AT5: Laatste nieuws

Souvenirs, badeendjes en stroopwafels: nog altijd honderden toeristenwinkels in de stad

Sat, 04 Apr 2026 05:00:00 GMT

De zoete geur van wafels, mutsen met een cannabisplant erop en tientallen steakhouses en pizzeria's waar je vooral lege tafels ziet. Al jaren neemt de gemeente maatregelen tegen zaken waar menig Amsterdammer nooit een stap binnen zet, maar heeft het effect gehad? AT5 ging met een turfboekje door het gehele stadsdeel en telde het aantal toeristenwinkels. Het totale aantal? 583.

In 2016 luidde toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan in een speech de noodklok vanwege het massatoerisme. "Het is een paar minuten voor twaalf", zei de burgemeester stevig. Toeristenzaken sprongen namelijk als paddenstoelen uit de grond en het aantal toeristen bleef maar toenemen. Nieuwe, strengere maatregelen moesten daar verandering in brengen. Zoals een hotelstop, het verbod op de bierfiets in het centrum, hogere toeristenbelasting en het aanpakken van zaken die zich vooral focussen op de toerist.

Of de sindsdien genomen maatregelen hebben gewerkt, is de vraag. Ondanks de hotelstop komen er nog altijd hotels bij, zoals aan de Grasweg in Noord, en lijkt het erop dat de gestegen toeristenbelasting nauwelijks effect heeft, omdat het aantal overnachtingen nog altijd toeneemt. Hoe zit dat met de maatregelen tegen de toeristenwinkels? Is dat aantal afgenomen?

Om die vraag te beantwoorden, ging AT5 op pad door het centrum om alle zaken waar de klandizie vooral uit toeristen bestaat te tellen. Om op die manier in kaart te brengen waar en hoeveel zaken die vooral gericht zijn op toeristen er zijn, en dat te vergelijken met eerdere cijfers. In het eerste verhaal uit dit onderzoek kijken we naar de maatregelen die de gemeente heeft genomen om de toeristische zaken te weren en hoe dat aanbod zich door de jaren heen heeft ontwikkeld.

Wat maakt een zaak specifiek voor toeristen?

Daarvoor moest eerst worden besloten wat voor zaken er werden geteld en wat een toeristenwinkel nu echt voor toeristen maakt. Bij zaken zoals souvenirwinkels, headshops en mini-supermarkten is dat al wel snel duidelijk. Die winkels zijn gericht op de verkoop van souvenirs, accessoires voor wiet of psychedelica en to-go snacks.

Alleen bij zaken die zich voornamelijk bezighouden met de verkoop van eten en drinken is dat een stukje lastiger. Daarom werd er gekeken naar het assortiment, de teksten op de gevels, in welke taal het menu staat geschreven, wat voor soort mensen er in de rij staan en bij twijfel werd er gevraagd aan de eigenaren waar de klandizie voornamelijk uit bestaat.

En zo doet de gemeente het eigenlijk ook. ''Wij kijken is dit een winkel die zich primair richt op bezoekers? Dan gaat het bijvoorbeeld over reclame-uitingen, over het assortiment en ook over andere zaken die ook allemaal juridisch houdbaar moeten zijn'', zegt wethouder Mbarki, die verantwoordelijk is voor de Aanpak Binnenstad, tegen AT5.

Uiteindelijk kwamen we uit op zestien categorieën die werden geteld, plus een overig-categorie voor zaken die niet tussen de andere categorieën pasten. Het gaat om souvenirs, headshops, mini-supermarkten, bloemen, badeendjes, kaas en snoep. Qua de verkoop van eten bestaan de categorieën pizza, steakhouse, patat, hamburgers, pannenkoeken, hotdogs, de Hollandse keuken, wafels, stroopwafels en koeken. Restaurants of zaken die zich juist voornamelijk richten op bewoners werden dus niet meegeteld.

Souvenirs, pizzapunten en steaks

Langs de grachten, straten en steegjes van het centrum werden er 583 zaken geteld die zich voornamelijk focussen op toeristen of dagjesmensen. Veruit de meeste daarvan waren souvenirwinkels, maar liefst 145. Het gaat om bijna een kwart van alle zaken die AT5 in het centrum heeft geteld. De souvenirwinkels zitten overal. Van het met de toeristenzaken geplaagde Wallengebied tot zelfs een enkeling op de Vijzelstraat, Valkenburgerstraat en de Plantage Middenlaan.

Ook pizzeria's en Argentijnse steakhouses kwamen veelvuldig voor in het centrum. 65 pizzeria's en 62 steakhouses hadden de kenmerken van een toeristische zaak. Menu's met alleen de gerechten in het Engels en lichtgevende borden met de naam van het restaurant. Wat opvalt is dat de twee vaak in de buurt bij elkaar zitten en in specifieke clusters. Zoals aan het einde van de Warmoesstraat, waar acht steakhouses en zeven pizzeria's zitten, of in de Leidsedwarsstraten, met twaalf pizzeria's en vier steakhouses.

Op de interactieve kaart hieronder is te zien waar alle getelde toeristenzaken zitten. Via het knopje linksboven kunnen categorieën aan en uit worden gezet. Wil je de kaart op volledig scherm zien? Dat kan via deze link.

In de Korte en Lange Leidsedwarsstraat zit een ander soort restaurant ook opvallend veel. De Hollandse Keuken. De Hollandse pot is de laatste jaren, onder andere door Tiktok, populair onder toeristen en in de bekende toeristenrestaurant-straatjes zie je dan ook veel van dit soort tenten. Van de negen Hollandse keuken-restaurants zitten er zeven bij elkaar.

'Klassieke' Nederlandse winkels

Over klassiek Nederlands gesproken: een groot deel van de top 10 bestaat uit winkels die volgens toeristen echt typisch Nederlands zijn. Head- en smartshops (57) met hun wietprularia, stroopwafels (23), kaaswinkels (24) en pannenkoeken en poffertjes (20). De head- en smartshops vielen net buiten de top 3 en zitten, hoe kan het ook anders, vooral in het Wallengebied. Er zitten ook een aantal zaken buiten het historische centrum, zoals in de Kerk- of Vijzelstraat, maar dat gaat om enkele.

De kaaswinkels zijn een apart geval. Naast de duidelijk op toeristen gerichte zaken, waar vooral kleine vacuümverpakte kazen worden verkocht die gemakkelijk mee in de koffer kunnen, zijn er ook winkels die zich juist op buurtbewoners richten. Die laatste groep hebben we niet meegeteld. Opvallend is dat van de 24 toeristische kaaswinkels er maar liefst 13 in handen zijn van het bedrijf Henri Willig.

En de zoon van die Henri Willig, Wiebe, is juist van mening dat zijn zaken ook 'gewoon' voor de buurtbewoners zijn. ''Iedereen is welkom, zowel toerist als de lokale bevolking. Maar er wonen natuurlijk in het centrum van Amsterdam maar 90.000 mensen, dus we moeten het voor een belangrijk deel wel van de internationale bezoeker hebben.''

De kaasondernemer verloor echter wel een rechtszaak tegen de gemeente toen hij in beroep ging tegen het besluit van de gemeente dat nieuwe kaaswinkels die zich op toeristen focussen niet meer welkom zijn.

Nog niet verboden, maar wel aanwezig

Waar nieuwe kaaswinkels, net als nog een hele andere rits aan winkels met toeristenbestemmingen, verboden zijn, zijn twee soorten zaken die door Amsterdammers ook als behoorlijk toeristisch worden gezien, dat nog niet. De badeendjeswinkel en de zaken die stroopwafels en koeken verkopen.

Het aantal winkels dat badeendjes verkoopt, behoort tot de categorieën met het laagste aantal zaken (13). Ze zitten vooral in en rond de winkelstraten in het centrum. Stroopwafels en koeken daarentegen zijn een ander verhaal. Het aantal zaken stijgt, opnieuw vanwege een trend op social media, de laatste jaren juist heel erg hard. En doet met 23 zaken niet onder voor de kaaswinkels en mini-supermarkten.

Dat die winkels nog niet zijn verboden, komt volgens Mbarki omdat het lastig is om eenduidig vast te stellen of de zaken voor toeristen of ook voor inwoners zijn. ''Het gaat niet alleen maar over de kwantiteit qua de groei van het aantal zaken. Het gaat ook om over de kwaliteit, wat wordt er toegevoegd?'' Voorlopig kan de gemeente daardoor nog niet juridisch een halt toe roepen aan de badeendjes- en stroopwafelwinkels.

Straten vol met toeristenzaken

Het is geen verrassing dat de toeristenzaken vooral zitten in de oude binnenstad en in de winkelstraten. Toch zijn er een aantal straten die wel echt de kroon spannen wat betreft het aantal op toeristen gefocuste winkels.

De Damstraat is daar natuurlijk het ultieme voorbeeld van. De meeste Amsterdammers kennen de zoete geur van wafels en Nutella als ze door de straat fietsen en zien de grote hoeveelheid restaurantjes. De Damstraat is, zeker voor hoelang de straat is, afgeladen met toeristenzaken uit allerlei soorten categorieën.

Zo zitten er maar liefst zeven Argentijnse steakhouses, vijf souvenirwinkels en drie headshops. Maar zitten er ook meerdere wafel- en patatzaken, heeft een badeendjeswinkel zich er ook gehuisvest en zelfs een snoepwinkel.

De Nieuwendijk is ook zo'n straat waar menig Amsterdammer wel van weet dat die afgeladen is met zaken voor toeristen. Waar het gedeelte van de straat dat aan de Dam grenst het nog wel meevalt, op een kaas- en wafelzaak na, gaat het op een gegeven moment over in een waar toeristenzaken-walhalla, of hel.

De normale winkels worden ingewisseld voor van alles, maar met voornamelijk veel snoepwinkels, souvenirwinkels en headshops. Van de zeventien categorieën die wij in dit onderzoek hanteerden, waren er veertien te vinden op de Nieuwendijk. Retailexpert Paul Moers werd er op z'n zachtst gezegd niet vrolijk van. ''Ik vind het triest en eigenlijk een schande voor Amsterdam. De Nieuwendijk is echt een toeristische straat geworden. Je ziet het ook wat verloederen met veel straatvuil en je ziet ontzettend veel dezelfde winkels.''

Een straatje waar juist vanwege de lengte opvallend veel zaken voor toeristen zaten, is de Lange Niezel in het Wallengebied. De steeg tussen de Warmoesstraat en de Oudezijds Voorburgwal is nog niet eens 90 meter lang, maar telde wel dertien toeristenzaken. Van restaurants tot een mini-supermarkt, ook hier waren de categorieën goed vertegenwoordigd.

Focus rond toeristenhotspots

Naast een aantal specifieke straten met veel toeristenwinkels, viel ook op dat rond toeristische hotspots veel van dit soort zaken zaten. De uitschieter was de Bloemenmarkt op het Singel. Naast vijftien bloemenstallen die bollen en souvenirs verkopen voor vooral toeristen, zaten er ook nog heel wat andere toeristenwinkels.

Vooral het aantal pannenkoekenhuizen en kaaswinkels was opmerkelijk. Het niet al te lange stuk gracht telde vier kaaswinkels en drie restaurants voor poffertjes of pannenkoeken. Daar lijkt ook niet snel verandering in te komen. In februari werd duidelijk dat een plan van de gemeente om de Bloemenmarkt ook aantrekkelijk te maken voor Amsterdammers niet door kon gaan. Er was te weinig budget voor.

Ook rond het Anne Frank Huis en bij de Westertoren waren veel toeristenzaken te vinden. In de Negen Straatjes zie je dat aantal de laatste jaren tevens steeds meer toenemen, tot ontevredenheid van de bewoners. Zij zijn zelfs een rechtszaak gestart. In de altijd populaire Jordaan zaten juist verrassend weinig van dit soort zaken. Wel veel hippe plekjes waar ook toeristen komen, maar ook een hoop Amsterdammers.

Hebben de maatregelen effect gehad?

Dan rest de vraag nog of de maatregelen die de gemeente heeft genomen effect hebben gehad. De gemeente heeft namelijk in 2017 een stop afgekondigd voor nieuwe toeristenzaken, maar heeft ook al meerdere maatregelen genomen om het aantal toeristenwinkels te verminderen. Zoals een aanpassing van het bestemmingsplan, een harder controlebeleid, een proef met vergunningplicht en ook een fonds om panden op te kopen.

De cijfers vergelijken is niet het allermakkelijkst. Ten eerste telt de gemeente niet alle categorieën die AT5 heeft geteld, bijvoorbeeld geen steakhouses, maar dan wel ijssalons en erotica. Ten tweede zijn zaken die badeendjes, snoep of stroopwafels verkopen pas iets van de laatste paar jaar. En nam het aantal zaken na 2017 in eerste instantie nog stevig toe, vanwege al verleende vergunningen en sluwe ondernemers die nog net snel voor de ingang van de stop een winkel begonnen.

Daarom vergelijken we cijfers van drie periodes. De telling van nu, gemeentelijke cijfers van voor het luiden van de noodklok in 2017 en het jaar 2022, een jaar nadat de actie 'aanpak binnenstad' begon. Zo zag jij bij souvenirwinkels dat het aantal tussen 2017 en 2022 nog toenam van 144 naar 151, maar zakt dat nu naar 144 winkels. Headshops zijn tussen 2017 en vorig jaar van 59 naar 57 winkels gegaan en het aantal mini-supermarkten gedaald van 42 naar 30.

Het eerlijke verhaal over of de maatregelen effect hebben gehad, is dat je het moet bekijken vanaf twee kanten. Zo is het aantal winkels waar de gemeente tegen heeft opgetreden niet toegenomen, maar is dat aantal ook niet drastisch afgenomen. Daarnaast zijn de afgelopen jaren van andere toeristische hypes, stroopwafels en badeendjes, de zaken juist als paddenstoelen uit de grond geschoten.

Volgens Mbarki hebben de maatregelen wel daadwerkelijk effect gehad, omdat er in het stadsdeel anders veel meer toeristenzaken zouden hebben gezeten. ''We hebben de komst van nieuwe toeristenzaken wel een halt toegeroepen. Maar al bestaande toeristenwinkels, die kunnen lastiger worden aangepakt.'' De gemeente is bezig met meer maatregelen om ook deze zaken terug te dringen.

