkopen. Raadsleden en bewoners verzetten zich tegen deze 'vertrutting'. De gemeente ging overstag en besloot ijszaken te bestempelen als detailhandel. Daardoor werd het ineens voor veel zaken mogelijk om etenswaren voor directe consumptie te verkopen.

Nutella-explosie

Wat volgde was een ware Nutella-explosie in de stad. Overal openden ijs- en wafelwinkels. In 2009 telde het centrum nog zeven ijs- en wafelwinkels, in 2015 was dit aantal vertienvoudigd tot 70. Ook ander soort toeristisch aanbod zoals kaas-, souvenir- en badeendjeswinkels verschenen steeds meer in het straatbeeld. De onvrede hierover begon steeds verder toe te nemen onder bewoners van het centrum.

Daarom luidde In 2016 burgemeester Eberhard van der Laan de noodklok. In een toespraak stelde hij dat het 'een paar minuten voor twaalf' was. Het was een kantelpunt. Door het stadsbestuur werd erkend dat het massatoerisme en de bijbehorende winkels een probleem vormden voor de leefbaarheid van de stad.

Een jaar later volgden concrete maatregelen. De gemeente besloot, onder leiding van D66-wethouder Kajsa Ollongren, dat nieuwe toeristenzaken in grote delen van de binnenstad niet meer welkom waren. Voor het eerst richtte het beleid zich expliciet op toeristische winkels. De komst van nieuwe kaaswinkels, ticketshops en wafelwinkels met een duidelijk toeristisch karakter werden verboden.

Rechtszaak tegen kaasimperium

Die beslissing leidde tot weerstand en rechtszaken van ondernemers. Onder hen ook bedrijven die zich niet herkenden in het label 'toeristenwinkel'. Een voorbeeld is het kaasimperium van de familie Willig, dat dertien vestigingen in het centrum telt. "We hebben natuurlijk wel een groot toeristisch publiek, maar de naam toeristenwinkels dekt de lading niet", zegt directeur Wiebe Willig. "We verkopen geen toeristen, we verkopen kaas."

Uiteindelijk gaf de Raad van State de gemeente gelijk. Amsterdam mocht nieuwe toeristenwinkels weren om de balans in de binnenstad te herstellen. Bestaande zaken mochten blijven, maar uitbreiding werd aan banden gelegd.

Hoewel je zou denken dat dit een grote teleurstelling was voor de familie Willig, viel dat uiteindelijk mee. Het bedrijf merkte al dat de kaasmarkt in de stad behoorlijk verzadigd was. Door de stop op nieuwe kaaswinkels konden er ineens geen concurrenten meer bijkomen, waardoor bestaande zaken juist profiteerden. Dit laat ook een van de dilemma's voor de gemeente zien: beleid dat bedoeld is om in te grijpen, kan onbedoeld bepaalde ondernemers bevoordelen.

Een ander dilemma voor de gemeente is hoe wordt bepaald wat een toeristische winkel is en wat niet. ''Je kunt niet zomaar een winkel binnenlopen en zeggen: ik vind dit niks, jij moet stoppen'', zegt verantwoordelijkheid wethouder Mbarki tegen AT5. "Als je het juridisch houdbaar wil maken, moet je het ook kunnen onderbouwen dat er sprake is van overlast." Nieuwe kaas- en wafelwinkels werden op basis van deze inschatting verboden, maar niet veel later verschenen overal badeendjes- en snoepwinkels.

Die winkels zijn nog niet aangepakt, want de gemeente grijpt pas in als er sprake is van een 'explosieve groei'. Er hangt geen concreet getal aan vast wanneer dat het geval is. Inmiddels telt het centrum dertien badeendjeswinkels en werden er vorig jaar vier nieuwe stroopwafelzaken geopend. Toch kan de gemeente niet zomaar ingrijpen, omdat een verbod juridisch stand moet houden.

'Ondernemers zijn creatief'

"Kenmerkend aan gemeenten is dat ze achter de feiten aanlopen. Je moet continu in de gaten houden wat er verandert, zodat je op tijd kunt ingrijpen", zegt retailexpert Paul Moers. Volgens Mbarki gebeurt dat ook, maar hij benadrukt dat iets verbieden tijd kost. ''Het verbieden via de juridische weg vraagt ook om goede juridische onderbouwing. Ondernemers zijn creatief en zijn vaak sneller dan de wet- en regelgeving.''

In 2022 zet de gemeente opnieuw een stap tegen het toeristisch aanbod. Er werd gekeken naar panden die wel een toeristisch bestemmingsplan hadden, maar die op dat moment niet gebruikten. Voor 167 van die locaties werd besloten dat er geen toeristische winkel meer mocht terugkeren.

Hoewel de gemeente maatregelen neemt, blijven nieuwe trends zich aandienen. In recente jaren zien we een nieuw verschijnsel. De Tiktokrij. Eetzaken die viral gaan op social media zorgen voor lange rijen en overlast. Dit is vooral zichtbaar in de Negen Straatjes, waar zaken als Fabel Friet, broodjeszaak Chun en het Koekemannetje dagelijks rijen trekt.

"Deze frietzaak is zeven dagen per week open en zeven dagen staat er een enorme rij", zegt binnenstadbewoner Dingeman Coumou, die er al 35 jaar woont. "Veel van die patat belandt op straat. Die patatvreters hebben er geen last van, maar de bewoners wel, en wij krijgen de meeuwen en het ongedierte er gratis bij."

Met actiegroep 'Het Is Genoeg' verzet Coumou zich samen met andere buurtbewoners tegen de toeristificatie van de stad. In januari organiseerden zij een protest op de brug waar normaal de Tiktokrijen staan. Ook zijn ze naar de rechter gestapt in de hoop dat de exploitatievergunning van de patatzaak wordt ingetrokken. Later dit jaar buigen drie rechters zich over de kwestie.

Kat-en-muisspel

Naast deze gang naar de rechter dient de actiegroep regelmatig handhavingsverzoeken bij de gemeente in. Als handhavers een overtreding constateren, krijgt een ondernemer vaak eerst de kans om aanpassingen te doen. Pas bij een volgende overtreding kan een dwangsom worden opgelegd. Dat soort procedures kunnen maanden duren, terwijl de zaak in de tussentijd gewoon open blijft.

Het zorgt voor een kat-en-muisspel tussen ondernemers en de gemeente. Een voorbeeld waarbij handhaving wel effect had, is de broodjeszaak La Panetteria op het Singel. De zaak moest stoppen met de verkoop van broodjes en koffie voor directe consumptie, omdat de juiste vergunning ontbrak. Enkele maanden later sloot de zaak definitief haar deuren.

Een succes voor de actiegroep, zou je denken. Maar die vreugde was van korte duur. Niet veel later kwam er op dezelfde plek een toeristische stroopwafelwinkel. "Dat is toch belachelijk? De ene toeristenzaak verdwijnt en er komt een andere, misschien wel nóg toeristischere zaak voor terug", zegt Coumou. Het laat zien hoe weerbarstig de realiteit is.

Ook bij de Seafood Shop op de Leidsestraat speelde een vergelijkbare situatie. De zaak mocht van de gemeente geen vis meer verkopen voor directe consumptie, waarna het haar deuren sloot. In het pand zit nu een toeristische snoepwinkel.

De gemeente kan via bestemmingsplannen wel enigszins sturen wat er op een locatie is toegestaan, maar heeft beperkte invloed op welke ondernemer er uiteindelijk intrekt. Daardoor blijft het lastig om echt grip te houden op het type aanbod in de binnenstad.

Om meer grip te krijgen, kijkt de gemeente naar nieuwe maatregelen. Zo wordt er geëxperimenteerd met een vergunningplicht voor bepaalde winkels. Dit jaar volgt een vervolg op een pilot uit 2021 in de Hoogstraten. De maatregel is bedoeld om malafide ondernemers te weren, maar raakt daarmee ook toeristische winkels. Eerder onderzoek van politie, justitie en de Belastingdienst liet al zien dat sommige souvenirwinkels worden gebruikt als dekmantel voor witwassen.

Had de stad er zonder maatregelen anders uitgezien?

Wethouder Mbarki is zich ervan bewust dat er nog steeds ontzettend veel toeristisch aanbod in de stad zit. Toch hebben de maatregelen volgens hem effect gehad. "Als we niks hadden gedaan, had de binnenstad er echt heel anders bijgelegen dan nu." Hij noemt de Zeedijk als een van de voorbeelden waar het is gelukt om de balans te herstellen.

In de straat is een mix ontstaan van gevestigde lokale ondernemers, nieuwe initiatieven en een aantal toeristenwinkels. De maatschappelijke vastgoedbeheerder NV Zeedijk speelt daarin een belangrijke rol door panden op te kopen en te verhuren. De gemeente is voor 91% aandeelhouder en financiert dit via een vastgoedfonds.

Mbarki wil dat vastgoedfonds de komende jaren uitbreiden. Omdat toeristenwinkels vaak hogere huren kunnen betalen dan reguliere winkels, wordt het verschil vanuit het fonds gecompenseerd. Met een budget van ongeveer 5 miljoen euro is de slagkracht nu nog beperkt. "Er moet nog meer geld bij om panden op te kopen en te transformeren. We hopen hiermee de Amsterdammer terug te brengen in de binnenstad."