Maar Moers is van mening dat de gemeente te weinig doet en dat het totaal aantal de laatste jaren wel is toegenomen. ''Ik vind het een volledig overkill aan toeristische zaken. Echt belachelijk dat dit zo uit de hand is gelopen. Daar zou ik als gemeente veel eerder hebben opgetreden om het winkelaanbod meer gemixt te laten zijn.''

De binnenstad blijkt uit ons onderzoek nog steeds vol te zitten met toeristisch aanbod. Tegelijkertijd heeft de gemeente niet stilgezeten en in sommige categorieën, zoals souvenirwinkels, is een lichte daling zichtbaar. Daar staat tegenover dat nieuwe trends, zoals stroopwafel- en badeendjeswinkels, er juist voortdurend bijkomen. Per saldo lijkt het effect van de maatregelen daardoor beperkt en voelt het vooralsnog als een druppel op een gloeiende plaat.

In het eerste deel van dit onderzoek gingen we dieper in op de maatregelen die de gemeente heeft genomen om toeristische winkels te weren. AT5 maakte daarnaast een reportage over de strijd tussen Amsterdam en toeristenzaken. Bekijk de reportage hieronder:

AT5 Onderzoekt begint bij jou: Tip ons nu!

Fri, 07 Mar 2025 06:00:00 GMT

Wie anders dan jij, weet het beste wat er speelt in jouw stad. Bij AT5 onderzoekt duiken wij in de verhalen die vaak het daglicht niet zien. Deze onderzoeken beginnen bij de Amsterdammers zelf. Heb jij een misstand die je wil aankaarten of heb je een belangrijk verhaal te delen? Tip ons dan via AT5.nl/tip.

Als onderzoeksteam gaan wij actief op zoek naar verhalen die normaal gesproken onderbelicht blijven, zoals ingrijpende persoonlijke verhalen en misstanden bij organisaties en bedrijven. Daarnaast onderzoeken we belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen, veranderingen in de stad en kwesties die impact hebben op de leefomgeving van Amsterdammers.

Heb jij een tip voor ons? Aarzel dan niet en deel het met ons via ons tipformulier, stuur een e-mail naar info@at5.nl, of gebruik ons appnummer: 06 51190938. Je kunt je tip ook anoniem insturen als je dat liever hebt. We horen graag van je!

De strijd tegen toeristenwinkels: waarom de binnenstad maar niet verandert

Sat, 04 Apr 2026 05:00:00 GMT

Het toeristenseizoen is dit paasweekend officieel van start gegaan in de stad. Voor deze internationale bezoekers lijkt er overal in de binnenstad wel een snelle hap of souvenir te vinden, maar veel binnenstadbewoners storen zich eraan. De gemeente probeert het aantal toeristische zaken daarom al jaren te beperken. Ondanks de maatregelen blijkt uit onderzoek van AT5 dat het centrum nog altijd 583 toeristische zaken telt en dat het aantal de afgelopen jaren niet echt afneemt. Waarom lukt het de gemeente slechts beperkt om deze zaken terug te dringen?

Hongerige en slenterende toeristen lopen op de Damstraat. Wordt het een mierzoete wafel, stroopwafel met topping of toch een biefstuk in een van de vele steakhouses? In dit verhaal kijken we naar de maatregelen die de gemeente heeft genomen om de toeristische zaken terug te dringen en hoe dat aanbod zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. In het tweede verhaal uit dit onderzoek kijken we naar wat er allemaal zit in de binnenstad. Het is nu namelijk bijna niet voor te stellen, maar drie decennia geleden telde de stad nog nauwelijks toeristisch aanbod.

Op de Zeedijk kwam je liever niet. Amsterdammers, die de jaren tachtig bewust hebben meegemaakt, beginnen er nog vaak over. Met vervallen panden, groepjes heroïnegebruikers en andere overlast had je er weinig te zoeken. Ook andere grote delen van de binnenstad waren onaantrekkelijk voor bewoners en al helemaal voor internationale bezoekers. Maar dat beeld veranderde in de decennia daarna ingrijpend.

De stad werd opgeknapt, panden gerenoveerd en Amsterdam groeide uit tot een toeristenmagneet met jaarlijks zo'n 23 miljoen overnachtingen en 14 miljoen dagbezoekers. Waar het centrum eerst vooral winkels telde gericht op bewoners, ontstond langzaam een binnenstad met steeds meer toeristische zaken. "Dit is een stad met een enorme aantrekkingskracht. Het is een wereldstad op microniveau", zegt retailexpert Paul Moers. "Alles is hier behapbaar en dat maakt Amsterdam bijzonder voor bezoekers."

Tijden veranderen

Ondernemer Dick Thomas kon de verandering vanaf zijn winkel aanschouwen. In de jaren 80 begon hij met een fruitzaak aan de overkant van de winkels op het Damrak. "Vroeger was het een tweebaansweg en kon je hier gewoon stoppen met de auto", vertelt hij. "Toen dat veranderde en parkeren moeilijker werd, verdwenen de vaste klanten. Die werden vervangen door toeristen." Waar het Damrak vroeger vooral gericht was op bewoners en forenzen, domineren nu toeristische winkels het straatbeeld.

Ook Dick paste zich aan. Hij zag de vaste klanten die met hun auto voor de deur konden stoppen steeds minder terug. Zijn assortiment veranderde van fruit naar blikjes drinken, ijsjes en snacks voor onderweg. "Je mist je vaste klanten en het vaste praatje", zegt Dick. "Maar elke dag nieuwe mensen, nieuwe gezichten en nieuwe verhalen. Het heeft ook zijn charme."

Net als Dick begonnen meer lokale ondernemers zich rond de jaren 90 te richten op de groeiende groep toeristen. Ook buitenlandse ondernemers zagen kansen. Al snel verschenen in het straatbeeld steeds meer souvenirwinkels, minisupermarkten en head- en smartshops (winkels waar je accessoires voor wiet en psychedelica kunt kopen).

Eerste maatregelen

De gemeente begon zich een aantal jaren later zorgen te maken over het eenzijdiger wordende winkelaanbod. In eerste instantie ging het beleid nog niet over toeristenwinkels, maar over het voorkomen van de zogenoemde monocultuur. Zo kwam er een verbod op nieuwe headshops, geldwisselkantoren en speelautomatenhallen. Het doel was om te voorkomen dat één type winkel het straatbeeld zou domineren.

Een volgende stap werd in 2008 gezet met het zogeheten plan 1012. In het oude centrum, in de postcode 1012, moesten de monocultuur en criminaliteit worden tegengegaan. Er kwamen steeds meer laagwaardige souvenirwinkels en coffeeshops die zorgden voor overlast. Wethouder Lodewijk Asscher zei destijds: "We gaan het stadshart terugveroveren en teruggeven aan de Amsterdammers."

Zo werden 34 prostitutieramen en 48 coffeeshops gesloten. Ook kwam er een stop op nieuwe vestigingen van verschillende andere 'laagwaardige' winkels. Het idee was dat er ruimte zou ontstaan voor winkels van hogere kwaliteit en dat dit ook een ander soort bezoeker zou aantrekken.

Toch lukte het niet om die ambitie waar te maken. De Rekenkamer Amsterdam concludeerde in 2018 dat het project wel resultaten opleverde, maar niet het gewenste effect had op de lange termijn. De economische opwaardering bleef achter en de monocultuur verdween niet. Bepaalde categorieën winkels verdwenen, maar vaak kwamen er nieuwe toeristische zaken voor in de plaats.

Achter de feiten aan

In die tijd werd er vanuit de gemeenteraad voornamelijk positief aangekeken tegen het toerisme in de stad. Miljoenen werden geïnvesteerd om nog meer toeristen naar de stad te trekken, met als kroonjuweel in 2004 de plaatsing van de I Amsterdam-letters op het Museumplein. De kassa van de bv Amsterdam rinkelde.

Vooral VVD en D66 zagen kansen in tijden van economische crisis en verzetten zich tegen toenemende regelgeving in de stad. Dit speelde bijvoorbeeld bij ijssalon Monte Pelmo in de Jordaan. Die moest sluiten omdat het niet de juiste horecavergunning had om ijs te verkopen. Raadsleden en bewoners verzetten zich tegen deze 'vertrutting'. De gemeente ging overstag en besloot ijszaken te bestempelen als detailhandel. Daardoor werd het ineens voor veel zaken mogelijk om etenswaren voor directe consumptie te verkopen.

Nutella-explosie

Wat volgde was een ware Nutella-explosie in de stad. Overal openden ijs- en wafelwinkels. In 2009 telde het centrum nog zeven ijs- en wafelwinkels, in 2015 was dit aantal vertienvoudigd tot 70. Ook ander soort toeristisch aanbod zoals kaas-, souvenir- en badeendjeswinkels verschenen steeds meer in het straatbeeld. De onvrede hierover begon steeds verder toe te nemen onder bewoners van het centrum.

Daarom luidde In 2016 burgemeester Eberhard van der Laan de noodklok. In een toespraak stelde hij dat het 'een paar minuten voor twaalf' was. Het was een kantelpunt. Door het stadsbestuur werd erkend dat het massatoerisme en de bijbehorende winkels een probleem vormden voor de leefbaarheid van de stad.

Een jaar later volgden concrete maatregelen. De gemeente besloot, onder leiding van D66-wethouder Kajsa Ollongren, dat nieuwe toeristenzaken in grote delen van de binnenstad niet meer welkom waren. Voor het eerst richtte het beleid zich expliciet op toeristische winkels. De komst van nieuwe kaaswinkels, ticketshops en wafelwinkels met een duidelijk toeristisch karakter werden verboden.

Rechtszaak tegen kaasimperium

Die beslissing leidde tot weerstand en rechtszaken van ondernemers. Onder hen ook bedrijven die zich niet herkenden in het label 'toeristenwinkel'. Een voorbeeld is het kaasimperium van de familie Willig, dat dertien vestigingen in het centrum telt. "We hebben natuurlijk wel een groot toeristisch publiek, maar de naam toeristenwinkels dekt de lading niet", zegt directeur Wiebe Willig. "We verkopen geen toeristen, we verkopen kaas."

Uiteindelijk gaf de Raad van State de gemeente gelijk. Amsterdam mocht nieuwe toeristenwinkels weren om de balans in de binnenstad te herstellen. Bestaande zaken mochten blijven, maar uitbreiding werd aan banden gelegd.

Hoewel je zou denken dat dit een grote teleurstelling was voor de familie Willig, viel dat uiteindelijk mee. Het bedrijf merkte al dat de kaasmarkt in de stad behoorlijk verzadigd was. Door de stop op nieuwe kaaswinkels konden er ineens geen concurrenten meer bijkomen, waardoor bestaande zaken juist profiteerden. Dit laat ook een van de dilemma's voor de gemeente zien: beleid dat bedoeld is om in te grijpen, kan onbedoeld bepaalde ondernemers bevoordelen.

Een ander dilemma voor de gemeente is hoe wordt bepaald wat een toeristische winkel is en wat niet. ''Je kunt niet zomaar een winkel binnenlopen en zeggen: ik vind dit niks, jij moet stoppen'', zegt verantwoordelijkheid wethouder Mbarki tegen AT5. "Als je het juridisch houdbaar wil maken, moet je het ook kunnen onderbouwen dat er sprake is van overlast." Nieuwe kaas- en wafelwinkels werden op basis van deze inschatting verboden, maar niet veel later verschenen overal badeendjes- en snoepwinkels.

Die winkels zijn nog niet aangepakt, want de gemeente grijpt pas in als er sprake is van een 'explosieve groei'. Er hangt geen concreet getal aan vast wanneer dat het geval is. Inmiddels telt het centrum dertien badeendjeswinkels en werden er vorig jaar vier nieuwe stroopwafelzaken geopend. Toch kan de gemeente niet zomaar ingrijpen, omdat een verbod juridisch stand moet houden.

'Ondernemers zijn creatief'

"Kenmerkend aan gemeenten is dat ze achter de feiten aanlopen. Je moet continu in de gaten houden wat er verandert, zodat je op tijd kunt ingrijpen", zegt retailexpert Paul Moers. Volgens Mbarki gebeurt dat ook, maar hij benadrukt dat iets verbieden tijd kost. ''Het verbieden via de juridische weg vraagt ook om goede juridische onderbouwing. Ondernemers zijn creatief en zijn vaak sneller dan de wet- en regelgeving.''

In 2022 zet de gemeente opnieuw een stap tegen het toeristisch aanbod. Er werd gekeken naar panden die wel een toeristisch bestemmingsplan hadden, maar die op dat moment niet gebruikten. Voor 167 van die locaties werd besloten dat er geen toeristische winkel meer mocht terugkeren.

Hoewel de gemeente maatregelen neemt, blijven nieuwe trends zich aandienen. In recente jaren zien we een nieuw verschijnsel. De Tiktokrij. Eetzaken die viral gaan op social media zorgen voor lange rijen en overlast. Dit is vooral zichtbaar in de Negen Straatjes, waar zaken als Fabel Friet, broodjeszaak Chun en het Koekemannetje dagelijks rijen trekt.

"Deze frietzaak is zeven dagen per week open en zeven dagen staat er een enorme rij", zegt binnenstadbewoner Dingeman Coumou, die er al 35 jaar woont. "Veel van die patat belandt op straat. Die patatvreters hebben er geen last van, maar de bewoners wel, en wij krijgen de meeuwen en het ongedierte er gratis bij."

Met actiegroep 'Het Is Genoeg' verzet Coumou zich samen met andere buurtbewoners tegen de toeristificatie van de stad. In januari organiseerden zij een protest op de brug waar normaal de Tiktokrijen staan. Ook zijn ze naar de rechter gestapt in de hoop dat de exploitatievergunning van de patatzaak wordt ingetrokken. Later dit jaar buigen drie rechters zich over de kwestie.

Kat-en-muisspel

Naast deze gang naar de rechter dient de actiegroep regelmatig handhavingsverzoeken bij de gemeente in. Als handhavers een overtreding constateren, krijgt een ondernemer vaak eerst de kans om aanpassingen te doen. Pas bij een volgende overtreding kan een dwangsom worden opgelegd. Dat soort procedures kunnen maanden duren, terwijl de zaak in de tussentijd gewoon open blijft.

Het zorgt voor een kat-en-muisspel tussen ondernemers en de gemeente. Een voorbeeld waarbij handhaving wel effect had, is de broodjeszaak La Panetteria op het Singel. De zaak moest stoppen met de verkoop van broodjes en koffie voor directe consumptie, omdat de juiste vergunning ontbrak. Enkele maanden later sloot de zaak definitief haar deuren.

Een succes voor de actiegroep, zou je denken. Maar die vreugde was van korte duur. Niet veel later kwam er op dezelfde plek een toeristische stroopwafelwinkel. "Dat is toch belachelijk? De ene toeristenzaak verdwijnt en er komt een andere, misschien wel nóg toeristischere zaak voor terug", zegt Coumou. Het laat zien hoe weerbarstig de realiteit is.

Ook bij de Seafood Shop op de Leidsestraat speelde een vergelijkbare situatie. De zaak mocht van de gemeente geen vis meer verkopen voor directe consumptie, waarna het haar deuren sloot. In het pand zit nu een toeristische snoepwinkel.

De gemeente kan via bestemmingsplannen wel enigszins sturen wat er op een locatie is toegestaan, maar heeft beperkte invloed op welke ondernemer er uiteindelijk intrekt. Daardoor blijft het lastig om echt grip te houden op het type aanbod in de binnenstad.

Om meer grip te krijgen, kijkt de gemeente naar nieuwe maatregelen. Zo wordt er geëxperimenteerd met een vergunningplicht voor bepaalde winkels. Dit jaar volgt een vervolg op een pilot uit 2021 in de Hoogstraten. De maatregel is bedoeld om malafide ondernemers te weren, maar raakt daarmee ook toeristische winkels. Eerder onderzoek van politie, justitie en de Belastingdienst liet al zien dat sommige souvenirwinkels worden gebruikt als dekmantel voor witwassen.

Had de stad er zonder maatregelen anders uitgezien?

Wethouder Mbarki is zich ervan bewust dat er nog steeds ontzettend veel toeristisch aanbod in de stad zit. Toch hebben de maatregelen volgens hem effect gehad. "Als we niks hadden gedaan, had de binnenstad er echt heel anders bijgelegen dan nu." Hij noemt de Zeedijk als een van de voorbeelden waar het is gelukt om de balans te herstellen.

In de straat is een mix ontstaan van gevestigde lokale ondernemers, nieuwe initiatieven en een aantal toeristenwinkels. De maatschappelijke vastgoedbeheerder NV Zeedijk speelt daarin een belangrijke rol door panden op te kopen en te verhuren. De gemeente is voor 91% aandeelhouder en financiert dit via een vastgoedfonds.

Mbarki wil dat vastgoedfonds de komende jaren uitbreiden. Omdat toeristenwinkels vaak hogere huren kunnen betalen dan reguliere winkels, wordt het verschil vanuit het fonds gecompenseerd. Met een budget van ongeveer 5 miljoen euro is de slagkracht nu nog beperkt. "Er moet nog meer geld bij om panden op te kopen en te transformeren. We hopen hiermee de Amsterdammer terug te brengen in de binnenstad."

Misschien had de binnenstad er zonder ingrijpen nog extremer uitgezien, maar met 583 toeristische zaken is van een echte ommekeer geen sprake. De nachtmerrie van een centrum als een groot toeristisch attractiepark lijkt misschien deels afgewend. Ondertussen voelt dat angstbeeld in straten als de Damstraat, Nieuwendijk en Lange Niezel al verdacht dichtbij.

Voor het tweede deel van dit onderzoek hebben we een telling gehouden om te bekijken wat er allemaal zit aan toeristisch aanbod in de binnenstad.

AT5 Podcast: Lieve (22) is te vondeling gelegd en wil weten wie haar ouders zijn

Tue, 31 Mar 2026 10:00:00 GMT

Op een doodgewone maandagmiddag in 2003 horen de twee vriendinnen Masa en Eva babygehuil uit de portiek van de woning van Eva in de Pijp. Als ze dichterbij komen zien ze het goed. Het is een pasgeboren baby, gewikkeld in een plastic tasje. In het ziekenhuis krijgt ze de naam: Lieve. Nu 22 jaar later zoekt Lieve haar ouders, in de nieuwe AT5 podcast De Vondeling.

"Haar navelstreng zat er nog aan". Eva en Masa herinneren zich het nog goed. Het is een druilerige maandagmiddag als ze een pasgeboren baby vinden in de Van Ostadestraat in de Pijp. Ze bellen direct de alarmcentrale. Eenmaal in de ambulance, mogen de twee vrouwen niet meer bij de baby komen. "Voor u eigen best wil, zeiden ze. Alsof we ons teveel aan het kind zouden gaan hechten."

Het is 22 jaar later als twee vrouwen weer voor het eerst het meisje zien, dat ze destijds vonden. Ze is inmiddels natuurlijk een volwassen vrouw. Een warme omhelzing, een paar tranen en vele herinneringen ophalend gaan de vrouwen weer hun eigen weg. Het is een van de vele ontmoetingen.

In de podcast 'De Vondeling' gaat Lieve gaat samen met podcastmaker Roos Gerritsen terug in de tijd. Ze gaan langs bij de portiek, op bezoek bij de vindsters, bij de arts die haar haar naam gaf en langs bij haar eerste pleeggezin.

Alles om meer te weten te komen van Lieve's eerste minuten, uren en dagen. Van voor dat ze terechtkwam bij haar adoptieouders Dirk en Anita. Rechercheur Gerard van den Haak vertelt wat de politie deed in de zoektocht. "Eerst doen we een buurtonderzoek en kijken we of er camerabeelden zijn. Ook hebben we een oproep gedaan bij Opsporing Verzocht."

De politie doet van alles om ook maar iets te weten te komen over Lieve haar biologische ouders, maar het onderzoek loopt al snel vast. De jaren gaan voorbij en als Lieve 12 jaar is, verjaart de zaak en kan de politie strafrechtelijk gezien niks meer doen. Maar de vragen blijven: Waarom ben ik achtergelaten? Waar ben ik geboren? En wie zijn mijn ouders?

We vragen jou om tips

Die grote levensvragen zijn nog altijd niet beantwoord. In de podcast 'De Vondeling' gaan we op zoek naar antwoorden. We duiken de politiearchieven in en gaan langs bij een familiedetective. Maar we vragen ook jullie, de luisteraars om tips. Weet jij meer over de zaak van Lieve? Mail dan naar podcast@at5.nl

Luister vanaf 7 april 'De Vondeling' op AT5 en in jouw favoriete podcastapp.

Ryan (9) gaat al drie jaar niet naar school: "In dit systeem moet je een driehoek door een rondje duwen"

Tue, 24 Mar 2026 18:00:00 GMT

Hij houdt van fietsen, dansen en pianospelen. Het liefst zou hij ook voetballen met zijn klasgenoten, maar die heeft Ryan niet. Hij gaat namelijk al drie jaar niet naar school. En hij is zeker niet het enige Amsterdamse kind: vorig jaar zaten bijna 1200 leerlingen thuis, een recordaantal. Wie zijn deze kinderen, en waarom zitten ze zo lang thuis?

Bij binnenkomst is Ryan vriendelijk en een beetje verlegen. Zijn moeder doet het woord. Een half uurtje later is van die verlegenheid niets meer te bekennen: of ik zijn elektrische piano, zijn trompet ("Ik heb al één les gehad!") én natuurlijk zijn kamer wil zien. Hij kan ook wel een stukje spelen. Twee minuten later klinkt de melodie van Spongebob Squarepants uit de speaker van zijn moeders telefoon, terwijl Ryan op de piano meespeelt. Ryan is niet zijn echte naam, maar omdat hij regelmatig vervelende reacties krijgt, vertelt hij zijn verhaal liever anoniem.

Doordeweeks krijgt Ryan thuisonderwijs van zijn moeder en één keer per week gaat hij naar huiswerkbegeleiding. Naar school gaat hij al drie jaar niet meer. Voor Ryans moeder is onduidelijk wat er precies is misgegaan en waarom hij niet meer naar school toe mag. Ze vertelt hoe ze destijds, vlak voor de vakantie, een e-mail van de school ontving met de boodschap dat hij niet meer welkom was en ze thuisonderwijs moest gaan geven.

"Dat was heftig. Het was zo schokkend dat ik niet wist wat ik moest doen en hoe te handelen, ik kan me dat nog goed herinneren", vertelt ze. "Ik raakte in paniek: wat moet ik doen, wie moet ik bellen, wie moet ik mailen, hoe nu verder?"

Ze vertelt dat volgens de school sprake was van gedragsproblemen. Zij verklaren zich vervolgens handelingsverlegen. Daarmee geeft een onderwijsinstelling aan niet in staat te zijn om de leerling de juiste ondersteuning te bieden, en daarmee hield het voor Ryan op deze school dus op. Zelf was hij destijds blij dat hij niet meer terug hoefde: "Ik zal je eerlijk zeggen, het voelde daar alsof ik in een gevangenis zat."

"Hij is van een heel vrolijk, happy kind veranderd in een onzeker en verdrietig kind", vertelt zijn moeder. "Vooral omdat hij niet kan spelen met andere kinderen en iedereen naar school gaat. Dus eigenlijk is er niet zoveel over van dat vrolijke, happy kind."

Thuiszitters

Het aantal thuiszitters in Amsterdam neemt de afgelopen jaren alleen maar toe. Waren het er in 2022 nog 1046, in 2025 waren het er al 1183. Met thuiszitters worden kinderen bedoeld die vier weken of langer geen onderwijs volgen.

"We zien dat deze kinderen zich vaak echt niet gehoord, gezien en begrepen hebben gevoeld in het onderwijs", zegt directeur van oudervereniging Balans Joli Luijckx. "Ons onderwijssysteem is erg gericht op leerlingen die gemiddeld zijn en op de gemiddelde manier leren. Dan zijn de boeken, de leermiddelen en de manier waarop instructie gegeven wordt passend voor jou."

Maar, zegt Luijckx, er zijn ook veel kinderen die behoefte hebben aan een ander soort leermateriaal, meer praktisch of meer autonomie: "We zien dat ons onderwijssysteem daar onvoldoende op kan inspelen, waardoor deze kinderen uitvallen."

Hoogbegaafdheid

De redenen waarom kinderen niet naar school gaan zijn uiteenlopend. Uit onderzoek van de gemeente blijkt dat er in een kwart van de gevallen sprake is van psychische klachten, zoals angst, trauma of depressie. En dat beïnvloedt niet alleen de kinderen zelf, ook op de andere gezinsleden komt druk te liggen. Femke Brands dochters zijn beiden hoogbegaafd en gingen allebei jarenlang niet naar school.

"In eerste instantie ontstaat er steeds meer verschil in gedrag tussen school en thuis", zegt Brand. "Op school waren ze heel lief en heel stil en deden ze braaf wat er gezegd werd, terwijl ze thuis enorme woede-uitbarstingen kregen en bijna onhandelbaar werden. Dat voelde heel raar, want het waren gewoon hele lieve, leuke meiden."

Bij haar dochters sloeg dat gevoel steeds meer naar binnen toe, waardoor ze sombere gedachten en een depressie kregen: "Op een gegeven moment gingen ze dingen zeggen als: het is maar beter als ik er niet meer ben, ik wil er niet meer zijn."

Luijckx: "Als er zoveel kinderen zijn die uitvallen binnen ons huidige onderwijssysteem, dan wordt het nu echt tijd om te gaan kijken wat er mis in met dat systeem en hoe kunnen we dat kunnen aanpassen, zodat deze kinderen wel passend onderwijs krijgen."

'Crimineel'

Ook voor Ryan werd naar school gaan steeds ingewikkelder: "Ik voelde me daar alsof ik een crimineel ben, alsof ik een auto had gestolen. Ik was er eerder blij mee dat ik niet meer naar school hoefde." Zijn moeder vertelt dat hij buikpijn kreeg bij de gedachte naar school te moeten: "Soms wilde hij nog wel, maar hij werd er ziek van."

Ook Luijckx ziet doorgaans dat er al signalen zijn, voordat het kind uitvalt: "Ouders zeggen vaak tegen ons dat ze al hebben aangegeven dat het moeilijk gaat en dat ze er met de school over in gesprek willen. Vaak gaat het om kleine dingen, zoals prikkelgevoeligheid of de manier van leren die voor hun niet passend is."

Ryan voelt zich soms wel eenzaam, nu hij al drie jaar thuisonderwijs krijgt: "Ik mis mijn klasgenoten wel, maar het is ook zo lang geleden dat ik naar school ging dat ik ze me bijna niet meer herinner."

Terug naar school

Veel ouders zeggen zich onmachtig en niet gehoord te voelen binnen het systeem. Ze hebben met veel verschillende instanties te maken, van samenwerkingsverbanden tot leerplichtambtenaren en ouderkindteams, en zien vaak door de bomen het bos niet meer.

Als kinderen eenmaal zijn uitgevallen, moeten ze vaak langere tijd weer herstellen voordat het lukt om terug naar school te gaan. Luijckx: "We zien dat die kinderen eigenlijk een soort schooltrauma hebben opgelopen. Vergelijk het met iemand die een beetje overspannen is, dan moet je ook eerst bijkomen voordat je überhaupt weer tot ontwikkeling kan komen."

Femke Brand zag hoe ze als ouder zelf langere tijd meewerkte om haar kinderen naar school te laten gaan, terwijl het eigenlijk niet meer lukte: "Je probeert je kind door dat systeem te duwen, als een driehoekje door een rondje. Dat levert veel strijd op, en als ouder voel je je enorm schuldig dat je daar lange tijd aan mee hebt gewerkt en dat je kind dan zo veel schade heeft opgelopen. Dat is echt ontzettend zwaar."

Ryans moeder zou graag zien dat haar zoon weer terug naar school gaat, maar op dit moment is dat volgens haar niet mogelijk, omdat ze niet precies weet waarom hij thuiszit, én omdat een nieuwe school als eerste vraagt waarom je kind precies thuiszit: "En daar heb ik geen antwoord op."

Officieel heeft de school waar het kind was ingeschreven zorgplicht, maar in de praktijk pakt dat vaak anders uit. Luijckx: "Op het moment dat een kind uitgeschreven is bij zijn school, dan is het vaak heel moeilijk om hem weer ergens ingeschreven te krijgen. Een volgende school zegt vaak niet: kom maar, we schrijven je wel in. Die willen ook liever die zorg niet."