Misschien had de binnenstad er zonder ingrijpen nog extremer uitgezien, maar met 583 toeristische zaken is van een echte ommekeer geen sprake. De nachtmerrie van een centrum als een groot toeristisch attractiepark lijkt misschien deels afgewend. Ondertussen voelt dat angstbeeld in straten als de Damstraat, Nieuwendijk en Lange Niezel al verdacht dichtbij.

Voor het tweede deel van dit onderzoek hebben we een telling gehouden om te bekijken wat er allemaal zit aan toeristisch aanbod in de binnenstad.

AT5 Podcast: Lieve (22) is te vondeling gelegd en wil weten wie haar ouders zijn

Tue, 31 Mar 2026 10:00:00 GMT

Op een doodgewone maandagmiddag in 2003 horen de twee vriendinnen Masa en Eva babygehuil uit de portiek van de woning van Eva in de Pijp. Als ze dichterbij komen zien ze het goed. Het is een pasgeboren baby, gewikkeld in een plastic tasje. In het ziekenhuis krijgt ze de naam: Lieve. Nu 22 jaar later zoekt Lieve haar ouders, in de nieuwe AT5 podcast De Vondeling.

"Haar navelstreng zat er nog aan". Eva en Masa herinneren zich het nog goed. Het is een druilerige maandagmiddag als ze een pasgeboren baby vinden in de Van Ostadestraat in de Pijp. Ze bellen direct de alarmcentrale. Eenmaal in de ambulance, mogen de twee vrouwen niet meer bij de baby komen. "Voor u eigen best wil, zeiden ze. Alsof we ons teveel aan het kind zouden gaan hechten."

Het is 22 jaar later als twee vrouwen weer voor het eerst het meisje zien, dat ze destijds vonden. Ze is inmiddels natuurlijk een volwassen vrouw. Een warme omhelzing, een paar tranen en vele herinneringen ophalend gaan de vrouwen weer hun eigen weg. Het is een van de vele ontmoetingen.

In de podcast 'De Vondeling' gaat Lieve gaat samen met podcastmaker Roos Gerritsen terug in de tijd. Ze gaan langs bij de portiek, op bezoek bij de vindsters, bij de arts die haar haar naam gaf en langs bij haar eerste pleeggezin.

Alles om meer te weten te komen van Lieve's eerste minuten, uren en dagen. Van voor dat ze terechtkwam bij haar adoptieouders Dirk en Anita. Rechercheur Gerard van den Haak vertelt wat de politie deed in de zoektocht. "Eerst doen we een buurtonderzoek en kijken we of er camerabeelden zijn. Ook hebben we een oproep gedaan bij Opsporing Verzocht."

De politie doet van alles om ook maar iets te weten te komen over Lieve haar biologische ouders, maar het onderzoek loopt al snel vast. De jaren gaan voorbij en als Lieve 12 jaar is, verjaart de zaak en kan de politie strafrechtelijk gezien niks meer doen. Maar de vragen blijven: Waarom ben ik achtergelaten? Waar ben ik geboren? En wie zijn mijn ouders?

We vragen jou om tips

Die grote levensvragen zijn nog altijd niet beantwoord. In de podcast 'De Vondeling' gaan we op zoek naar antwoorden. We duiken de politiearchieven in en gaan langs bij een familiedetective. Maar we vragen ook jullie, de luisteraars om tips. Weet jij meer over de zaak van Lieve? Mail dan naar podcast@at5.nl

Luister nu 'De Vondeling' op Spotify of Apple music.

Ryan (9) gaat al drie jaar niet naar school: "In dit systeem moet je een driehoek door een rondje duwen"

Tue, 24 Mar 2026 18:00:00 GMT

Hij houdt van fietsen, dansen en pianospelen. Het liefst zou hij ook voetballen met zijn klasgenoten, maar die heeft Ryan niet. Hij gaat namelijk al drie jaar niet naar school. En hij is zeker niet het enige Amsterdamse kind: vorig jaar zaten bijna 1200 leerlingen thuis, een recordaantal. Wie zijn deze kinderen, en waarom zitten ze zo lang thuis?

Bij binnenkomst is Ryan vriendelijk en een beetje verlegen. Zijn moeder doet het woord. Een half uurtje later is van die verlegenheid niets meer te bekennen: of ik zijn elektrische piano, zijn trompet ("Ik heb al één les gehad!") én natuurlijk zijn kamer wil zien. Hij kan ook wel een stukje spelen. Twee minuten later klinkt de melodie van Spongebob Squarepants uit de speaker van zijn moeders telefoon, terwijl Ryan op de piano meespeelt. Ryan is niet zijn echte naam, maar omdat hij regelmatig vervelende reacties krijgt, vertelt hij zijn verhaal liever anoniem.

Doordeweeks krijgt Ryan thuisonderwijs van zijn moeder en één keer per week gaat hij naar huiswerkbegeleiding. Naar school gaat hij al drie jaar niet meer. Voor Ryans moeder is onduidelijk wat er precies is misgegaan en waarom hij niet meer naar school toe mag. Ze vertelt hoe ze destijds, vlak voor de vakantie, een e-mail van de school ontving met de boodschap dat hij niet meer welkom was en ze thuisonderwijs moest gaan geven.

"Dat was heftig. Het was zo schokkend dat ik niet wist wat ik moest doen en hoe te handelen, ik kan me dat nog goed herinneren", vertelt ze. "Ik raakte in paniek: wat moet ik doen, wie moet ik bellen, wie moet ik mailen, hoe nu verder?"

Ze vertelt dat volgens de school sprake was van gedragsproblemen. Zij verklaren zich vervolgens handelingsverlegen. Daarmee geeft een onderwijsinstelling aan niet in staat te zijn om de leerling de juiste ondersteuning te bieden, en daarmee hield het voor Ryan op deze school dus op. Zelf was hij destijds blij dat hij niet meer terug hoefde: "Ik zal je eerlijk zeggen, het voelde daar alsof ik in een gevangenis zat."

"Hij is van een heel vrolijk, happy kind veranderd in een onzeker en verdrietig kind", vertelt zijn moeder. "Vooral omdat hij niet kan spelen met andere kinderen en iedereen naar school gaat. Dus eigenlijk is er niet zoveel over van dat vrolijke, happy kind."

Thuiszitters

Het aantal thuiszitters in Amsterdam neemt de afgelopen jaren alleen maar toe. Waren het er in 2022 nog 1046, in 2025 waren het er al 1183. Met thuiszitters worden kinderen bedoeld die vier weken of langer geen onderwijs volgen.

"We zien dat deze kinderen zich vaak echt niet gehoord, gezien en begrepen hebben gevoeld in het onderwijs", zegt directeur van oudervereniging Balans Joli Luijckx. "Ons onderwijssysteem is erg gericht op leerlingen die gemiddeld zijn en op de gemiddelde manier leren. Dan zijn de boeken, de leermiddelen en de manier waarop instructie gegeven wordt passend voor jou."

Maar, zegt Luijckx, er zijn ook veel kinderen die behoefte hebben aan een ander soort leermateriaal, meer praktisch of meer autonomie: "We zien dat ons onderwijssysteem daar onvoldoende op kan inspelen, waardoor deze kinderen uitvallen."

Hoogbegaafdheid

De redenen waarom kinderen niet naar school gaan zijn uiteenlopend. Uit onderzoek van de gemeente blijkt dat er in een kwart van de gevallen sprake is van psychische klachten, zoals angst, trauma of depressie. En dat beïnvloedt niet alleen de kinderen zelf, ook op de andere gezinsleden komt druk te liggen. Femke Brands dochters zijn beiden hoogbegaafd en gingen allebei jarenlang niet naar school.

"In eerste instantie ontstaat er steeds meer verschil in gedrag tussen school en thuis", zegt Brand. "Op school waren ze heel lief en heel stil en deden ze braaf wat er gezegd werd, terwijl ze thuis enorme woede-uitbarstingen kregen en bijna onhandelbaar werden. Dat voelde heel raar, want het waren gewoon hele lieve, leuke meiden."

Bij haar dochters sloeg dat gevoel steeds meer naar binnen toe, waardoor ze sombere gedachten en een depressie kregen: "Op een gegeven moment gingen ze dingen zeggen als: het is maar beter als ik er niet meer ben, ik wil er niet meer zijn."

Luijckx: "Als er zoveel kinderen zijn die uitvallen binnen ons huidige onderwijssysteem, dan wordt het nu echt tijd om te gaan kijken wat er mis in met dat systeem en hoe kunnen we dat kunnen aanpassen, zodat deze kinderen wel passend onderwijs krijgen."

'Crimineel'

Ook voor Ryan werd naar school gaan steeds ingewikkelder: "Ik voelde me daar alsof ik een crimineel ben, alsof ik een auto had gestolen. Ik was er eerder blij mee dat ik niet meer naar school hoefde." Zijn moeder vertelt dat hij buikpijn kreeg bij de gedachte naar school te moeten: "Soms wilde hij nog wel, maar hij werd er ziek van."

Ook Luijckx ziet doorgaans dat er al signalen zijn, voordat het kind uitvalt: "Ouders zeggen vaak tegen ons dat ze al hebben aangegeven dat het moeilijk gaat en dat ze er met de school over in gesprek willen. Vaak gaat het om kleine dingen, zoals prikkelgevoeligheid of de manier van leren die voor hun niet passend is."