Ryan zou graag naar een andere school willen, "maar niet als het zo'n hel is als de vorige". Zijn moeder vraagt zich ondertussen hardop af of het realistisch is: "Hij is al negen. Ja, de hoop is er wel, maar ik weet niet of het gaat lukken."

Lieve werd 22 jaar geleden te vondeling gelegd in De Pijp

Tue, 03 Mar 2026 15:28:00 GMT

Op een druilerige maandag in 2003 horen de twee studentenvriendinnen Masa en Eva een vreemd geluid, in de portiek voor de woning van Eva in de Van Ostadestraat in De Pijp. Even zijn ze stil en dan horen ze het goed. Het is een heel zacht gehuil. Ze lopen de trap op en vinden daar op de koude stenen, een pasgeboren baby gewikkeld in een theedoek en een plastic zakje. Over dit bijzondere verhaal maakt AT5, samen met Lieve die te vondeling werd gelegd, een podcastserie.

Masa en Eva weten het nog als de dag van gister. "Waarom heb je haar niet gehouden? Dat vroegen mensen aan ons", vertelt Eva. Maar dat kon natuurlijk niet. Ze bellen direct 112 en niet veel later komt de ambulance en de politie.

Ze nemen het pasgeboren meisje mee naar het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, waar ze terechtkomt bij kinderarts Marina. Die haar direct onderzoekt. "Ze had donker krullend haar en een verse navelstreng, dus we hebben al heel snel geconcludeerd dat ze die dag geboren moest zijn".

Na een paar dagen gaan Masa en Eva terug naar het OLVG. Daar mogen ze niet dichterbij de pasgeboren baby komen. "We hadden een beer meegenomen, maar we kwamen niet verder dan de balie. Daar hoorden we dat ze de naam Lieve had gekregen.

Nu 22 jaar later gaat Lieve samen met journalist en podcastmaker Roos Gerritsen op zoek naar antwoorden, in de nieuwe AT5-podcastserie 'De Vondeling'. Luister hier alvast naar de trailer

De podcast is een zoektocht naar identiteit. Lieve groeide op in een liefdevol adoptiegezin. Maar toch bleven de vragen. Waar kom ik vandaan? Waarom werd ik achtergelaten? En waarom voor huisnummer 21?

Tijdens het onderzoek blijkt haar verhaal niet op zichzelf te staan. In de afgelopen 25 jaar werden er negen kinderen te vondeling gelegd in Amsterdam. Van slechts twee kinderen zijn de ouders nooit gevonden. Lieve is één van hen.

Opmerkelijk genoeg wordt er negen dagen na de vondst van Lieve nog een baby gevonden, Youri. Ook van hem zijn nooit de ouders gevonden. In de podcast volg je het verhaal van Lieve, maar ook de adoptieouders van Youri komen aan het woord. Wat verbindt hun verhalen? En waarom zijn ook zijn ouders nooit gevonden?

Een kind te vondeling leggen is een strafbaar feit, maar in 2014 opende Stichting Beschermde Wieg de eerste vondelingenkamer. Dat is een plek waar je veilig en anoniem je baby kunt achterlaten, zonder dat dit strafbaar is.

In 2024 opende ook in Amsterdam de eerste vondelingenkamer. Sinds de vondelingenkamers er zijn is het aantal vondelingen afgenomen, maar toch komt het nog steeds voor. "Het zijn vaak moeders of ouders die kampen met ernstige problemen", vertelt Kitty Nusteling, directeur van Stichting Beschermde Wieg.

In de podcastserie 'De Vondeling' duikt journalist Roos Gerritsen niet alleen in het persoonlijke verhaal van Lieve, maar ook in de ethische vraagstukken. Hoe verhouden zorg en straf zich tot elkaar? En zou de verjaringstermijn voor het te vondeling leggen van een kind afgeschaft moeten worden?

Een grote belemmering in Lieve's zoektocht naar haar ouders is namelijk de verjaringstermijn. Omdat de politiezaak is verjaard, kan de politie vanaf haar twaalfde jaar niets meer voor haar betekenen. Die regel vormt een blokkade in haar zoektocht naar antwoorden.

De podcast 'De Vondeling' laat zien dat het te vondeling leggen van een kind geen geschiedenisboekverhaal is, maar realiteit, met blijvende gevolgen voor alle betrokkenen.

Benieuwd naar Lieve's verhaal? Luister dan vanaf 7 april 'De Vondeling' op AT5 of in jouw favoriete podcastapp.

Dikke onvoldoende, frictie maar uiteindelijk welwillendheid: zo kreeg GVB tóch de concessie

Sat, 28 Feb 2026 06:00:00 GMT

Een dikke onvoldoende voor het eerste concessieplan, externe adviseurs die de boel glad moeten strijken, en veel vertraging. Het exclusieve recht om het openbaar vervoer in de stad te mogen regelen verliep vorig jaar uiterst moeizaam. Was er een plan b, en hoe serieus is er gekeken naar een alternatieve aanbieder? AT5 deed een beroep op de Wet open overheid (Woo) en reconstrueerde hoe het GVB uiteindelijk toch de vervoerder in de stad kon blijven.

Met 41 buslijnen, vijftien tramlijnen, vijf metrolijnen en acht veerverbindingen, is het openbaar vervoer in de stad voor veel Amsterdammers belangrijk. Het GVB heeft al meer dan 125 jaar de taak om dat allemaal in goede banen te leiden en uit te breiden. Daar krijgt de vervoerder sinds de invoering van de Wet personenvervoer in 2001 een zogenaamde concessie voor, een vergunning voor het exclusieve recht om een dienst uit te voeren. Deze vergunning is geldig voor elf jaar en daarna moet er opnieuw worden gekeken wat er nodig is om dit exclusieve recht opnieuw te verkrijgen.

Voor de meeste gebieden in het land moet er dan worden aanbesteed, waardoor iedereen kan bieden om het project te mogen uitvoeren. De bedoeling van de regel is dat opdrachten eerlijk worden verdeeld en dat de beste bieder wint, wat zou moeten leiden tot concurrentie en een betere prijs-kwaliteitverhouding. Maar waar je in de regio na een paar jaar een andere vervoerder op het traject ziet, is het GVB steevast de vervoerder van Amsterdam.

Dat komt doordat er in de wet is opgenomen dat de grote vier steden - Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht - het openbaar vervoer onderhands mogen gunnen. De Vervoerregio Amsterdam (VRA), die samen met de gemeente de enige aandeelhouder is in het GVB, kiest daar vanwege de grootte van de opdracht en de complexiteit van het netwerk graag voor. Er wordt dan niet aanbesteed, maar inbesteed. Een onderhandeling met maar één partij, waarvan de bedoeling is dat het slaagt.

Het GVB uitdagen

En met die instelling gaat de Vervoerregio begin 2024 de procedure in voor een nieuwe concessie. De Vervoerregio stelt een eisenprogramma op, waarin het minimale niveau waaraan het ov moet voldoen staat beschreven, en stelt kaders, een soort van de financiële spelregels waar het GVB zich aan moet houden. Het idee van de VRA is om met de kaders het GVB ook uit te dagen. In de hoop een aantrekkelijke bieding te krijgen en ambities voor de toekomst.

In mei 2024 stuurt de Vervoerregio het GVB een brief met de eisen en de kaders. De bedoeling is dat eind september het GVB de bieding inlevert en dat een maand later de concessie gegund kan worden aan de vervoerder. In december van dat jaar verloopt de huidige concessie.

Maar de uitdaging van de Vervoerregio zorgt bij het GVB voor de vraag hoe zij als bedrijf gezond kunnen blijven. Voor het GVB zijn de risico's van de afspraken namelijk 'te groot' en is er de zorg dat het door de financiële kaders straks niet meer in staat is om rendement te maken. De vervoerder wil meer geld en ook het liefst dat de financiële spelregels worden aangepast. Bijvoorbeeld die over het kwaliteitsfonds.

De VRA wil dat het GVB vanuit dat fonds gaat innoveren om de kwaliteit van het openbaar vervoer te verbeteren, de ambities waar het naar op zoek is. Het ding is dat het fonds onder andere moet worden gevuld met de extra opbrengst van reizigers. Het GVB wil die extra opbrengsten liever zelf kunnen besteden, maar moet in het plan driekwart daarvan in het fonds stoppen. Kort gezegd: het GVB wil het geld besteden om te kunnen ondernemen, terwijl de Vervoerregio juist liever ziet dat het geld wordt besteed aan het verbeteren van de kwaliteit van het openbaar vervoer, waardoor er minder rituitval en een hogere punctualiteit moet ontstaan.

Harde woorden

De Vervoerregio wil wel over de zorgen in gesprek, maar kiest best een harde lijn in de richting van de vervoerder over het kwaliteitsfonds. Het staat volgens hen niet ter discussie en ze willen geen veranderingen doorvoeren in het fonds. Daarnaast zien ze 'een partner die alleen oog heeft voor kosten, en niet voor ambitie om het voor de reiziger zo goed mogelijk te maken'.

Wel wil de VRA het GVB tegemoetkomen, ook al is ze van mening dat ze dat al vaker heeft gedaan. Het GVB krijgt uiteindelijk 'meer ruimte om ondernemer te zijn', maar de Vervoerregio laat wel zien kritisch te kijken naar hoe het GVB de kosten inschat.

Ook al is het altijd de bedoeling geweest 'om er samen uit te komen', zoals de twee partijen gezamenlijk verkondigen, op de achtergrond heeft de Vervoerregio wel een plan b voor als de onderhandelingen stuklopen. De Vervoerregio wil namelijk geen beslissing nemen met de 'rug tegen de muur'.

Wat en hoe dat plan b eruitziet, wordt niet duidelijk uit de stukken van het Woo-verzoek. Het plan is volledig zwart gelakt. De reden is dat de openbaarmaking hiervan het goed functioneren van de Vervoerregio als onderhandelingspartner en als beheerder van de concessie aan zou tasten.

Een dikke onvoldoende

Met wat aanpassingen in de financiële regels levert het GVB de bieding in. Een speciaal aangestelde commissie bekijkt of alle onderwerpen in het plan zitten en hoe de kwaliteit daarvan is. En op beide punten mist de bieding van het GVB veel, zo blijkt uit de documenten. Want alleen voor het op tijd inleveren van de stukken en de juiste formuleringen daarvoor krijgt het GVB een voldoende. Voor de rest rolt er een dikke onvoldoende uit.

Zo worden de verplichte beleidsdoelen en ambities wel beschreven, maar wordt er niet toegelicht hoe het GVB dat gaat doen. Thema's zoals duurzaamheid, veiligheid en het personeel ontbreken of zijn niet concreet gemaakt. Ook schiet het GVB tekort in de plannen over het toekomstige lijnennetwerk en maken ze niet duidelijk wat ze willen doen met het geld uit het eerder genoemde kwaliteitsfonds.

Volgens de Vervoerregio is het daardoor niet duidelijk wat het GVB nou eigenlijk wil doen om de komende jaren te verbeteren en verder wil groeien. Of zoals de commissie concludeerde: het GVB biedt geen verbeteringen aan in de kwaliteit voor de komende jaren.

Ook de Financieel Economische Onderbouwing (FEO) voor ingediende plannen is volgens de commissie niet transparant, onnavolgbaar en incompleet. Een second opinion bij de Vervoerregio van Rotterdam en Den Haag komt met dezelfde conclusies over de bieding.

Krijgt GVB nog een kans?

Door de erg slechte beoordeling van de bieding van het GVB zit de Vervoerregio met de vraag wat ze nu moeten doen. In de regels van de procedure staat dat het mogelijk is om een herstelmogelijkheid te bieden van drie weken als er een onvoldoende uit de plannen zou rollen, maar omdat 'de tekortkomingen dusdanig fors' zijn, komt het GVB daar niet meer voor in aanmerking. De VRA moet daarom gaan besluiten of ze het GVB nog een kans willen geven.

En dat is een serieuze vraag, zo blijkt uit vergaderstukken. Ze beraden zich op de vragen of het GVB dat dan wel gaat halen, of de kaders moeten worden veranderd en of er strengere voorwaarden aan de herstelbieding moeten worden gekoppeld. Er zijn uiteindelijk vijf mogelijke scenario's: het GVB nog een kans geven, een ander soort contractvorm waardoor het geen concessie meer zou zijn, een vervanging van het management bij het GVB, de concessie gedeeltelijk aanbesteden of de hele concessie aanbesteden.

'Aanbesteden is juist een kans'

En de mogelijkheid tot aanbesteden is volgens experts juist een kans. AT5 sprak eerder met hoogleraar aanbestedingsrecht Pieter Kuypers over of het ov in de stad zou verbeteren als er wordt aanbesteed, en hij was van mening van wel. "Als je naar de onderzoeken kijkt, dan zie je dat na aanbesteding een betere prestatie wordt verleend voor een betere prijs. Het is over het algemeen echt beter voor de reiziger."

Ook het gedeeltelijk aanbesteden, zoals alleen de bussen, zag hij zitten in Amsterdam. "Je weet nooit hoe het gaat uitpakken, als je het niet doet. Begin er een keer mee, om te kijken hoe het bevalt. De studies wijzen uit dat de kwaliteit erop vooruitgaat." Hij waarschuwde ook dat het steeds opnieuw onderhands gunnen zou kunnen leiden tot een 'luie concessiehouder'. "Het lijkt ideaal, maar de praktijk laat zien dat de relatie tussen dit soort partijen vaak ook een excuus is om allerlei dingen niet te doen."

Vanuit de gemeenteraad klinken dit soort geluiden ook steeds vaker. Zeker na een aantal incidenten. Zo werd na onderzoek van AT5 duidelijk dat de vervoerder tientallen medewerkers niet steunde na gewelds- en veiligheidsincidenten en werden er in september vorig jaar 23 bussen van de weg gehaald, omdat de vergunningen niet in de bussen aanwezig waren.

Claudia Zuiderwijk, de algemeen directeur van het GVB, wilde zich eerder in gesprek met AT5 niet mengen in de discussie over het wel of niet aanbesteden. "De ene helft van de hoogleraren is er hard voorstander van om de publieke sector een beetje te beschermen, en de andere helft zegt: marktwerking is beter, want je zou toch maar lui worden. Ik onthoud me van een mening daarover."