Ryan voelt zich soms wel eenzaam, nu hij al drie jaar thuisonderwijs krijgt: "Ik mis mijn klasgenoten wel, maar het is ook zo lang geleden dat ik naar school ging dat ik ze me bijna niet meer herinner."

Terug naar school

Veel ouders zeggen zich onmachtig en niet gehoord te voelen binnen het systeem. Ze hebben met veel verschillende instanties te maken, van samenwerkingsverbanden tot leerplichtambtenaren en ouderkindteams, en zien vaak door de bomen het bos niet meer.

Als kinderen eenmaal zijn uitgevallen, moeten ze vaak langere tijd weer herstellen voordat het lukt om terug naar school te gaan. Luijckx: "We zien dat die kinderen eigenlijk een soort schooltrauma hebben opgelopen. Vergelijk het met iemand die een beetje overspannen is, dan moet je ook eerst bijkomen voordat je überhaupt weer tot ontwikkeling kan komen."

Femke Brand zag hoe ze als ouder zelf langere tijd meewerkte om haar kinderen naar school te laten gaan, terwijl het eigenlijk niet meer lukte: "Je probeert je kind door dat systeem te duwen, als een driehoekje door een rondje. Dat levert veel strijd op, en als ouder voel je je enorm schuldig dat je daar lange tijd aan mee hebt gewerkt en dat je kind dan zo veel schade heeft opgelopen. Dat is echt ontzettend zwaar."

Ryans moeder zou graag zien dat haar zoon weer terug naar school gaat, maar op dit moment is dat volgens haar niet mogelijk, omdat ze niet precies weet waarom hij thuiszit, én omdat een nieuwe school als eerste vraagt waarom je kind precies thuiszit: "En daar heb ik geen antwoord op."

Officieel heeft de school waar het kind was ingeschreven zorgplicht, maar in de praktijk pakt dat vaak anders uit. Luijckx: "Op het moment dat een kind uitgeschreven is bij zijn school, dan is het vaak heel moeilijk om hem weer ergens ingeschreven te krijgen. Een volgende school zegt vaak niet: kom maar, we schrijven je wel in. Die willen ook liever die zorg niet."

Ryan zou graag naar een andere school willen, "maar niet als het zo'n hel is als de vorige". Zijn moeder vraagt zich ondertussen hardop af of het realistisch is: "Hij is al negen. Ja, de hoop is er wel, maar ik weet niet of het gaat lukken."

Lieve werd 22 jaar geleden te vondeling gelegd in De Pijp

Tue, 03 Mar 2026 15:28:00 GMT

Op een druilerige maandag in 2003 horen de twee studentenvriendinnen Masa en Eva een vreemd geluid, in de portiek voor de woning van Eva in de Van Ostadestraat in De Pijp. Even zijn ze stil en dan horen ze het goed. Het is een heel zacht gehuil. Ze lopen de trap op en vinden daar op de koude stenen, een pasgeboren baby gewikkeld in een theedoek en een plastic zakje. Over dit bijzondere verhaal maakt AT5, samen met Lieve die te vondeling werd gelegd, een podcastserie.

Masa en Eva weten het nog als de dag van gister. "Waarom heb je haar niet gehouden? Dat vroegen mensen aan ons", vertelt Eva. Maar dat kon natuurlijk niet. Ze bellen direct 112 en niet veel later komt de ambulance en de politie.

Ze nemen het pasgeboren meisje mee naar het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, waar ze terechtkomt bij kinderarts Marina. Die haar direct onderzoekt. "Ze had donker krullend haar en een verse navelstreng, dus we hebben al heel snel geconcludeerd dat ze die dag geboren moest zijn".

Na een paar dagen gaan Masa en Eva terug naar het OLVG. Daar mogen ze niet dichterbij de pasgeboren baby komen. "We hadden een beer meegenomen, maar we kwamen niet verder dan de balie. Daar hoorden we dat ze de naam Lieve had gekregen.

Nu 22 jaar later gaat Lieve samen met journalist en podcastmaker Roos Gerritsen op zoek naar antwoorden, in de nieuwe AT5-podcastserie 'De Vondeling'. Luister hier alvast naar de trailer

De podcast is een zoektocht naar identiteit. Lieve groeide op in een liefdevol adoptiegezin. Maar toch bleven de vragen. Waar kom ik vandaan? Waarom werd ik achtergelaten? En waarom voor huisnummer 21?

Tijdens het onderzoek blijkt haar verhaal niet op zichzelf te staan. In de afgelopen 25 jaar werden er negen kinderen te vondeling gelegd in Amsterdam. Van slechts twee kinderen zijn de ouders nooit gevonden. Lieve is één van hen.

Opmerkelijk genoeg wordt er negen dagen na de vondst van Lieve nog een baby gevonden, Youri. Ook van hem zijn nooit de ouders gevonden. In de podcast volg je het verhaal van Lieve, maar ook de adoptieouders van Youri komen aan het woord. Wat verbindt hun verhalen? En waarom zijn ook zijn ouders nooit gevonden?

Een kind te vondeling leggen is een strafbaar feit, maar in 2014 opende Stichting Beschermde Wieg de eerste vondelingenkamer. Dat is een plek waar je veilig en anoniem je baby kunt achterlaten, zonder dat dit strafbaar is.

In 2024 opende ook in Amsterdam de eerste vondelingenkamer. Sinds de vondelingenkamers er zijn is het aantal vondelingen afgenomen, maar toch komt het nog steeds voor. "Het zijn vaak moeders of ouders die kampen met ernstige problemen", vertelt Kitty Nusteling, directeur van Stichting Beschermde Wieg.

In de podcastserie 'De Vondeling' duikt journalist Roos Gerritsen niet alleen in het persoonlijke verhaal van Lieve, maar ook in de ethische vraagstukken. Hoe verhouden zorg en straf zich tot elkaar? En zou de verjaringstermijn voor het te vondeling leggen van een kind afgeschaft moeten worden?

Een grote belemmering in Lieve's zoektocht naar haar ouders is namelijk de verjaringstermijn. Omdat de politiezaak is verjaard, kan de politie vanaf haar twaalfde jaar niets meer voor haar betekenen. Die regel vormt een blokkade in haar zoektocht naar antwoorden.

De podcast 'De Vondeling' laat zien dat het te vondeling leggen van een kind geen geschiedenisboekverhaal is, maar realiteit, met blijvende gevolgen voor alle betrokkenen.

Benieuwd naar Lieve's verhaal? Luister dan 'De Vondeling' op Spotify of op Apple Music.

Dikke onvoldoende, frictie maar uiteindelijk welwillendheid: zo kreeg GVB tóch de concessie

Sat, 28 Feb 2026 06:00:00 GMT

Een dikke onvoldoende voor het eerste concessieplan, externe adviseurs die de boel glad moeten strijken, en veel vertraging. Het exclusieve recht om het openbaar vervoer in de stad te mogen regelen verliep vorig jaar uiterst moeizaam. Was er een plan b, en hoe serieus is er gekeken naar een alternatieve aanbieder? AT5 deed een beroep op de Wet open overheid (Woo) en reconstrueerde hoe het GVB uiteindelijk toch de vervoerder in de stad kon blijven.

Met 41 buslijnen, vijftien tramlijnen, vijf metrolijnen en acht veerverbindingen, is het openbaar vervoer in de stad voor veel Amsterdammers belangrijk. Het GVB heeft al meer dan 125 jaar de taak om dat allemaal in goede banen te leiden en uit te breiden. Daar krijgt de vervoerder sinds de invoering van de Wet personenvervoer in 2001 een zogenaamde concessie voor, een vergunning voor het exclusieve recht om een dienst uit te voeren. Deze vergunning is geldig voor elf jaar en daarna moet er opnieuw worden gekeken wat er nodig is om dit exclusieve recht opnieuw te verkrijgen.

Voor de meeste gebieden in het land moet er dan worden aanbesteed, waardoor iedereen kan bieden om het project te mogen uitvoeren. De bedoeling van de regel is dat opdrachten eerlijk worden verdeeld en dat de beste bieder wint, wat zou moeten leiden tot concurrentie en een betere prijs-kwaliteitverhouding. Maar waar je in de regio na een paar jaar een andere vervoerder op het traject ziet, is het GVB steevast de vervoerder van Amsterdam.

Dat komt doordat er in de wet is opgenomen dat de grote vier steden - Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht - het openbaar vervoer onderhands mogen gunnen. De Vervoerregio Amsterdam (VRA), die samen met de gemeente de enige aandeelhouder is in het GVB, kiest daar vanwege de grootte van de opdracht en de complexiteit van het netwerk graag voor. Er wordt dan niet aanbesteed, maar inbesteed. Een onderhandeling met maar één partij, waarvan de bedoeling is dat het slaagt.

Het GVB uitdagen

En met die instelling gaat de Vervoerregio begin 2024 de procedure in voor een nieuwe concessie. De Vervoerregio stelt een eisenprogramma op, waarin het minimale niveau waaraan het ov moet voldoen staat beschreven, en stelt kaders, een soort van de financiële spelregels waar het GVB zich aan moet houden. Het idee van de VRA is om met de kaders het GVB ook uit te dagen. In de hoop een aantrekkelijke bieding te krijgen en ambities voor de toekomst.

In mei 2024 stuurt de Vervoerregio het GVB een brief met de eisen en de kaders. De bedoeling is dat eind september het GVB de bieding inlevert en dat een maand later de concessie gegund kan worden aan de vervoerder. In december van dat jaar verloopt de huidige concessie.

Maar de uitdaging van de Vervoerregio zorgt bij het GVB voor de vraag hoe zij als bedrijf gezond kunnen blijven. Voor het GVB zijn de risico's van de afspraken namelijk 'te groot' en is er de zorg dat het door de financiële kaders straks niet meer in staat is om rendement te maken. De vervoerder wil meer geld en ook het liefst dat de financiële spelregels worden aangepast. Bijvoorbeeld die over het kwaliteitsfonds.

De VRA wil dat het GVB vanuit dat fonds gaat innoveren om de kwaliteit van het openbaar vervoer te verbeteren, de ambities waar het naar op zoek is. Het ding is dat het fonds onder andere moet worden gevuld met de extra opbrengst van reizigers. Het GVB wil die extra opbrengsten liever zelf kunnen besteden, maar moet in het plan driekwart daarvan in het fonds stoppen. Kort gezegd: het GVB wil het geld besteden om te kunnen ondernemen, terwijl de Vervoerregio juist liever ziet dat het geld wordt besteed aan het verbeteren van de kwaliteit van het openbaar vervoer, waardoor er minder rituitval en een hogere punctualiteit moet ontstaan.

Harde woorden

De Vervoerregio wil wel over de zorgen in gesprek, maar kiest best een harde lijn in de richting van de vervoerder over het kwaliteitsfonds. Het staat volgens hen niet ter discussie en ze willen geen veranderingen doorvoeren in het fonds. Daarnaast zien ze 'een partner die alleen oog heeft voor kosten, en niet voor ambitie om het voor de reiziger zo goed mogelijk te maken'.

Wel wil de VRA het GVB tegemoetkomen, ook al is ze van mening dat ze dat al vaker heeft gedaan. Het GVB krijgt uiteindelijk 'meer ruimte om ondernemer te zijn', maar de Vervoerregio laat wel zien kritisch te kijken naar hoe het GVB de kosten inschat.

Ook al is het altijd de bedoeling geweest 'om er samen uit te komen', zoals de twee partijen gezamenlijk verkondigen, op de achtergrond heeft de Vervoerregio wel een plan b voor als de onderhandelingen stuklopen. De Vervoerregio wil namelijk geen beslissing nemen met de 'rug tegen de muur'.

Wat en hoe dat plan b eruitziet, wordt niet duidelijk uit de stukken van het Woo-verzoek. Het plan is volledig zwart gelakt. De reden is dat de openbaarmaking hiervan het goed functioneren van de Vervoerregio als onderhandelingspartner en als beheerder van de concessie aan zou tasten.

Een dikke onvoldoende

Met wat aanpassingen in de financiële regels levert het GVB de bieding in. Een speciaal aangestelde commissie bekijkt of alle onderwerpen in het plan zitten en hoe de kwaliteit daarvan is. En op beide punten mist de bieding van het GVB veel, zo blijkt uit de documenten. Want alleen voor het op tijd inleveren van de stukken en de juiste formuleringen daarvoor krijgt het GVB een voldoende. Voor de rest rolt er een dikke onvoldoende uit.

Zo worden de verplichte beleidsdoelen en ambities wel beschreven, maar wordt er niet toegelicht hoe het GVB dat gaat doen. Thema's zoals duurzaamheid, veiligheid en het personeel ontbreken of zijn niet concreet gemaakt. Ook schiet het GVB tekort in de plannen over het toekomstige lijnennetwerk en maken ze niet duidelijk wat ze willen doen met het geld uit het eerder genoemde kwaliteitsfonds.

Volgens de Vervoerregio is het daardoor niet duidelijk wat het GVB nou eigenlijk wil doen om de komende jaren te verbeteren en verder wil groeien. Of zoals de commissie concludeerde: het GVB biedt geen verbeteringen aan in de kwaliteit voor de komende jaren.

Ook de Financieel Economische Onderbouwing (FEO) voor ingediende plannen is volgens de commissie niet transparant, onnavolgbaar en incompleet. Een second opinion bij de Vervoerregio van Rotterdam en Den Haag komt met dezelfde conclusies over de bieding.

Krijgt GVB nog een kans?

Door de erg slechte beoordeling van de bieding van het GVB zit de Vervoerregio met de vraag wat ze nu moeten doen. In de regels van de procedure staat dat het mogelijk is om een herstelmogelijkheid te bieden van drie weken als er een onvoldoende uit de plannen zou rollen, maar omdat 'de tekortkomingen dusdanig fors' zijn, komt het GVB daar niet meer voor in aanmerking. De VRA moet daarom gaan besluiten of ze het GVB nog een kans willen geven.

En dat is een serieuze vraag, zo blijkt uit vergaderstukken. Ze beraden zich op de vragen of het GVB dat dan wel gaat halen, of de kaders moeten worden veranderd en of er strengere voorwaarden aan de herstelbieding moeten worden gekoppeld. Er zijn uiteindelijk vijf mogelijke scenario's: het GVB nog een kans geven, een ander soort contractvorm waardoor het geen concessie meer zou zijn, een vervanging van het management bij het GVB, de concessie gedeeltelijk aanbesteden of de hele concessie aanbesteden.

'Aanbesteden is juist een kans'

En de mogelijkheid tot aanbesteden is volgens experts juist een kans. AT5 sprak eerder met hoogleraar aanbestedingsrecht Pieter Kuypers over of het ov in de stad zou verbeteren als er wordt aanbesteed, en hij was van mening van wel. "Als je naar de onderzoeken kijkt, dan zie je dat na aanbesteding een betere prestatie wordt verleend voor een betere prijs. Het is over het algemeen echt beter voor de reiziger."

Ook het gedeeltelijk aanbesteden, zoals alleen de bussen, zag hij zitten in Amsterdam. "Je weet nooit hoe het gaat uitpakken, als je het niet doet. Begin er een keer mee, om te kijken hoe het bevalt. De studies wijzen uit dat de kwaliteit erop vooruitgaat." Hij waarschuwde ook dat het steeds opnieuw onderhands gunnen zou kunnen leiden tot een 'luie concessiehouder'. "Het lijkt ideaal, maar de praktijk laat zien dat de relatie tussen dit soort partijen vaak ook een excuus is om allerlei dingen niet te doen."

Vanuit de gemeenteraad klinken dit soort geluiden ook steeds vaker. Zeker na een aantal incidenten. Zo werd na onderzoek van AT5 duidelijk dat de vervoerder tientallen medewerkers niet steunde na gewelds- en veiligheidsincidenten en werden er in september vorig jaar 23 bussen van de weg gehaald, omdat de vergunningen niet in de bussen aanwezig waren.

Claudia Zuiderwijk, de algemeen directeur van het GVB, wilde zich eerder in gesprek met AT5 niet mengen in de discussie over het wel of niet aanbesteden. "De ene helft van de hoogleraren is er hard voorstander van om de publieke sector een beetje te beschermen, en de andere helft zegt: marktwerking is beter, want je zou toch maar lui worden. Ik onthoud me van een mening daarover."

Maar dat aanbesteden ook niet zaligmakend is, blijkt uit de situatie in Utrecht. De stad mag als een van de G4-steden ook onderhands gunnen, maar besloot om het ov wél openbaar aan te besteden. Dat verloopt uiterst moeizaam: na het wisselen van de vervoerder rijden de bussen met vertraging of soms zelfs helemaal niet.

Vervoerregio teleurgesteld

Terug naar het inbestedingsproces voor het openbaar vervoer in Amsterdam. In een brief aan het GVB laat de Vervoerregio in september weten dat de bieding een onvoldoende heeft gekregen en doet dat opnieuw met duidelijke woorden. "Wij hadden gehoopt op een samenwerkingspartner die in staat is een bijdrage te leveren aan de beleidsopgaven en ambities. Met uw bieding hebben we die partner nu niet gevonden."

De VRA noemt het dan ook 'extra teleurstellend'. "We hebben na gesprekken voldoende comfort gegeven om een bieding te kunnen doen. Wij beraden ons nog over de vraag of u in aanmerking kan komen voor deze kans tot herstel." De brief valt niet lekker bij het GVB, zo maakte Willem van Offerden van de Ondernemingsraad van het GVB duidelijk in De Telegraaf. "Als je met elkaar praat, dan bel je elkaar op en stuur je niet zulke harde brieven."

De Vervoerregio zit vanwege de afwijzing van de bieding wel met een probleem. De huidige concessie verloopt in december en alle opties die op tafel liggen kosten meer tijd dan er nog is. Echt uitgewerkte terugvalscenario's heeft de VRA niet, ondanks dat er vooraf wel rekening is gehouden met een bieding die niet zou voldoen. Omdat de Vervoerregio niet een besluit 'met de rug tegen de muur' wil nemen, gaan ze kijken of de huidige concessie kan worden verlengd.

Het zorgt voor 'buikpijn' bij Melanie van der Horst, die naast wethouder verkeer ook de voorzitter is van de Vervoerregio. Zij en de VRA willen het liefst met het GVB in zee; de tijd dringt, maar de bieding is ondermaats. Uiteindelijk besluit de Vervoerregio om het GVB een herstelkans te geven.