Maar dat aanbesteden ook niet zaligmakend is, blijkt uit de situatie in Utrecht. De stad mag als een van de G4-steden ook onderhands gunnen, maar besloot om het ov wél openbaar aan te besteden. Dat verloopt uiterst moeizaam: na het wisselen van de vervoerder rijden de bussen met vertraging of soms zelfs helemaal niet.

Vervoerregio teleurgesteld

Terug naar het inbestedingsproces voor het openbaar vervoer in Amsterdam. In een brief aan het GVB laat de Vervoerregio in september weten dat de bieding een onvoldoende heeft gekregen en doet dat opnieuw met duidelijke woorden. "Wij hadden gehoopt op een samenwerkingspartner die in staat is een bijdrage te leveren aan de beleidsopgaven en ambities. Met uw bieding hebben we die partner nu niet gevonden."

De VRA noemt het dan ook 'extra teleurstellend'. "We hebben na gesprekken voldoende comfort gegeven om een bieding te kunnen doen. Wij beraden ons nog over de vraag of u in aanmerking kan komen voor deze kans tot herstel." De brief valt niet lekker bij het GVB, zo maakte Willem van Offerden van de Ondernemingsraad van het GVB duidelijk in De Telegraaf. "Als je met elkaar praat, dan bel je elkaar op en stuur je niet zulke harde brieven."

De Vervoerregio zit vanwege de afwijzing van de bieding wel met een probleem. De huidige concessie verloopt in december en alle opties die op tafel liggen kosten meer tijd dan er nog is. Echt uitgewerkte terugvalscenario's heeft de VRA niet, ondanks dat er vooraf wel rekening is gehouden met een bieding die niet zou voldoen. Omdat de Vervoerregio niet een besluit 'met de rug tegen de muur' wil nemen, gaan ze kijken of de huidige concessie kan worden verlengd.

Het zorgt voor 'buikpijn' bij Melanie van der Horst, die naast wethouder verkeer ook de voorzitter is van de Vervoerregio. Zij en de VRA willen het liefst met het GVB in zee; de tijd dringt, maar de bieding is ondermaats. Uiteindelijk besluit de Vervoerregio om het GVB een herstelkans te geven.

Dat doen ze omdat openbaar aanbesteden of de huidige concessie met vier jaar verlengen niet hun voorkeur heeft. Om het GVB te motiveren, stelt de VRA dat bij een gunning het niet standaard is dat de vergunning voor elf jaar geldt. Alleen bij een goede bieding is dat het geval; bij een nipte voldoende is het voor de komende zeven jaar. De huidige concessie wordt voor maximaal twee jaar verlengd, maar als het akkoord er is, kan de nieuwe concessie vrijwel direct ingaan. De bedoeling is dat de nieuwe concessie op 1 april kan ingaan.

Frictie door 'grote kloof'

Ook wil de Vervoerregio extra gesprekken om de plooien die zijn ontstaan glad te strijken, zowel inhoudelijk als voor de persoonlijke relatie. Want het is duidelijk dat de manier waarop het proces nu is gegaan voor frictie heeft gezorgd tussen het GVB en de Vervoerregio. "De kloof is groot, omdat bij VRA het beeld leeft dat wij ons maximaal hebben ingespannen, terwijl GVB dat echt anders ziet", zo schrijft de Vervoerregio in documenten. "Waar de waarheid exact ligt, dat weet niemand. Het zou zomaar kunnen dat iedereen zijn eigen waarheid heeft." Zowel het GVB als de VRA huren extern iemand in om te helpen in de rest van de procedure.

De VRA ziet ook in dat als zij willen dat de procedure gaat slagen, mét het GVB, er dan bij henzelf ook wel wat anders moet. De toon mag wel wat fijner en er moet toch wel onderhandelingsruimte zijn. Het 'tekenen bij het kruisje' gaat volgens henzelf niet helpen aan een verbetering van de relaties.

Dus gaan de partijen, ook de gemeente als aandeelhouder, met elkaar rond de onderhandelingstafel. Ze spreken naar elkaar uit dat ze er samen willen uitkomen en dat gunnen aan een andere partij echt niet aan de orde is. De Vervoerregio laat het plan om alleen voor 11 jaar te gunnen als de beoordeling een 'goed' krijgt varen en die periode is nu gewoon de bedoeling. Het GVB stelt dat op prijs en laat weten gemotiveerd te zijn om aan de slag te gaan.

De onderhandelingstafel

De gesprekken aan de onderhandelingstafel zijn goed en constructief, maar nemen veel tijd in beslag. Ze duren namelijk weken. De streefdatum van 1 april is daardoor niet meer haalbaar, maar alle partijen hebben er wel vertrouwen in dat met de nieuwe afspraken de concessie haalbaar moet zijn voor het GVB. In mei moeten ze de plannen inleveren en dan moet de nieuwe concessie starten vanaf 1 juni.

Aan het eisenprogramma, het minimale niveau waaraan het ov moet voldoen, en het totale budget voor de concessie worden geen veranderingen gedaan. Dat kan volgens de VRA niet. Maar in de financiële spelregels komen de partijen er wel uit, waardoor het GVB meer vertrouwen moet krijgen om gezond te blijven, terwijl stapsgewijs het ov-aanbod wel toeneemt.

De grootste overwinning is misschien wel de aanpassing van het kwaliteitsfonds, waar eerder al zo veel over te doen was. Nu hoeft nog maar de helft van extra opbrengsten naar het kwaliteitsfonds te gaan; de andere helft mag het GVB behouden en zelf beslissen hoe het die besteedt. Daar staat een maximum van 4 miljoen euro op.

Kleine aanpassingen

Op 29 april dient het GVB dan de nieuwe concessie in. Daarin zitten wel nog steeds wat punten waar de beoordelingscommissie niet tevreden over is; zo missen er nog wat dingen en moet er soms wat meer uitleg worden gegeven, maar het is simpel te herstellen. Daarnaast is er in de onderhandelingen afgesproken dat de bieding niet meteen wordt afgewezen.

Bijna een jaar nadat de eerste bieding werd gedaan, voldoet de concessie na de laatste aanpassingen uiteindelijk wel. Volgens de Vervoerregio zijn de plannen nu duidelijk en hebben ze de ambitie waarnaar werd gezocht. De beoordeling kreeg dan ook een 'goed en daarom kreeg het GVB voor de komende elf jaar het exclusieve recht om het openbaar vervoer te regelen in de stad.

'Het heeft tijd gekost'

"De procedure om te komen tot gunning van de concessie Amsterdam heeft tijd gekost", erkent de Vervoerregio. "Voorafgaand aan een nieuwe concessie onderzoekt het dagelijks bestuur van de Vervoerregio welke procedure het best past om zo goed mogelijk ov tegen een goede prijs te krijgen. Een inbesteding van het gehele ov in concessiegebied Amsterdam was hier het best passend, zodat het geheel van het ov goed op elkaar aansluit, ook in de avonduren, het weekend en op plekken waar het ov niet heel vaak rijdt. Het doel is immers altijd zo goed mogelijk ov voor de reiziger voor de beste prijs."

De VRA is ook eerlijk dat er na de onvoldoende terug naar de tekentafel moest worden gegaan. "We hadden tijd nodig om ons te beraden op wat te doen en te begrijpen waarom onze perspectieven zo ver uit elkaar lagen. We hebben goede gesprekken met elkaar gevoerd, om de uitvraag en bieding op elkaar te laten aansluiten. Met oog voor de uitdagingen van GVB en de uitdagingen in de ov-sector aan de ene kant, en de ambities en de behoefte van de reiziger aan de andere kant."

Het GVB is trots en blij dat de partijen er uiteindelijk uit zijn gekomen. "Het traject richting gunning van de concessie vroeg om zorgvuldigheid en openheid. We hebben steeds transparant samengewerkt om elkaars overwegingen te begrijpen en het vertrouwen te versterken. Onze intentie was altijd om er samen uit te komen. We zijn trots op het vertrouwen dat we hebben gekregen om Amsterdam de komende elf jaar bereikbaar en leefbaar te houden."

Als de elf jaar van de concessie erop zit, dan gaat de Vervoerregio weer kijken of er opnieuw wordt inbesteed bij het GVB of dat er dan toch (gedeeltelijk) wordt aanbesteed. "We kijken dan wederom naar wat de beste manier is om zo goed mogelijk ov tegen de beste prijs te krijgen. Net zoals dat is gedaan voorafgaand aan de concessie Amsterdam."

Moet de bezem door het ambtenarenapparaat of valt de ambtelijke obesitas wel mee?

Sat, 03 Jan 2026 06:00:00 GMT

Het aantal ambtenaren bij de gemeente Amsterdam is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Waar de stad in 2015 nog 15,7 ambtenaren per 1000 inwoners telde, zijn dat er nu 20. Kritische raadsleden spreken van ‘ambtelijke obesitas’ en ook het college wil inmiddels met de bezem door het ambtenarenapparaat. Maar hoe problematisch is de situatie, en hoe doet Amsterdam het in vergelijking met andere grote steden?

Elon Musk staat met een pilotenbril, grote grijns en een rode kettingzaag te zwaaien op een podium. "Dit is de kettingzaag voor de bureaucratie", schreeuwt hij. Met de oprichting van DOGE, het Department of Government Efficiency, moest Musk het aantal ambtenaren bij de Amerikaanse overheid flink terugdringen. Maar niet alleen in de Verenigde Staten klinkt de roep om minder ambtenaren.

Ook op de Stopera wordt inmiddels openlijk gesproken over het snijden in het eigen personeel. Rigoureuze acties zoals die in de VS of Argentinië worden hier niet voorgesteld, maar volgens sommigen mag in Amsterdam ook de bezem erdoor.

Meeste ambtenaren van Nederland

Amsterdam telt in totaal ruim 22.000 ambtenaren, waarvan bijna 18.700 in vaste dienst. Daarmee heeft de stad het grootste ambtenarenapparaat van Nederland. De loonkosten bedragen zo’n twee miljard euro per jaar en vormen daarmee de grootste kostenpost op de gemeentebegroting.

Andere grote steden doen het met beduidend minder personeel. Rotterdam telt ongeveer 14.400 ambtenaren, Den Haag 11.100 en Utrecht 5600. Amsterdam is weliswaar de grootste stad, maar volgens sommige raadsleden is de groei van het ambtenarenapparaat problematisch.

'Ambtelijke obesitas'

"In Amsterdam zijn er 20 ambtenaren per 1000 inwoners, terwijl het landelijk gemiddelde twee keer zo laag ligt, namelijk 10 per 1000 inwoners", zegt raadslid Laurens Lochtenberg van het CDA. Volgens hem is het ambtelijk apparaat de afgelopen jaren te veel uitgedijd. “Ik vind dat de gemeente lijdt aan ambtelijke obesitas.”

Ook VVD-raadslid Kune Burgers vindt dat het tijd is om te bezuinigen. “Er zijn op de communicatieafdeling inmiddels naar schatting 300 medewerkers. Ik vraag me af of dat echt nodig is als gemeente.” Volgens hem is er ook op andere afdelingen sprake van een ongeremde groei.

Lochtenberg ziet directe gevolgen voor het functioneren van de gemeente. “De cultuur binnen de gemeente hangt samen met het aantal ambtenaren. Het moet op dit moment langs te veel schijven”, zegt hij. Minder mensen met meer verantwoordelijkheid zou volgens hem juist beter werken. “Nu heeft iedereen zijn eigen koninkrijkje.”

Steeds meer overleg

Dat een groot ambtenarenapparaat kan leiden tot inefficiëntie, herkent Albert Jan Kruiter van het Instituut voor Publieke Waarden. “Grote ambtelijke organisaties hebben de neiging om steeds meer overlegtafels op te tuigen”, zegt hij. “Het nemen van besluiten gaat daardoor trager en dat komt de uitvoering van projecten niet ten goede.”

Volgens sommige deskundigen kan dit ook bijdragen aan het hoge ziekteverzuim bij de gemeente Amsterdam. Als medewerkers weinig verantwoordelijkheid ervaren doordat alles langs veel lagen moet, kan dat leiden tot ambtenaren die zich sneller ziek melden. Het ziekteverzuim ligt momenteel op 9,6 procent. Naar schatting zitten zo’n 2000 medewerkers ziek thuis.

Niet alleen kritische raadsleden, maar inmiddels ook het college zegt dat er iets moet veranderen. Burgemeester Femke Halsema en wethouder van Personeel en Organisatie Hester van Buren kondigden in september aan dat de gemeente wordt gereorganiseerd.

“De besluitvorming is nu traag en onoverzichtelijk en laat het ambtenarenapparaat alsmaar groeien”, schreven zij in een brief aan de raad. Vanaf 2027 moet er jaarlijks 15 miljoen euro worden bespaard op het personeel. Dat besluit is opvallend, zeggen deskundigen die AT5 sprak. Zij zetten vraagtekens bij het idee dat Amsterdam daadwerkelijk te veel ambtenaren heeft.

"Stop met ambtenaren bashen"

“Ik vind dat het college het probleem nu afschuift op de ambtenaren”, zegt Frits van der Meer, emeritus hoogleraar vergelijkende bestuurskunde. “Pas als het ambtenarenapparaat functioneert, komt er goed bestuur, zeggen ze eigenlijk. Terwijl het college zelf verantwoordelijk is voor het functioneren van die organisatie.” Volgens hem is het verminderen van het aantal ambtenaren niet de oplossing.

Ook GroenLinks-raadslid Jenneke van Pijpen vindt dat er vaak te snel wordt geroepen dat er te veel ambtenaren zijn. “Ik heb een hekel aan het bashen van ambtenaren. Ze doen belangrijk werk en voegen waarde toe voor de Amsterdammer.” Volgens haar gaat het niet om de aantallen, maar om de vraag of ambtenaren effectief werken.

Groei zegt niet alles

“De groei van 15 naar 20 ambtenaren per 1000 inwoners zegt niet veel”, zegt Van der Meer. Volgens hem blijkt uit onderzoek dat het aantal ambtenaren historisch gezien meebeweegt met de economische conjunctuur. “Na de financiële crisis in 2008 nam het aantal ambtenaren af en nu neemt het al een aantal jaren weer toe.”

Daarbij speelt ook landelijke regelgeving een rol. In 2015 kregen gemeenten door de decentralisaties van de jeugdzorg, de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) en de Participatiewet er veel taken bij. Ook de invoering van de Omgevingswet en de coronacrisis vroegen om extra capaciteit.