Dat doen ze omdat openbaar aanbesteden of de huidige concessie met vier jaar verlengen niet hun voorkeur heeft. Om het GVB te motiveren, stelt de VRA dat bij een gunning het niet standaard is dat de vergunning voor elf jaar geldt. Alleen bij een goede bieding is dat het geval; bij een nipte voldoende is het voor de komende zeven jaar. De huidige concessie wordt voor maximaal twee jaar verlengd, maar als het akkoord er is, kan de nieuwe concessie vrijwel direct ingaan. De bedoeling is dat de nieuwe concessie op 1 april kan ingaan.

Frictie door 'grote kloof'

Ook wil de Vervoerregio extra gesprekken om de plooien die zijn ontstaan glad te strijken, zowel inhoudelijk als voor de persoonlijke relatie. Want het is duidelijk dat de manier waarop het proces nu is gegaan voor frictie heeft gezorgd tussen het GVB en de Vervoerregio. "De kloof is groot, omdat bij VRA het beeld leeft dat wij ons maximaal hebben ingespannen, terwijl GVB dat echt anders ziet", zo schrijft de Vervoerregio in documenten. "Waar de waarheid exact ligt, dat weet niemand. Het zou zomaar kunnen dat iedereen zijn eigen waarheid heeft." Zowel het GVB als de VRA huren extern iemand in om te helpen in de rest van de procedure.

De VRA ziet ook in dat als zij willen dat de procedure gaat slagen, mét het GVB, er dan bij henzelf ook wel wat anders moet. De toon mag wel wat fijner en er moet toch wel onderhandelingsruimte zijn. Het 'tekenen bij het kruisje' gaat volgens henzelf niet helpen aan een verbetering van de relaties.

Dus gaan de partijen, ook de gemeente als aandeelhouder, met elkaar rond de onderhandelingstafel. Ze spreken naar elkaar uit dat ze er samen willen uitkomen en dat gunnen aan een andere partij echt niet aan de orde is. De Vervoerregio laat het plan om alleen voor 11 jaar te gunnen als de beoordeling een 'goed' krijgt varen en die periode is nu gewoon de bedoeling. Het GVB stelt dat op prijs en laat weten gemotiveerd te zijn om aan de slag te gaan.

De onderhandelingstafel

De gesprekken aan de onderhandelingstafel zijn goed en constructief, maar nemen veel tijd in beslag. Ze duren namelijk weken. De streefdatum van 1 april is daardoor niet meer haalbaar, maar alle partijen hebben er wel vertrouwen in dat met de nieuwe afspraken de concessie haalbaar moet zijn voor het GVB. In mei moeten ze de plannen inleveren en dan moet de nieuwe concessie starten vanaf 1 juni.

Aan het eisenprogramma, het minimale niveau waaraan het ov moet voldoen, en het totale budget voor de concessie worden geen veranderingen gedaan. Dat kan volgens de VRA niet. Maar in de financiële spelregels komen de partijen er wel uit, waardoor het GVB meer vertrouwen moet krijgen om gezond te blijven, terwijl stapsgewijs het ov-aanbod wel toeneemt.

De grootste overwinning is misschien wel de aanpassing van het kwaliteitsfonds, waar eerder al zo veel over te doen was. Nu hoeft nog maar de helft van extra opbrengsten naar het kwaliteitsfonds te gaan; de andere helft mag het GVB behouden en zelf beslissen hoe het die besteedt. Daar staat een maximum van 4 miljoen euro op.

Kleine aanpassingen

Op 29 april dient het GVB dan de nieuwe concessie in. Daarin zitten wel nog steeds wat punten waar de beoordelingscommissie niet tevreden over is; zo missen er nog wat dingen en moet er soms wat meer uitleg worden gegeven, maar het is simpel te herstellen. Daarnaast is er in de onderhandelingen afgesproken dat de bieding niet meteen wordt afgewezen.

Bijna een jaar nadat de eerste bieding werd gedaan, voldoet de concessie na de laatste aanpassingen uiteindelijk wel. Volgens de Vervoerregio zijn de plannen nu duidelijk en hebben ze de ambitie waarnaar werd gezocht. De beoordeling kreeg dan ook een 'goed en daarom kreeg het GVB voor de komende elf jaar het exclusieve recht om het openbaar vervoer te regelen in de stad.

'Het heeft tijd gekost'

"De procedure om te komen tot gunning van de concessie Amsterdam heeft tijd gekost", erkent de Vervoerregio. "Voorafgaand aan een nieuwe concessie onderzoekt het dagelijks bestuur van de Vervoerregio welke procedure het best past om zo goed mogelijk ov tegen een goede prijs te krijgen. Een inbesteding van het gehele ov in concessiegebied Amsterdam was hier het best passend, zodat het geheel van het ov goed op elkaar aansluit, ook in de avonduren, het weekend en op plekken waar het ov niet heel vaak rijdt. Het doel is immers altijd zo goed mogelijk ov voor de reiziger voor de beste prijs."

De VRA is ook eerlijk dat er na de onvoldoende terug naar de tekentafel moest worden gegaan. "We hadden tijd nodig om ons te beraden op wat te doen en te begrijpen waarom onze perspectieven zo ver uit elkaar lagen. We hebben goede gesprekken met elkaar gevoerd, om de uitvraag en bieding op elkaar te laten aansluiten. Met oog voor de uitdagingen van GVB en de uitdagingen in de ov-sector aan de ene kant, en de ambities en de behoefte van de reiziger aan de andere kant."

Het GVB is trots en blij dat de partijen er uiteindelijk uit zijn gekomen. "Het traject richting gunning van de concessie vroeg om zorgvuldigheid en openheid. We hebben steeds transparant samengewerkt om elkaars overwegingen te begrijpen en het vertrouwen te versterken. Onze intentie was altijd om er samen uit te komen. We zijn trots op het vertrouwen dat we hebben gekregen om Amsterdam de komende elf jaar bereikbaar en leefbaar te houden."

Als de elf jaar van de concessie erop zit, dan gaat de Vervoerregio weer kijken of er opnieuw wordt inbesteed bij het GVB of dat er dan toch (gedeeltelijk) wordt aanbesteed. "We kijken dan wederom naar wat de beste manier is om zo goed mogelijk ov tegen de beste prijs te krijgen. Net zoals dat is gedaan voorafgaand aan de concessie Amsterdam."

Moet de bezem door het ambtenarenapparaat of valt de ambtelijke obesitas wel mee?

Sat, 03 Jan 2026 06:00:00 GMT

Het aantal ambtenaren bij de gemeente Amsterdam is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Waar de stad in 2015 nog 15,7 ambtenaren per 1000 inwoners telde, zijn dat er nu 20. Kritische raadsleden spreken van ‘ambtelijke obesitas’ en ook het college wil inmiddels met de bezem door het ambtenarenapparaat. Maar hoe problematisch is de situatie, en hoe doet Amsterdam het in vergelijking met andere grote steden?

Elon Musk staat met een pilotenbril, grote grijns en een rode kettingzaag te zwaaien op een podium. "Dit is de kettingzaag voor de bureaucratie", schreeuwt hij. Met de oprichting van DOGE, het Department of Government Efficiency, moest Musk het aantal ambtenaren bij de Amerikaanse overheid flink terugdringen. Maar niet alleen in de Verenigde Staten klinkt de roep om minder ambtenaren.

Ook op de Stopera wordt inmiddels openlijk gesproken over het snijden in het eigen personeel. Rigoureuze acties zoals die in de VS of Argentinië worden hier niet voorgesteld, maar volgens sommigen mag in Amsterdam ook de bezem erdoor.

Meeste ambtenaren van Nederland

Amsterdam telt in totaal ruim 22.000 ambtenaren, waarvan bijna 18.700 in vaste dienst. Daarmee heeft de stad het grootste ambtenarenapparaat van Nederland. De loonkosten bedragen zo’n twee miljard euro per jaar en vormen daarmee de grootste kostenpost op de gemeentebegroting.

Andere grote steden doen het met beduidend minder personeel. Rotterdam telt ongeveer 14.400 ambtenaren, Den Haag 11.100 en Utrecht 5600. Amsterdam is weliswaar de grootste stad, maar volgens sommige raadsleden is de groei van het ambtenarenapparaat problematisch.

'Ambtelijke obesitas'

"In Amsterdam zijn er 20 ambtenaren per 1000 inwoners, terwijl het landelijk gemiddelde twee keer zo laag ligt, namelijk 10 per 1000 inwoners", zegt raadslid Laurens Lochtenberg van het CDA. Volgens hem is het ambtelijk apparaat de afgelopen jaren te veel uitgedijd. “Ik vind dat de gemeente lijdt aan ambtelijke obesitas.”

Ook VVD-raadslid Kune Burgers vindt dat het tijd is om te bezuinigen. “Er zijn op de communicatieafdeling inmiddels naar schatting 300 medewerkers. Ik vraag me af of dat echt nodig is als gemeente.” Volgens hem is er ook op andere afdelingen sprake van een ongeremde groei.