Vergelijking G4

AT5 vergeleek Amsterdam met de andere drie grote gemeenten, de zogenoemde G4: Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Daarbij is gekeken naar meerdere indicatoren, zoals het aantal ambtenaren per 1000 inwoners, de apparaatskosten, overhead en de inhuur van externen.

De cijfers laten zien dat Amsterdam niet de meeste ambtenaren per 1000 inwoners heeft. Rotterdam telt al sinds 2018 meer ambtenaren per inwoner. Wel hebben Amsterdam en Rotterdam duidelijk meer ambtenaren dan Den Haag en Utrecht. “Het is goed te verklaren dat Amsterdam en Rotterdam hoger scoren”, zegt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. “Het zijn steden met een grote haven, veel internationale bedrijven en veel bezoekers.”

Opvallend is dat het aantal ambtenaren in alle G4-gemeenten ongeveer evenredig is gegroeid in de afgelopen zeven jaar, met zo’n 3 tot 4 procentpunt. Amsterdam groeide zelfs het minst hard van alle vier, al liggen de verschillen dicht bij elkaar.

De apparaatskosten, dit zijn alle uitgaven aan personeel, gebouwen en materieel, liggen in Amsterdam en Rotterdam het hoogst. Waar Amsterdam lange tijd het meeste uitgaf per inwoner, geeft Rotterdam sinds vorig jaar meer uit. Opvallend is dat de apparaatskosten in Utrecht in zeven jaar tijd verdubbelden, terwijl ze in Amsterdam met 20 procent het minst hard groeiden.

Verder scoort Amsterdam lager op overhead. Dat zijn alle kosten voor sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. In Amsterdam ligt dat op 9,3 procent, terwijl dat in de andere steden rond de 12 procent ligt. Wel is de overhead in Amsterdam de afgelopen jaren het hardst gestegen.

Een benchmarkonderzoek laat zien dat Amsterdam, in verhouding tot de rest van Nederland, veel uitgeeft aan centrale overhead. Dat wordt volgens de onderzoekers echter "volledig verklaard door de grote omvang van het personeelsbestand. "Tegelijkertijd constateren de onderzoekers dat er geen programma’s zijn waarbij met veel personeel weinig geld wordt uitgegeven, “wat zou kunnen wijzen op een minder efficiënte uitvoering.”

De externe inhuur bij gemeenten ligt al jaren onder vuur. Landelijk steeg het aandeel externen van 10 procent tien jaar geleden naar 17,5 procent nu. Amsterdam en Rotterdam wisten dat aandeel de afgelopen jaren te verlagen, terwijl het in Utrecht en Den Haag juist toenam. Amsterdam heeft, net als veel andere gemeenten, de ambitie uitgesproken om terug te gaan naar 10 procent inhuur. Dat doel lijkt voorlopig nog ver weg.

Kijk je naar alle indicatoren samen, dan scoort Rotterdam op drie van de vier punten het hoogst binnen de G4, met Amsterdam daar vlak achter. Tegelijkertijd heeft Amsterdam de laagste overhead. Op basis van de cijfers lijkt het beeld dat Amsterdam uitzonderlijk veel ambtenaren heeft en inefficiënt is ingericht, niet te kloppen.

Toch waarschuwen deskundigen dat cijfers niet alles zeggen. “Elke gemeente is anders ingericht”, zegt Van der Wal. Taken kunnen intern worden uitgevoerd of juist worden uitbesteed, wat grote invloed heeft op het aantal ambtenaren en kosten op bepaalde onderdelen.

Appels met peren

In Amsterdam wordt bijvoorbeeld Waternet per volgend jaar opgesplitst. Daardoor komen zo’n 1000 van de 1800 medewerkers op de loonlijst van de gemeente. Andersom was het GVB lange tijd onderdeel van de gemeente en werd het in 2007 verzelfstandigd. Uit onderzoek van de Rekenkamer blijkt dat dit soort veranderingen het aantal ambtenaren tussen 1983 en 2010 zelfs halveerde: van 29.700 naar 15.800.

Deze verschuivingen maken vergelijkingen lastig. Ook in Rotterdam werden het havenbedrijf en openbaar vervoerder RET verzelfstandigd. “Het is daardoor al snel appels met peren vergelijken”, zegt Van der Wal.

Kruiter wijst er verder op dat Amsterdam, net als Rotterdam en Den Haag, te maken heeft met zware stedelijke problematiek en meer complexiteit. “Armoede, ondermijning, criminaliteit en een sociale woningvoorraad die vernieuwd moet worden”, somt hij op. “Dat vraagt nu eenmaal om meer ambtenaren.”

Afdelingen gegroeid

Volgens deskundigen is het daarom zinvoller om specifieke afdelingen met elkaar te vergelijken. Hoe scoort Amsterdam bijvoorbeeld op het aantal ambtenaren dat zich bezighoudt met de WMO, afgezet tegen het aantal cliënten? Maar ook daar blijkt vergelijken lastig.

Rigtje Passchier, die voor de Universiteit Leiden onderzoek doet naar de decentralisaties uit 2015 en de G4 vergelijkt, ziet grote verschillen. “Het is bij de WMO en de jeugdzorg enorm verschillend wat een gemeente zelf doet en wat wordt uitbesteed. Zo doet Rotterdam taken op het gebied van huiselijk geweld zelf en Amsterdam juist niet.”

Cijfers van de gemeente Amsterdam laten zien dat sommige afdelingen sterk zijn gegroeid, terwijl andere juist zijn gekrompen. Met name de clusters Stadsbeheer & Dienstverlening en Ruimte en Economie namen toe in het aantal fte. Het cluster Stadsdeelorganisaties kromp, terwijl kleinere clusters ongeveer gelijk bleven.

Uit navraag bij de gemeente blijkt dat de groei bij Stadsbeheer & Dienstverlening vooral door een uitbreiding van de afdeling Stadswerken komt. “De stad is groter geworden, er wonen meer mensen en er komen meer bezoekers”, schrijft de gemeente. Daardoor is bijvoorbeeld het aantal reinigers toegenomen. Over de groei bij Ruimte en Economie zegt de gemeente geen goed zicht te hebben.

De gemeente werkt aan een nadere analyse van de groei per afdeling. Die maakt deel uit van de reorganisatie onder leiding van brandweercommandant Tijs van Lieshout, waarbij wordt gesneden in het ambtenarenapparaat. “Het doel is een gemeente die kleiner en slagvaardiger werkt”, schreef wethouder Van Buren eerder.

Hoewel het aantal ambtenaren de afgelopen zeven jaar sterk toenam, is dat geen ontwikkeling die uniek is voor Amsterdam. Ook in de rest van de G4 is een vergelijkbare groei te zien. Daarnaast schiet Amsterdam op meerdere indicatoren niet negatief uit. Volgens sommige deskundigen is het daarom opvallend dat de gemeente besluit te snijden in het eigen ambtenarenapparaat.

Twijfels over effect bezuinigen

Volgens Van der Meer leidt minder personeel niet automatisch tot beter bestuur. “Ik vind dat het college de boel voor de gek houdt met deze actie”, zegt hij. “Als het ambtenarenapparaat niet functioneert, ligt dat niet alleen aan de ambtenaren.”

Van Pijpen staat niet afwijzend tegenover de reorganisatie, maar plaatst wel kanttekeningen. “Het is goed om kritisch te kijken naar hoe we georganiseerd zijn”, zegt ze. “Maar bezuinigen mag geen doel op zich worden. Vergeet niet dat ambtenaren ook gewoon mensen zijn van vlees en bloed.”

Veiligheid op straat topprioriteit, maar onduidelijkheid over waar het precies onveilig is

Mon, 29 Dec 2025 06:00:00 GMT

Na de moord op de 17-jarige Lisa en meerdere zedenincidenten in de stad, kwam veiligheid op straat volledig in de schijnwerpers te staan. Er werden meerdere acties gehouden om aandacht te vragen en de gemeente trok miljoenen uit voor maatregelen. Toch was het in kaart brengen van de onveilige plekken in de stad behoorlijk lastig, zo blijkt uit onderzoek van AT5. Meldingen komen namelijk op een gezamenlijke hoop en zijn moeilijk te achterhalen. Een nieuwe manier van het verwerken van de meldingen moet zorgen om een beter beeld te krijgen.

De impact van de moord op de 17-jarige Lisa was groot in de stad en de rest van het land. Zo ontstond er een gigantische bloemenzee aan de Holterbergerweg, werd er een herdenking gehouden tijdens de kermis in Abcoude, werd er een stille tocht georganiseerd door bewoners van de COA-locatie aan de Hogehilweg en werd er meerdere keren in voetbalstadions voor haar geapplaudisseerd.

Daarnaast bracht het overlijden de landelijke discussie over de veiligheid van vrouwen op straat weer vol op gang. Zo was er een fietsersprotest in de nacht om aandacht te vragen en werden er honderdduizenden euro's opgehaald voor de campagne 'Wij eisen de nacht op'.

Plekken vermijden

Naar aanleiding van de heftige incidenten deed AT5 onderzoek onder 2100 Amsterdammers of en waar zij zich onveilig voelen op straat. Zeven op de tien gaf aan specifieke plekken in de stad te mijden vanwege een onveilig gevoel, onder de duizend vrouwelijke panelleden die meewerkten aan het onderzoek lag dat percentage zelfs op 85 procent.

Uit het onderzoek rolden een aantal plekken die meermaals werden genoemd door de panelleden. Vooral de stadsparken werden genoemd, met voornamelijk het Vondelpark, het Sarphatipark en Oosterpark. Maar ook industrieterreinen, winkelstraten na sluitingstijd, fietstunnels in verschillende gedeeltes van de stad en de gebieden rondom de stations werden vaker genoemd.

Er werden ook een aantal specifieke plekken aangewezen door de panelleden die zij liever mijden. Het Delflandplein in Nieuw-West het vaakst genoemd, maar ook de Ooster Ringdijk en de Rozenburglaan kwamen veel voor.

Muur van onduidelijkheid

In totaal lichtte AT5 tien specifieke plekken uit die het meest werden genoemd. Over die plekken en de benoemde parken was het de bedoeling om het uit te zoeken hoe onveilig het er nou precies is. Alleen liepen we op tegen een muur van onduidelijkheid bij de politie en de gemeente, omdat cijfers eigenlijk niet konden worden gegeven.

Bij de politie vroegen we op over hoeveel incidenten er het afgelopen jaar zijn gebeurd op de locaties, maar dat bleek niet zomaar uitgezocht. In de politiesystemen wordt alles gecategoriseerd, dus een schietpartij bij schietpartijen bijvoorbeeld. Dat doen agenten handmatig en ze kiezen dus zelf de classificatie.

Alle incidenten hebben een classificatie, dus berovingen, overvallen, mishandelingen, aanrandingen en verkrachtingen. Omdat agenten dat dus zelf moeten kiezen, kan het verschillen waar incidenten worden gecategoriseerd. Zo kan de ene agent iets classificeren als een beroving, maar de ander als diefstal. Daarnaast zijn bijvoorbeeld meldingen als lastiggevallen of achtervolgd worden door iemand bijna niet te achterhalen. Voor overlastmeldingen zijn namelijk 27 subcategorieën te kiezen.

Ook kan de locatie een lastige rol spelen. In de systemen moet de politie namelijk zoeken op een specifieke straat waar het incident zich heeft afgespeeld. Het Delflandplein kan je daardoor wel opzoeken, al zit je dan nog met de categorieën, maar bijvoorbeeld het Oosterpark niet omdat het geen specifieke locatie is. Daardoor kon er geen volledig beeld worden gegeven van incidenten en meldingen bij de politie op de locaties.

Samen met afval op straat

Bij de gemeente speelde juist het probleem dat de meldingen niet op categorie werden geclassificeerd. Bij de gemeente kan je namelijk een melding maken over de openbare ruimte, een zogenoemde SIA-melding, maar alles komt dan op een hoop terecht. Over een locatie kan dus wel worden gezegd hoeveel meldingen er zijn, maar dat kan verschillen van te hoge bosjes waardoor je je onveilig voelt tot aan afval op straat dat opgeruimd moet worden.

AT5 legde het probleem voor aan de gemeente en wethouder Melanie van der Horst (Openbare Ruimte) erkende het probleem. "Het heeft ons op scherp gezet over hoe wij de informatie nou ophalen als de meldingen binnenkomen", aldus Van der Horst. "Het heeft bij ons ook iets getriggerd hoe we de meldingen slimmer bij elkaar gooien, en moeten we kijken of er een duidelijkere plek moet komen om een melding te kunnen maken."

Hoog op de agenda

Voor Van der Horst is veiligheid op een straat een belangrijke zaak. "Net als andere vrouwen heb ik best wel vaak een onveilig gevoel op straat. Als ik in het donker loop, ben ik jammer genoeg meestal op mijn hoede." Het staat daarom ook hoog op de agenda bij de gemeente. "We zijn ons er steeds meer van bewust hoe belangrijk het is."

Het is dan ook niet zo dat de gemeente helemaal niets doet om in kaart te brengen waar de onveiligheid zich afspeelt. Zo hebben zij met de stadsdelen een lijst gemaakt van 160 plekken, vragen ze vrouwenorganisaties om informatie over plekken waar zij meldingen over krijgen en lopen ze schouwen met vrouwen door de stad om te kijken hoe plekken kunnen worden aangepast. Kijken met de blik van een jonge vrouw, in plaats van een man, noemt de wethouder het. "We weten uit onderzoeken dat als jonge vrouwen zich fijn voelen in de openbare ruimte, dan is dat voor eigenlijk alle mensen zo."

Meldingen anders verwerken

Maar via de eigen meldingen is het voor de gemeente dus wel moeilijk in beeld te krijgen waar de onveiligheid zich precies afspeelt en wat er moet gebeuren om dat te verbeteren. Na vragen van AT5 heeft de gemeente een aanpassing doorgevoerd waardoor bij elke melding ook wordt gekeken of het heeft te maken met de sociale veiligheid en wordt dat nu ook zo opgeslagen. "Je kan nu een melding doen en aangeven dat je je ergens onveilig voelt. Dat komt nu veel beter in onze systemen."

De gemeente is ook aan het kijken hoe het meldpunt openbare ruimte duidelijker kan worden gemaakt voor meldingen over een onveilig gevoel. Daarnaast willen ze ook de meldingen van andere instanties, zoals de politie en vrouwenorganisaties, bij elkaar gaan leggen voor een vollediger beeld. Alles bij elkaar moet het ervoor zorgen dat het straks duidelijk wordt waar en wat de gemeente moet doen om de veiligheid te verbeteren.