Lochtenberg ziet directe gevolgen voor het functioneren van de gemeente. “De cultuur binnen de gemeente hangt samen met het aantal ambtenaren. Het moet op dit moment langs te veel schijven”, zegt hij. Minder mensen met meer verantwoordelijkheid zou volgens hem juist beter werken. “Nu heeft iedereen zijn eigen koninkrijkje.”

Steeds meer overleg

Dat een groot ambtenarenapparaat kan leiden tot inefficiëntie, herkent Albert Jan Kruiter van het Instituut voor Publieke Waarden. “Grote ambtelijke organisaties hebben de neiging om steeds meer overlegtafels op te tuigen”, zegt hij. “Het nemen van besluiten gaat daardoor trager en dat komt de uitvoering van projecten niet ten goede.”

Volgens sommige deskundigen kan dit ook bijdragen aan het hoge ziekteverzuim bij de gemeente Amsterdam. Als medewerkers weinig verantwoordelijkheid ervaren doordat alles langs veel lagen moet, kan dat leiden tot ambtenaren die zich sneller ziek melden. Het ziekteverzuim ligt momenteel op 9,6 procent. Naar schatting zitten zo’n 2000 medewerkers ziek thuis.

Niet alleen kritische raadsleden, maar inmiddels ook het college zegt dat er iets moet veranderen. Burgemeester Femke Halsema en wethouder van Personeel en Organisatie Hester van Buren kondigden in september aan dat de gemeente wordt gereorganiseerd.

“De besluitvorming is nu traag en onoverzichtelijk en laat het ambtenarenapparaat alsmaar groeien”, schreven zij in een brief aan de raad. Vanaf 2027 moet er jaarlijks 15 miljoen euro worden bespaard op het personeel. Dat besluit is opvallend, zeggen deskundigen die AT5 sprak. Zij zetten vraagtekens bij het idee dat Amsterdam daadwerkelijk te veel ambtenaren heeft.

"Stop met ambtenaren bashen"

“Ik vind dat het college het probleem nu afschuift op de ambtenaren”, zegt Frits van der Meer, emeritus hoogleraar vergelijkende bestuurskunde. “Pas als het ambtenarenapparaat functioneert, komt er goed bestuur, zeggen ze eigenlijk. Terwijl het college zelf verantwoordelijk is voor het functioneren van die organisatie.” Volgens hem is het verminderen van het aantal ambtenaren niet de oplossing.

Ook GroenLinks-raadslid Jenneke van Pijpen vindt dat er vaak te snel wordt geroepen dat er te veel ambtenaren zijn. “Ik heb een hekel aan het bashen van ambtenaren. Ze doen belangrijk werk en voegen waarde toe voor de Amsterdammer.” Volgens haar gaat het niet om de aantallen, maar om de vraag of ambtenaren effectief werken.

Groei zegt niet alles

“De groei van 15 naar 20 ambtenaren per 1000 inwoners zegt niet veel”, zegt Van der Meer. Volgens hem blijkt uit onderzoek dat het aantal ambtenaren historisch gezien meebeweegt met de economische conjunctuur. “Na de financiële crisis in 2008 nam het aantal ambtenaren af en nu neemt het al een aantal jaren weer toe.”

Daarbij speelt ook landelijke regelgeving een rol. In 2015 kregen gemeenten door de decentralisaties van de jeugdzorg, de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) en de Participatiewet er veel taken bij. Ook de invoering van de Omgevingswet en de coronacrisis vroegen om extra capaciteit.

Vergelijking G4

AT5 vergeleek Amsterdam met de andere drie grote gemeenten, de zogenoemde G4: Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Daarbij is gekeken naar meerdere indicatoren, zoals het aantal ambtenaren per 1000 inwoners, de apparaatskosten, overhead en de inhuur van externen.

De cijfers laten zien dat Amsterdam niet de meeste ambtenaren per 1000 inwoners heeft. Rotterdam telt al sinds 2018 meer ambtenaren per inwoner. Wel hebben Amsterdam en Rotterdam duidelijk meer ambtenaren dan Den Haag en Utrecht. “Het is goed te verklaren dat Amsterdam en Rotterdam hoger scoren”, zegt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. “Het zijn steden met een grote haven, veel internationale bedrijven en veel bezoekers.”

Opvallend is dat het aantal ambtenaren in alle G4-gemeenten ongeveer evenredig is gegroeid in de afgelopen zeven jaar, met zo’n 3 tot 4 procentpunt. Amsterdam groeide zelfs het minst hard van alle vier, al liggen de verschillen dicht bij elkaar.

De apparaatskosten, dit zijn alle uitgaven aan personeel, gebouwen en materieel, liggen in Amsterdam en Rotterdam het hoogst. Waar Amsterdam lange tijd het meeste uitgaf per inwoner, geeft Rotterdam sinds vorig jaar meer uit. Opvallend is dat de apparaatskosten in Utrecht in zeven jaar tijd verdubbelden, terwijl ze in Amsterdam met 20 procent het minst hard groeiden.

Verder scoort Amsterdam lager op overhead. Dat zijn alle kosten voor sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. In Amsterdam ligt dat op 9,3 procent, terwijl dat in de andere steden rond de 12 procent ligt. Wel is de overhead in Amsterdam de afgelopen jaren het hardst gestegen.

Een benchmarkonderzoek laat zien dat Amsterdam, in verhouding tot de rest van Nederland, veel uitgeeft aan centrale overhead. Dat wordt volgens de onderzoekers echter "volledig verklaard door de grote omvang van het personeelsbestand. "Tegelijkertijd constateren de onderzoekers dat er geen programma’s zijn waarbij met veel personeel weinig geld wordt uitgegeven, “wat zou kunnen wijzen op een minder efficiënte uitvoering.”

De externe inhuur bij gemeenten ligt al jaren onder vuur. Landelijk steeg het aandeel externen van 10 procent tien jaar geleden naar 17,5 procent nu. Amsterdam en Rotterdam wisten dat aandeel de afgelopen jaren te verlagen, terwijl het in Utrecht en Den Haag juist toenam. Amsterdam heeft, net als veel andere gemeenten, de ambitie uitgesproken om terug te gaan naar 10 procent inhuur. Dat doel lijkt voorlopig nog ver weg.

Kijk je naar alle indicatoren samen, dan scoort Rotterdam op drie van de vier punten het hoogst binnen de G4, met Amsterdam daar vlak achter. Tegelijkertijd heeft Amsterdam de laagste overhead. Op basis van de cijfers lijkt het beeld dat Amsterdam uitzonderlijk veel ambtenaren heeft en inefficiënt is ingericht, niet te kloppen.

Toch waarschuwen deskundigen dat cijfers niet alles zeggen. “Elke gemeente is anders ingericht”, zegt Van der Wal. Taken kunnen intern worden uitgevoerd of juist worden uitbesteed, wat grote invloed heeft op het aantal ambtenaren en kosten op bepaalde onderdelen.

Appels met peren

In Amsterdam wordt bijvoorbeeld Waternet per volgend jaar opgesplitst. Daardoor komen zo’n 1000 van de 1800 medewerkers op de loonlijst van de gemeente. Andersom was het GVB lange tijd onderdeel van de gemeente en werd het in 2007 verzelfstandigd. Uit onderzoek van de Rekenkamer blijkt dat dit soort veranderingen het aantal ambtenaren tussen 1983 en 2010 zelfs halveerde: van 29.700 naar 15.800.

Deze verschuivingen maken vergelijkingen lastig. Ook in Rotterdam werden het havenbedrijf en openbaar vervoerder RET verzelfstandigd. “Het is daardoor al snel appels met peren vergelijken”, zegt Van der Wal.

Kruiter wijst er verder op dat Amsterdam, net als Rotterdam en Den Haag, te maken heeft met zware stedelijke problematiek en meer complexiteit. “Armoede, ondermijning, criminaliteit en een sociale woningvoorraad die vernieuwd moet worden”, somt hij op. “Dat vraagt nu eenmaal om meer ambtenaren.”

Afdelingen gegroeid

Volgens deskundigen is het daarom zinvoller om specifieke afdelingen met elkaar te vergelijken. Hoe scoort Amsterdam bijvoorbeeld op het aantal ambtenaren dat zich bezighoudt met de WMO, afgezet tegen het aantal cliënten? Maar ook daar blijkt vergelijken lastig.

Rigtje Passchier, die voor de Universiteit Leiden onderzoek doet naar de decentralisaties uit 2015 en de G4 vergelijkt, ziet grote verschillen. “Het is bij de WMO en de jeugdzorg enorm verschillend wat een gemeente zelf doet en wat wordt uitbesteed. Zo doet Rotterdam taken op het gebied van huiselijk geweld zelf en Amsterdam juist niet.”

Cijfers van de gemeente Amsterdam laten zien dat sommige afdelingen sterk zijn gegroeid, terwijl andere juist zijn gekrompen. Met name de clusters Stadsbeheer & Dienstverlening en Ruimte en Economie namen toe in het aantal fte. Het cluster Stadsdeelorganisaties kromp, terwijl kleinere clusters ongeveer gelijk bleven.

Uit navraag bij de gemeente blijkt dat de groei bij Stadsbeheer & Dienstverlening vooral door een uitbreiding van de afdeling Stadswerken komt. “De stad is groter geworden, er wonen meer mensen en er komen meer bezoekers”, schrijft de gemeente. Daardoor is bijvoorbeeld het aantal reinigers toegenomen. Over de groei bij Ruimte en Economie zegt de gemeente geen goed zicht te hebben.