Van der Horst vraagt daarom aan Amsterdammers om echt een melding te doen als ze zich ergens onveilig voelen, al doet ze dat zelf ook nog niet. "Ik maak als ik mij ergens onveilig voel ook geen melding bij de gemeente, want ik denk vaak: wat doen ze ermee. Maar nu moet je vooral melden, want zonder meldingen weten we minder waar we aan de slag moeten en dat wil ik wel heel graag."

Sommige acties snel, maar aanpakken is ook lastig

Volgens de wethouder kunnen veel meldingen snel worden opgepakt. "Als het gaat om verlichting of om te hoge bosjes." Wel is het zo dat een onveilig gevoel door bijvoorbeeld weinig mensen op straat lastig is aan te pakken en dat sommige plekken meer aandacht nodig hebben dan alleen verlichting en het groen. "Niet alles is op te lossen in de openbare ruimte, maar ik denk dat we het veel beter kunnen doen."

Er gaat nu al bijvoorbeeld bij een groot deel van de metrostations, een van de plekken die de AT5-panelleden ook benoemden, worden gekeken hoe de veiligheid daar kan verbeteren. Daarnaast hebben veel stadsdelen ook al veel van de plekken extra in het zicht.

Zo is er op het Delflandplein een vaste handhaver ingesteld voor het plein, is het cameratoezicht geïntensiveerd, zijn er straatcoaches actief en zijn de bosjes gesnoeid. Wordt er op de Haarlemmerweg een schouw gedaan. Worden er buurtouders ingezet in de Waterlandpleinbuurt. En is er extra overleg met instanties over de Transformatorweg en worden ook daar de bosjes aangepakt.

Veel nachthorecazaken hebben kopzorgen over de toekomst: "Hengelen in dezelfde vijver"

Sat, 20 Dec 2025 06:00:00 GMT

Het Amsterdamse nachtleven is wereldwijd bekend en geroemd, maar hoe staat het met de nachtcultuur in de stad? AT5 hield een enquête onder nachthoreca-ondernemers, waar 26 zaken aan meewerkten. Er is veel liefde voor de nachtcultuur, maar echte zorgen zijn er ook. Zo neemt bij een groot deel het aantal bezoekers af, worden de inkomsten minder en geeft bijna de helft aan zorgen te hebben over het voortbestaan van de zaak. "Je merkt dat er veel harder geknokt moet worden en dat de vijver kleiner is."

De lampen van de zaal in de Bitterzoet weerkaatsen op de discobal die in het midden hangt. Eigenaar Bas Louwers staat op het podium van zijn poppodium en club aan de Spuistraat. "Het mooiste wat ik hier heb meegemaakt? Oef..." Hij denkt even na en noemt dan een aardige lijst met artiesten. "Gregory Porter vond ik heel erg tof, Skrillex heeft hier gestaan en de tent afgebroken en in het begin hebben hier ook Amy Winehouse en Pharrell gestaan."

Louwers is trots als hij kijkt naar wie de zaal op stelten heeft gezet, maar ook naar de functie die Bitterzoet heeft. "We zijn een springplank voor opkomende artiesten en het is vet om ze daarna in een uitverkochte Paradiso of AFAS te zien staan." Hoe het volgens hem zou zijn als de Bitterzoet zou verdwijnen? "Een catastrofe natuurlijk."

Bezoekersaantallen lopen terug

Dat bijna de helft van de ondernemers in het onderzoek aangeeft dat zij zich zorgen maakt over het voortbestaan van de zaak, komt natuurlijk niet zomaar. Volgens veel ondernemers is een belangrijke reden de terugloop van het aantal bezoekers. Meer dan de helft van de zaken die hebben meegewerkt aan het onderzoek gaf aan dat dit bij hen het geval is.

"Voor corona was het al duur, maar daarna is alles alleen maar duurder geworden", geeft een van hen aan. Een andere eigenaar is het daarmee eens. "De stad wordt alsmaar duurder, waardoor mensen keuzes moeten maken. Gaat je leuke avond dan een hap in je inkomen nemen?"

Ook Louwers zag het aantal bezoekers teruglopen in het begin van dit jaar. "Waarbij we ons echt afvroegen: hoe komt dit? We gingen namelijk wel kijken: wat doen we mis, of wat moet er anders? Over de gehele linie had iedereen in de sector er last van. Dat is wel weer aangetrokken, maar het nachtleven heeft het wel zwaar."

Dat de bezoekers wegblijven, heeft volgens Louwers onder andere te maken met het feit dat het jongere publiek het uitgaansleven te duur vindt. "Het is een algemene trend dat jongeren op het moment minder uitgaan. Ze zijn bezig met een healthy lifestyle en halen daardoor minder lang door. Ze hebben ook gewoon minder te besteden."

12 euro vodka ice tea

Jongeren op straat beamen dat ze vanwege de kosten die het uitgaansleven met zich meebrengt wel rekening houden met hoe vaak ze uitgaan. "We proberen zo min mogelijk uit te gaan", zeggen twee meiden. "Het is toch wel hard voor de bankrekening. We gaan denk ik een keer per twee weken."

Een jongen die we spraken gaat wel een keer per week, maar probeert ook soms een ander feestje te regelen. "Even wat rust pakken en lekker naar een huisfeetje. Dat is een goede bezuiniging." Want de rekening kan behoorlijk hard gaan in de club, legt een meisje uit. "Je betaalt voor een vodka ice tea al gauw 12 euro in de club. Dat is heel veel geld."

Het is dan ook niet zo gek dat maar liefst driekwart van de ondernemers aangeeft dat bezoekers minder geld uitgeven bij de bar. Zo rond de 70 procent ziet ook dat ze minder drinken in de club en eerder weer vertrekken naar huis. Bij de Shelter in Noord zien ze dat bijvoorbeeld ook, zo legt manager Zep Fransen uit. Met de club en de bezoekersaantallen gaat het erg goed, maar de uitgaven bij de bar lopen wel terug.

"Wij vonden het belangrijk om er wel weer voor te zorgen dat jongeren uitgingen, want je las in het nieuws steeds dat dat niet zo was. We hebben de club 18+ gemaakt. Daardoor is de gemiddelde besteding wel omlaaggegaan, maar is het wel voor ons dé belangrijkste reden dat het nu bij ons goed gaat." Het teruglopen van de barinkomsten probeert de Shelter op te vangen met bijvoorbeeld de inkomsten van een photobooth.

Financiële zorgen

Ongeveer 40 procent van de zaken in ons onderzoek geeft aan op het moment financiële zorgen te hebben. Naast de afnemende bezoekersuitgaven hebben ook de stijgende huur-, energie- en loonkosten een grote rol in die zorgen. "Het is steeds én, én, én. Honderd keer een beetje is ook een hoop uiteindelijk", aldus een van de ondernemers.

"Je merkt wel dat er veel harder geknokt moet worden en dat de vijver kleiner is. Daar zitten we met een hele hoop clubs met een hengeltje in", zo legt Louwers de huidige situatie uit. Die concurrentie vindt hij dan ook erg jammer. "Je zit elkaar in het vaarwater." Daardoor is er steeds minder ruimte om te experimenteren met concepten, iets wat het Amsterdamse nachtleven juist zo bijzonder maakt volgens hem.

Fransen is juist van mening dat dit soort ontwikkelingen wel bij het Amsterdamse nachtleven hoort. "Toen ik jong was, was er een hype op hitjes en hiphop. Toen stonden al die clubs in het centrum helemaal vol. Zelfs op dinsdagen en woensdagen. Het is pittig doordat het nu niet zo is, maar je moet gewoon blijven doorontwikkelen en dingen bedenken om je club weer vol te krijgen. Dat is alleen niet altijd makkelijk."

Geen steungevoel vanuit gemeente

Een ander punt dat meerdere ondernemers aanhalen als een reden voor de zorgen, zijn de gemeentelijke regels en subsidies. "De gemeente zorgt voor steeds meer regels, terwijl de hele sector eigenlijk nog altijd aan het herstellen is van covid", zegt een van de ondernemers. "Er ontstaan scheve situaties door clubs in de buitengebieden van de stad vanwege ruimere vergunningen, subsidies en lagere huren."

Daarom geeft 67 procent aan dat zij voor hun gevoel niet genoeg steun krijgen van de gemeente en is voor meer dan de helft het gemeentelijk beleid juist belemmerend. Louwers is het daarmee eens. "Ik heb het idee dat het centrum een beetje overgeslagen wordt. Dat er onderschat wordt wat het nachtleven betekent voor de stad."

Cultuurwethouder Touria Meliani zegt in een reactie op het onderzoek het belang van een bruisend nachtleven in te zien. "We moeten ook echt in de gaten houden waardoor bestaande nachtclubs het erg moeilijk hebben, maar die veranderingen horen er ook bij."

De wethouder vindt het wel erg dat zo'n groot deel van de horecagelegenheden zich zorgen maakt over de toekomst. "We moeten er aandacht voor hebben en ons best blijven doen." Meliani wijst wel op de mogelijkheden die er zijn met het nieuwe beleid. "We hebben middelen beschikbaar gesteld voor bestaande clubs. Subsidiemogelijkheden om te kunnen experimenteren met de programmering. We zien dat clubs in het centrum dat ook wel doen, maar er zijn er ook een aantal die dat niet doen."

Meliani zegt zich juist hard te maken voor alle zaken in de stad die nachtcultuur laten bruisen, maar: "We kunnen niet dit soort commerciële bedrijven allemaal subsidiëren." Het stadsbestuur wil dan ook echt graag meewerken en meedenken. "Dat is alleen niet eenvoudig."

Louwers heeft een iets minder positieve blik dan de cultuurwethouder. "Ik hoop dat er genoeg clubs blijven, dat het aanbod ook divers blijft en dat we bruisend nachtleven houden, maar het staat er niet super rooskleurig voor."

Kritiek in raad op GVB over omgang met personeel: "GVB vindt sorry zeggen best lastig"

Thu, 04 Dec 2025 17:30:28 GMT

Opnieuw werd er vanochtend in de gemeenteraadscommissie gesproken over de problemen bij het GVB. Met name de omgang met personeel stond vandaag centraal. Dit naar aanleiding van de schadevergoeding die het vervoerbedrijf moet betalen een aan voormalig medewerker omdat die onvoldoende bescherming kreeg. "Dat er dan niet één keer grootmoedig gezegd kan worden: sorry, dat hebben we niet goed gedaan."

Het GVB ligt al langere tijd onder vuur. Na eerdere incidenten en klachten van medewerkers werd gehoopt dat de situatie zou verbeteren, maar volgens sommige raadsleden is daar weinig van te merken. De vergadering werd vooral getekend door twee inspraakmomenten van oud-buschauffeur Tanja Nolting en Dilara Kivanc, dochter van een overleden ex-medewerker. Beiden uitten zware kritiek op de manier waarop het GVB omgaat met zijn medewerkers.

"Directie moet opstappen"

De hardste woorden kwamen van Denk-raadslid Koyuncu. "Het GVB heeft nieuw leiderschap nodig. De directie moet weg. Niet straks, maar nu!" Hij sprak de afgelopen tijd meerdere medewerkers, die spraken van een cultuur waarin medewerkers zich geïntimideerd en gewantrouwd voelen. "Het GVB gedraagt zich als de langzaam zinkende Titanic. Het wachten is op een competente kapitein", citeerde Koyuncu een kritische medewerker.

Ook andere fracties twijfelen hardop of de leiding nog kan blijven zitten. "Veel medewerkers eisen dat de voltallige directie moet opstappen", zei De Vonk-raadslid Veldhuyzen. Volgens hem moet het personeel bovendien worden betrokken bij de zoektocht naar nieuw leiderschap. Ook raadslid Meerburg van de Partij voor de Dieren vroeg zich af wanneer de raad het signaal moet afgeven dat de positie van de directie niet langer houdbaar is.

Externe vertrouwenspersoon

Omdat veel GVB’ers volgens raadsleden bang zijn om intern misstanden te melden, pleitte Veldhuyzen voor de aanstelling van een externe vertrouwenspersoon die onder verantwoordelijkheid van de gemeenteraad komt te vallen. Melders zouden op dit moment hun verhaal niet durven te doen bij de vertrouwenspersonen van het GVB, uit angst dat hun verhaal wordt gedeeld met hun leidinggevenden.

Ook ex-buschauffeur Tanja Nolting, die eerder haar verhaal deed bij AT5, kwam aan het woord tijdens de vergadering. Nolting werd jarenlang gestalkt door haar ex-partner, die via een uitzendbureau eveneens bij het GVB werkte. Het stalken gebeurde zelfs onder werktijd, maar er werd volgens haar nauwelijks ingegrepen door haar werkgever. Uiteindelijk viel Nolting door de situatie langdurig uit.

Ook deed het GVB volgens Nolting onvoldoende toen ze moest re-integreren. Terwijl haar arts dit afraadde, moest ze verplicht als tramconducteur aan de slag. Het conflict liep op tot een rechtszaak en Nolting werd in augustus van dit jaar door de rechter in het gelijk gesteld. Het GVB heeft te weinig gedaan om hun werknemer te beschermen en moet daarom 45.000 schadevergoeding betalen.

Bekijk hieronder het verhaal van Nolting:

AT5 sprak eerder met tientallen (oud-)medewerkers die vergelijkbare ervaringen deelden: gebrek aan nazorg, druk om snel terug te keren na ziekte, en een gevoel dat de schuld vaak bij werknemers wordt gelegd. Het GVB liet destijds weten geen ‘patroon’ te herkennen, maar wel alle signalen serieus te willen onderzoeken. Wethouder Scholtes reageerde eerder geschokt op deze berichten. Vandaag vertelde hij dat al maatregelen zijn genomen door het GVB, maar op het gebied van zelfreflectie nog 'stappen te zetten heeft'.

Een voorbeeld is dat het GVB na de rechtszaak geen excuses heeft aangeboden aan Nolting en dit terwijl de rechter oordeelde dat het bedrijf ‘ernstig verwijtbaar’ handelde. “Waar is mijn excuus dat ik niet heb gekregen?”, zei ze. Ze vertelde dat de gevolgen van de affaire nog altijd voelbaar zijn voor haarzelf, haar kinderen en haar 82-jarige vader.