De gemeente werkt aan een nadere analyse van de groei per afdeling. Die maakt deel uit van de reorganisatie onder leiding van brandweercommandant Tijs van Lieshout, waarbij wordt gesneden in het ambtenarenapparaat. “Het doel is een gemeente die kleiner en slagvaardiger werkt”, schreef wethouder Van Buren eerder.

Hoewel het aantal ambtenaren de afgelopen zeven jaar sterk toenam, is dat geen ontwikkeling die uniek is voor Amsterdam. Ook in de rest van de G4 is een vergelijkbare groei te zien. Daarnaast schiet Amsterdam op meerdere indicatoren niet negatief uit. Volgens sommige deskundigen is het daarom opvallend dat de gemeente besluit te snijden in het eigen ambtenarenapparaat.

Twijfels over effect bezuinigen

Volgens Van der Meer leidt minder personeel niet automatisch tot beter bestuur. “Ik vind dat het college de boel voor de gek houdt met deze actie”, zegt hij. “Als het ambtenarenapparaat niet functioneert, ligt dat niet alleen aan de ambtenaren.”

Van Pijpen staat niet afwijzend tegenover de reorganisatie, maar plaatst wel kanttekeningen. “Het is goed om kritisch te kijken naar hoe we georganiseerd zijn”, zegt ze. “Maar bezuinigen mag geen doel op zich worden. Vergeet niet dat ambtenaren ook gewoon mensen zijn van vlees en bloed.”

Veiligheid op straat topprioriteit, maar onduidelijkheid over waar het precies onveilig is

Mon, 29 Dec 2025 06:00:00 GMT

Na de moord op de 17-jarige Lisa en meerdere zedenincidenten in de stad, kwam veiligheid op straat volledig in de schijnwerpers te staan. Er werden meerdere acties gehouden om aandacht te vragen en de gemeente trok miljoenen uit voor maatregelen. Toch was het in kaart brengen van de onveilige plekken in de stad behoorlijk lastig, zo blijkt uit onderzoek van AT5. Meldingen komen namelijk op een gezamenlijke hoop en zijn moeilijk te achterhalen. Een nieuwe manier van het verwerken van de meldingen moet zorgen om een beter beeld te krijgen.

De impact van de moord op de 17-jarige Lisa was groot in de stad en de rest van het land. Zo ontstond er een gigantische bloemenzee aan de Holterbergerweg, werd er een herdenking gehouden tijdens de kermis in Abcoude, werd er een stille tocht georganiseerd door bewoners van de COA-locatie aan de Hogehilweg en werd er meerdere keren in voetbalstadions voor haar geapplaudisseerd.

Daarnaast bracht het overlijden de landelijke discussie over de veiligheid van vrouwen op straat weer vol op gang. Zo was er een fietsersprotest in de nacht om aandacht te vragen en werden er honderdduizenden euro's opgehaald voor de campagne 'Wij eisen de nacht op'.

Plekken vermijden

Naar aanleiding van de heftige incidenten deed AT5 onderzoek onder 2100 Amsterdammers of en waar zij zich onveilig voelen op straat. Zeven op de tien gaf aan specifieke plekken in de stad te mijden vanwege een onveilig gevoel, onder de duizend vrouwelijke panelleden die meewerkten aan het onderzoek lag dat percentage zelfs op 85 procent.

Uit het onderzoek rolden een aantal plekken die meermaals werden genoemd door de panelleden. Vooral de stadsparken werden genoemd, met voornamelijk het Vondelpark, het Sarphatipark en Oosterpark. Maar ook industrieterreinen, winkelstraten na sluitingstijd, fietstunnels in verschillende gedeeltes van de stad en de gebieden rondom de stations werden vaker genoemd.

Er werden ook een aantal specifieke plekken aangewezen door de panelleden die zij liever mijden. Het Delflandplein in Nieuw-West het vaakst genoemd, maar ook de Ooster Ringdijk en de Rozenburglaan kwamen veel voor.

Muur van onduidelijkheid

In totaal lichtte AT5 tien specifieke plekken uit die het meest werden genoemd. Over die plekken en de benoemde parken was het de bedoeling om het uit te zoeken hoe onveilig het er nou precies is. Alleen liepen we op tegen een muur van onduidelijkheid bij de politie en de gemeente, omdat cijfers eigenlijk niet konden worden gegeven.

Bij de politie vroegen we op over hoeveel incidenten er het afgelopen jaar zijn gebeurd op de locaties, maar dat bleek niet zomaar uitgezocht. In de politiesystemen wordt alles gecategoriseerd, dus een schietpartij bij schietpartijen bijvoorbeeld. Dat doen agenten handmatig en ze kiezen dus zelf de classificatie.

Alle incidenten hebben een classificatie, dus berovingen, overvallen, mishandelingen, aanrandingen en verkrachtingen. Omdat agenten dat dus zelf moeten kiezen, kan het verschillen waar incidenten worden gecategoriseerd. Zo kan de ene agent iets classificeren als een beroving, maar de ander als diefstal. Daarnaast zijn bijvoorbeeld meldingen als lastiggevallen of achtervolgd worden door iemand bijna niet te achterhalen. Voor overlastmeldingen zijn namelijk 27 subcategorieën te kiezen.

Ook kan de locatie een lastige rol spelen. In de systemen moet de politie namelijk zoeken op een specifieke straat waar het incident zich heeft afgespeeld. Het Delflandplein kan je daardoor wel opzoeken, al zit je dan nog met de categorieën, maar bijvoorbeeld het Oosterpark niet omdat het geen specifieke locatie is. Daardoor kon er geen volledig beeld worden gegeven van incidenten en meldingen bij de politie op de locaties.

Samen met afval op straat

Bij de gemeente speelde juist het probleem dat de meldingen niet op categorie werden geclassificeerd. Bij de gemeente kan je namelijk een melding maken over de openbare ruimte, een zogenoemde SIA-melding, maar alles komt dan op een hoop terecht. Over een locatie kan dus wel worden gezegd hoeveel meldingen er zijn, maar dat kan verschillen van te hoge bosjes waardoor je je onveilig voelt tot aan afval op straat dat opgeruimd moet worden.

AT5 legde het probleem voor aan de gemeente en wethouder Melanie van der Horst (Openbare Ruimte) erkende het probleem. "Het heeft ons op scherp gezet over hoe wij de informatie nou ophalen als de meldingen binnenkomen", aldus Van der Horst. "Het heeft bij ons ook iets getriggerd hoe we de meldingen slimmer bij elkaar gooien, en moeten we kijken of er een duidelijkere plek moet komen om een melding te kunnen maken."

Hoog op de agenda

Voor Van der Horst is veiligheid op een straat een belangrijke zaak. "Net als andere vrouwen heb ik best wel vaak een onveilig gevoel op straat. Als ik in het donker loop, ben ik jammer genoeg meestal op mijn hoede." Het staat daarom ook hoog op de agenda bij de gemeente. "We zijn ons er steeds meer van bewust hoe belangrijk het is."

Het is dan ook niet zo dat de gemeente helemaal niets doet om in kaart te brengen waar de onveiligheid zich afspeelt. Zo hebben zij met de stadsdelen een lijst gemaakt van 160 plekken, vragen ze vrouwenorganisaties om informatie over plekken waar zij meldingen over krijgen en lopen ze schouwen met vrouwen door de stad om te kijken hoe plekken kunnen worden aangepast. Kijken met de blik van een jonge vrouw, in plaats van een man, noemt de wethouder het. "We weten uit onderzoeken dat als jonge vrouwen zich fijn voelen in de openbare ruimte, dan is dat voor eigenlijk alle mensen zo."

Meldingen anders verwerken

Maar via de eigen meldingen is het voor de gemeente dus wel moeilijk in beeld te krijgen waar de onveiligheid zich precies afspeelt en wat er moet gebeuren om dat te verbeteren. Na vragen van AT5 heeft de gemeente een aanpassing doorgevoerd waardoor bij elke melding ook wordt gekeken of het heeft te maken met de sociale veiligheid en wordt dat nu ook zo opgeslagen. "Je kan nu een melding doen en aangeven dat je je ergens onveilig voelt. Dat komt nu veel beter in onze systemen."

De gemeente is ook aan het kijken hoe het meldpunt openbare ruimte duidelijker kan worden gemaakt voor meldingen over een onveilig gevoel. Daarnaast willen ze ook de meldingen van andere instanties, zoals de politie en vrouwenorganisaties, bij elkaar gaan leggen voor een vollediger beeld. Alles bij elkaar moet het ervoor zorgen dat het straks duidelijk wordt waar en wat de gemeente moet doen om de veiligheid te verbeteren.

Van der Horst vraagt daarom aan Amsterdammers om echt een melding te doen als ze zich ergens onveilig voelen, al doet ze dat zelf ook nog niet. "Ik maak als ik mij ergens onveilig voel ook geen melding bij de gemeente, want ik denk vaak: wat doen ze ermee. Maar nu moet je vooral melden, want zonder meldingen weten we minder waar we aan de slag moeten en dat wil ik wel heel graag."

Sommige acties snel, maar aanpakken is ook lastig

Volgens de wethouder kunnen veel meldingen snel worden opgepakt. "Als het gaat om verlichting of om te hoge bosjes." Wel is het zo dat een onveilig gevoel door bijvoorbeeld weinig mensen op straat lastig is aan te pakken en dat sommige plekken meer aandacht nodig hebben dan alleen verlichting en het groen. "Niet alles is op te lossen in de openbare ruimte, maar ik denk dat we het veel beter kunnen doen."

Er gaat nu al bijvoorbeeld bij een groot deel van de metrostations, een van de plekken die de AT5-panelleden ook benoemden, worden gekeken hoe de veiligheid daar kan verbeteren. Daarnaast hebben veel stadsdelen ook al veel van de plekken extra in het zicht.

Zo is er op het Delflandplein een vaste handhaver ingesteld voor het plein, is het cameratoezicht geïntensiveerd, zijn er straatcoaches actief en zijn de bosjes gesnoeid. Wordt er op de Haarlemmerweg een schouw gedaan. Worden er buurtouders ingezet in de Waterlandpleinbuurt. En is er extra overleg met instanties over de Transformatorweg en worden ook daar de bosjes aangepakt.

Veel nachthorecazaken hebben kopzorgen over de toekomst: "Hengelen in dezelfde vijver"

Sat, 20 Dec 2025 06:00:00 GMT

Het Amsterdamse nachtleven is wereldwijd bekend en geroemd, maar hoe staat het met de nachtcultuur in de stad? AT5 hield een enquête onder nachthoreca-ondernemers, waar 26 zaken aan meewerkten. Er is veel liefde voor de nachtcultuur, maar echte zorgen zijn er ook. Zo neemt bij een groot deel het aantal bezoekers af, worden de inkomsten minder en geeft bijna de helft aan zorgen te hebben over het voortbestaan van de zaak. "Je merkt dat er veel harder geknokt moet worden en dat de vijver kleiner is."

De lampen van de zaal in de Bitterzoet weerkaatsen op de discobal die in het midden hangt. Eigenaar Bas Louwers staat op het podium van zijn poppodium en club aan de Spuistraat. "Het mooiste wat ik hier heb meegemaakt? Oef..." Hij denkt even na en noemt dan een aardige lijst met artiesten. "Gregory Porter vond ik heel erg tof, Skrillex heeft hier gestaan en de tent afgebroken en in het begin hebben hier ook Amy Winehouse en Pharrell gestaan."

Louwers is trots als hij kijkt naar wie de zaal op stelten heeft gezet, maar ook naar de functie die Bitterzoet heeft. "We zijn een springplank voor opkomende artiesten en het is vet om ze daarna in een uitverkochte Paradiso of AFAS te zien staan." Hoe het volgens hem zou zijn als de Bitterzoet zou verdwijnen? "Een catastrofe natuurlijk."

Bezoekersaantallen lopen terug

Dat bijna de helft van de ondernemers in het onderzoek aangeeft dat zij zich zorgen maakt over het voortbestaan van de zaak, komt natuurlijk niet zomaar. Volgens veel ondernemers is een belangrijke reden de terugloop van het aantal bezoekers. Meer dan de helft van de zaken die hebben meegewerkt aan het onderzoek gaf aan dat dit bij hen het geval is.

"Voor corona was het al duur, maar daarna is alles alleen maar duurder geworden", geeft een van hen aan. Een andere eigenaar is het daarmee eens. "De stad wordt alsmaar duurder, waardoor mensen keuzes moeten maken. Gaat je leuke avond dan een hap in je inkomen nemen?"

Ook Louwers zag het aantal bezoekers teruglopen in het begin van dit jaar. "Waarbij we ons echt afvroegen: hoe komt dit? We gingen namelijk wel kijken: wat doen we mis, of wat moet er anders? Over de gehele linie had iedereen in de sector er last van. Dat is wel weer aangetrokken, maar het nachtleven heeft het wel zwaar."

Dat de bezoekers wegblijven, heeft volgens Louwers onder andere te maken met het feit dat het jongere publiek het uitgaansleven te duur vindt. "Het is een algemene trend dat jongeren op het moment minder uitgaan. Ze zijn bezig met een healthy lifestyle en halen daardoor minder lang door. Ze hebben ook gewoon minder te besteden."

12 euro vodka ice tea

Jongeren op straat beamen dat ze vanwege de kosten die het uitgaansleven met zich meebrengt wel rekening houden met hoe vaak ze uitgaan. "We proberen zo min mogelijk uit te gaan", zeggen twee meiden. "Het is toch wel hard voor de bankrekening. We gaan denk ik een keer per twee weken."

Een jongen die we spraken gaat wel een keer per week, maar probeert ook soms een ander feestje te regelen. "Even wat rust pakken en lekker naar een huisfeetje. Dat is een goede bezuiniging." Want de rekening kan behoorlijk hard gaan in de club, legt een meisje uit. "Je betaalt voor een vodka ice tea al gauw 12 euro in de club. Dat is heel veel geld."

Het is dan ook niet zo gek dat maar liefst driekwart van de ondernemers aangeeft dat bezoekers minder geld uitgeven bij de bar. Zo rond de 70 procent ziet ook dat ze minder drinken in de club en eerder weer vertrekken naar huis. Bij de Shelter in Noord zien ze dat bijvoorbeeld ook, zo legt manager Zep Fransen uit. Met de club en de bezoekersaantallen gaat het erg goed, maar de uitgaven bij de bar lopen wel terug.

"Wij vonden het belangrijk om er wel weer voor te zorgen dat jongeren uitgingen, want je las in het nieuws steeds dat dat niet zo was. We hebben de club 18+ gemaakt. Daardoor is de gemiddelde besteding wel omlaaggegaan, maar is het wel voor ons dé belangrijkste reden dat het nu bij ons goed gaat." Het teruglopen van de barinkomsten probeert de Shelter op te vangen met bijvoorbeeld de inkomsten van een photobooth.

Financiële zorgen

Ongeveer 40 procent van de zaken in ons onderzoek geeft aan op het moment financiële zorgen te hebben. Naast de afnemende bezoekersuitgaven hebben ook de stijgende huur-, energie- en loonkosten een grote rol in die zorgen. "Het is steeds én, én, én. Honderd keer een beetje is ook een hoop uiteindelijk", aldus een van de ondernemers.

"Je merkt wel dat er veel harder geknokt moet worden en dat de vijver kleiner is. Daar zitten we met een hele hoop clubs met een hengeltje in", zo legt Louwers de huidige situatie uit. Die concurrentie vindt hij dan ook erg jammer. "Je zit elkaar in het vaarwater." Daardoor is er steeds minder ruimte om te experimenteren met concepten, iets wat het Amsterdamse nachtleven juist zo bijzonder maakt volgens hem.

Fransen is juist van mening dat dit soort ontwikkelingen wel bij het Amsterdamse nachtleven hoort. "Toen ik jong was, was er een hype op hitjes en hiphop. Toen stonden al die clubs in het centrum helemaal vol. Zelfs op dinsdagen en woensdagen. Het is pittig doordat het nu niet zo is, maar je moet gewoon blijven doorontwikkelen en dingen bedenken om je club weer vol te krijgen. Dat is alleen niet altijd makkelijk."

Geen steungevoel vanuit gemeente

Een ander punt dat meerdere ondernemers aanhalen als een reden voor de zorgen, zijn de gemeentelijke regels en subsidies. "De gemeente zorgt voor steeds meer regels, terwijl de hele sector eigenlijk nog altijd aan het herstellen is van covid", zegt een van de ondernemers. "Er ontstaan scheve situaties door clubs in de buitengebieden van de stad vanwege ruimere vergunningen, subsidies en lagere huren."

Daarom geeft 67 procent aan dat zij voor hun gevoel niet genoeg steun krijgen van de gemeente en is voor meer dan de helft het gemeentelijk beleid juist belemmerend. Louwers is het daarmee eens. "Ik heb het idee dat het centrum een beetje overgeslagen wordt. Dat er onderschat wordt wat het nachtleven betekent voor de stad."

Cultuurwethouder Touria Meliani zegt in een reactie op het onderzoek het belang van een bruisend nachtleven in te zien. "We moeten ook echt in de gaten houden waardoor bestaande nachtclubs het erg moeilijk hebben, maar die veranderingen horen er ook bij."

De wethouder vindt het wel erg dat zo'n groot deel van de horecagelegenheden zich zorgen maakt over de toekomst. "We moeten er aandacht voor hebben en ons best blijven doen." Meliani wijst wel op de mogelijkheden die er zijn met het nieuwe beleid. "We hebben middelen beschikbaar gesteld voor bestaande clubs. Subsidiemogelijkheden om te kunnen experimenteren met de programmering. We zien dat clubs in het centrum dat ook wel doen, maar er zijn er ook een aantal die dat niet doen."

Meliani zegt zich juist hard te maken voor alle zaken in de stad die nachtcultuur laten bruisen, maar: "We kunnen niet dit soort commerciële bedrijven allemaal subsidiëren." Het stadsbestuur wil dan ook echt graag meewerken en meedenken. "Dat is alleen niet eenvoudig."

Louwers heeft een iets minder positieve blik dan de cultuurwethouder. "Ik hoop dat er genoeg clubs blijven, dat het aanbod ook divers blijft en dat we bruisend nachtleven houden, maar het staat er niet super rooskleurig voor."