"Als iemand een langjarige rechtszaak voert en dan uiteindelijk gelijk krijgt, dat er dan niet een keer grootmoedig gezegd kan worden: sorry, we hebben het niet goed gedaan", zei GroenLinks-raadslid Van Pijpen. Ook wethouder Scholtes erkende dat “het GVB sorry zeggen best lastig vindt.”

"Beroerte na stress"

Ook Dilara Kivanc sprak in. Zij vertelde hoe haar vader, die 27 jaar voor het GVB werkte, met gezondheidsproblemen uitviel en tijdens ziekmelding te maken kreeg met druk vanuit de leidinggevenden. Hoewel de bedrijfsarts aangaf dat hij niet kon werken, werd hij volgens Kivanc gepusht om toch ritten te rijden en werd hem zelfs verweten dat hij “de boel in de maling zou nemen.”

Afgelopen oktober overleed haar vader aan een beroerte, na een periode van hoge stress. Volgens Kivanc had dat anders kunnen verlopen. “Zieke medewerkers verdienen steun, geen verdachtmaking,” zei ze. Haar verhaal maakte zichtbaar indruk op de raad.

Busverkeer plat

Ook het incident uit september waarbij meer dan twintig GVB-bussen tijdens een politiecontrole van de weg werden gehaald omdat de benodigde vergunningen in de bussen ontbraken, kwam vandaag opnieuw ter sprake. Hierdoor lag het busverkeer urenlang stil. Raadsleden noemden het destijds “onacceptabel” dat een openbaar vervoerder zulke basiszaken niet op orde heeft.

Tot grote frustratie van de raad wees het GVB in eerste instantie een gepensioneerde medewerker aan als schuldige voor het busdebacle. Raadsleden zien dit als teken van een terugkerend patroon waarin verantwoordelijkheid wordt afgeschoven. "Dit is geen incident, dit is een cultuur die rot is in de kern", zei Koyuncu.

Extern onderzoek

Begin oktober kondigde wethouder Scholtes aan dat er een extern onderzoek komt naar de gang van zaken bij het GVB. Raadsleden vroegen zich af hoe het hiermee staat. De wethouder vertelde dat er nog gesprekken plaatsvinden met de onderzoeksbureaus. Verschillende raadsleden benadrukten dat het onderzoek niet verder mag worden vertraagd, omdat het volgens hen essentieel is om de problemen bij het GVB "tot op de bodem uit te zoeken".

Het veelkoppige afvalmonster: waarom boetes alleen de stad niet schoon krijgen

Sat, 22 Nov 2025 06:00:00 GMT

Om het groeiende afvalprobleem in Amsterdam terug te dringen, zet de gemeente stevig in op het beboeten van afvalovertreders. Toezichthouders gaan dagelijks op zoek naar herleidbare gegevens op dozen en vuilniszakken die naast containers staan. Maar terwijl het aantal toezichthouders de laatste jaren toeneemt, lijkt het niet schoner te worden.

Naast de container op de Sarphatistraat liggen grote dozen van een bezorgdienst, opengescheurde vuilniszakken en zelfs een halve inboedel aan meubels. De twee toezichthouders van de gemeente Amsterdam kijken met een speurende blik naar het afval. Een van hen scheurt een zak open op zoek naar herleidbare gegevens, maar zonder resultaat.

Bij de volgende locatie met containers is het wel raak. Kleine, natgeregende dozen liggen verlept op straat. “Kijk, hier staat een kenmerk waar ik iets mee kan”, zegt toezichthouder Jelle de Jong. Het gaat om een etiket met een adres, daardoor kan de overtreder waarschijnlijk snel een boete verwachten. “Voor ons is dit dagelijkse kost. Amsterdam en afval, dat gaat niet goed samen.”

Afvalprobleem alleen maar groter

Met 14 miljoen bezoekers per jaar, 930.000 inwoners en een historische binnenstad is het schoonhouden van Amsterdam geen makkelijke opgave. Het afvalprobleem lijkt alleen maar groter te worden: statiegeldzoekers, drukte, maar ook problemen binnen de stadsreiniging spelen mee, toonde AT5 eerder aan. Een van de maatregelen die de gemeente inzet is het beboeten van mensen die hun afval verkeerd aanbieden. Maar hoe effectief is dat?

De gemeente beboet inwoners die hun afval verkeerd neerzetten. Wie afval naast een container plaatst, riskeert een boete van 110 euro en voor bedrijven loopt dat bedrag op tot 550 euro. Deze maatregel moet bijdragen aan een schonere stad, maar tot nu wordt het niet zichtbaar schoner.

Het Team Aanpak Bijplaatsingen begon in 2020 en bestaat uit toezichthouders die containers controleren op verkeerd aangeboden afval. Ze zoeken daarbij naar herleidbare informatie op achtergelaten dozen en soms ook in afvalzakken. "Dit zijn drie dozen van dezelfde persoon, terwijl er nog genoeg ruimte in deze container is", zegt Jelle. "Het is in Amsterdam puur een mentaliteitskwestie. Waarom maak je het karton niet klein en duw je het er dan in?"

Het team begon met 14 toezichthouders, maar inmiddels zijn dit er 53. Bij een overtreding worden foto’s gemaakt en die worden als bewijs naar kantoor gestuurd. Ze worden ondersteund door tien binnen boa’s op kantoor, zij kijken of er genoeg bewijslast is om een boete te schrijven. Ook boa’s op straat kunnen een afvalovertreding vaststellen als ze iets tegenkomen.

Opvallend genoeg daalt het aantal boetes sinds 2021, ondanks het toenemende aantal toezichthouders. Het aantal waarschuwingen blijft daarentegen nagenoeg gelijk. Niet elke overtreder krijgt namelijk meteen een boete. De boetes hebben betrekking op verschillende vormen van afvalovertredingen, zoals zwerfafval en verkeerd aangeboden bedrijfsafval. Toch gaat het in ongeveer 90 procent van de gevallen om verkeerd neergezet huisvuil.

Volgens toezichthouders komt de daling mogelijk doordat mensen beter op de hoogte zijn van het beboeten op afvalovertredingen. “Mensen snijden etiketten eraf voordat ze het naast de container zetten”, zegt Jelle. “Zonde van de moeite. Je kunt die energie beter steken in het goed aanbieden van je afval.”

Gedragswetenschapper Kees Keizer onderzoekt de effectiviteit van maatregelen tegen het afvalprobleem. Volgens hem kunnen boetes helpen om gedrag te veranderen, maar is handhaving ontzettend lastig. “Handhaving kost ontzettend veel tijd, energie en geld. En probeer maar eens te bewijzen van wie verkeerd neergezet afval precies is.”

Ook de Rekenkamer concludeerde eerder in een rapport over de gemeentelijke aanpak van grofvuil dat handhaving lastig is. "Als overtreders zelden een waarschuwing krijgen of worden beboet, dan is de afschrikwekkende en daarmee corrigerende werking van toezicht en handhaving voor het naleven van regels beperkt." Maar hoe zorg je er als gemeente voor dat handhaving wel effectief is?

Boete van een paar duizend euro

In steden zoals Singapore en Calgary worden torenhoge boetes van omgerekend duizenden euro’s gegeven aan mensen die afval verkeerd aanbieden. Keizer heeft twijfels of dat ook in Amsterdam zou werken. “Mensen houden zich niet alleen aan de regels vanwege de boete, maar ook vaak vanwege de norm binnen hun opvoeding en sociale normen. Een te hoge boete kan juist averechts werken, dan gaan mensen zich soms uit verzet misdragen.”

Daarnaast is het volgens hem de vraag of zulke boetebedragen maatschappelijk wenselijk zijn. “Je wilt geen politiestaat worden. Veel mensen vergeten dat zijzelf of mensen om hen heen regelmatig in overtreding gaan.” Volgens hem gaat het vaak om situaties waarin bewoners met hun afvalzak naar beneden lopen, zien dat de container vol zit en dan bedenken om het “netjes” ernaast te zetten. “Maar even later ligt de hele straat alsnog vol zwerfafval, omdat het wegwaait of wordt meegenomen door vogels.”

De gemeente Amsterdam lijkt evenmin happig op het verhogen van de boetes. Er geldt namelijk een landelijke maximale hoogte voor bestuurlijke boetes, om rechtsongelijkheid tussen gemeenten te voorkomen. Amsterdam hanteert al het maximum en dit zomaar verhogen is niet mogelijk.

Afval trekt afval aan

"Veel mensen denken: dit ene zakje maakt niet het verschil, maar als je even niet oplet staat er binnen de kortste keren een hele inboedel naast", zegt Karel. Dit wordt het broken window principe genoemd of simpel gezegd: afval trekt afval aan. "We zien zelfs dat mensen bij het zien van rommel sneller geneigd zijn andere regels te overtreden", zegt Keizer.

Des te belangrijker is het dus dat de containers en hun omgeving schoon blijven. Daarom ruimen de toezichthouders, naast het registreren van afvalovertredingen, ook het vuil rond de containers op. “We halen spullen van de traanplaat rond de container af, want die moet vrij zijn zodat vuilniswagens de containers zonder problemen kunnen legen”, legt Jelle uit.

Per probleemlocatie noteren toezichthouders een score. Meer dan vijf bijplaatsingen betekent een D, helemaal schoon is een A+. De gemeente wil dat minstens 90 procent van de containerlocaties een B haalt. De norm werd nog niet gehaald. Vorig jaar was dat slechts 83 procent, een daling ten opzichte van de 85 procent een jaar eerder.

Ook het aantal meldingen van bewoners over grof afval en vervuilde containerlocaties nam opnieuw toe. In totaal kwamen er 159.528 meldingen binnen. Waar er in 2023 nog 14 meldingen per 100 inwoners werden gedaan, steeg dat vorig jaar naar 17 per 100 inwoners.

"Ik kom uit Rotterdam en daar speelt dit probleem niet zo erg als hier", zegt toezichthouder Karel. "Amsterdam spant echt de kroon." Hij ziet regelmatig dezelfde namen langskomen. "Sommige mensen blijven overtreden, ook na meerdere boetes." Vooral bedrijven blijken soms serie-overtreders, al komen de meeste boetes terecht bij huishoudens. Vorig jaar ging het om ruim 10.000 boetes voor burgers en 819 voor bedrijven.

Voor mensen die keer op keer in overtreding gaan, bestaat er een last onder dwangsom. Zo krijgen burgers bij een derde overtreding een last onder dwangsom van 1250 euro en bedrijven van maar liefst 2500 euro. "Maar zelfs met deze dwangsom zijn er nog steeds burgers of bedrijven die in overtreding blijven gaan", zegt een zogeheten binnen boa, die liever anoniem wil blijven.

Bij een geconstateerde overtreding wordt de informatie met bewijsmateriaal doorgestuurd naar een binnen boa op kantoor. Zij kijken of de foto’s genoeg bewijs zijn om een overtreder te beboeten of te waarschuwen. "We sturen altijd een brief naar de overtreder met de mogelijkheid voor een telefonisch gesprek om ook hun kant van het verhaal uit te leggen", zegt een binnen boa.

Waar foto’s vroeger niet direct konden worden ingezien, kunnen overtreders die tegenwoordig online bekijken zodra de boete is verstuurd. Toch worden er nog steeds jaarlijks ruim drieduizend bezwaren ingediend. "Het hele justitiële apparaat van de gemeente raakt overbelast omdat zoveel mensen bezwaar maken", zegt Jelle. Bij navraag blijkt dat de behandeling van al die bezwaren de gemeente vorig jaar ruim 805.000 euro kostte.

Veelkoppig monster

Het afvalprobleem is volgens Keizer “een veelkoppig monster” dat niet met één maatregel is op te lossen. “Beboeten kan onderdeel van de oplossing zijn, maar dan moet het wel samengaan met andere maatregelen.” De gemeente richt zich in campagnes vaak op mensen die zich niet aan de regels houden, maar volgens Keizer is het effectiever om te benadrukken dat de meeste burgers wel netjes hun afval weggooien.

Keizer vindt dat de gemeente er vooral voor moet zorgen dat inwoners hun afval makkelijk kwijt kunnen. “In Amsterdam is de leefruimte kleiner dan in veel andere gemeenten. Mensen gaan hun afval echt niet dagenlang in huis bewaren”, zegt hij. “Het is dus niet heel vreemd dat sommige inwoners hun afval niet weer mee naar binnen nemen wanneer een container vol blijkt.”

Ook moet de gemeente zorgen dat het er netjes uitziet rondom containers. "Je moet eigenlijk uitstralen: iedereen ruimt zijn rommel op en als gemeente zetten we daar vol op in", zegt Keizer. Nu wordt er veel in de vroege ochtend schoongemaakt, wanneer het rustig is en bijna niemand het ziet. "Je kunt reinigers beter op drukke momenten inzetten, dat heeft veel meer effect."

Zolang het afvalprobleem blijft groeien, is handhaven volgens Keizer noodzakelijk. Tegelijkertijd schuilt er een risico in. “Als een gemeente via borden of campagnes duidelijk maakt te beboeten, maar de openbare ruimte vervolgens toch vervuild blijft, dan denkt men al snel dat er niet wordt gehandhaafd”, zegt hij. "Het effect is dan dat inwoners concluderen dat de gemeente toch niets doet, met alle negatieve gevolgen van dien."

Steeds meer kritiek op het GVB, toch krijgt het altijd het recht om hier te rijden: waarom?

Wed, 19 Nov 2025 06:00:00 GMT

Massale uitval van bussen in Noord omdat vergunningen niet kloppen, onvrede onder reizigers over rituitval, een steeds kritischere gemeenteraad en zelfs een extern onderzoek naar de bedrijfsvoering. Rond het GVB spelen de laatste tijd steeds meer problemen, maar toch kreeg de vervoerder - ook niet geheel zonder gedoe - wel weer het exclusieve recht om voor elf jaar het openbaar vervoer in de stad te regelen. Hoe zit dat precies en moet een andere vervoerder niet eens de kans krijgen? "Het wordt minder zakelijk als er een traditie van 125 jaar is."

Wat hebben grote projecten zoals de verbouwing van de gemeenteraad of werkzaamheden in een straat gemeen met rondleidingen in kerktorens, de schaatsbaan op het Museumplein en haringkarren? De gemeente moet de opdrachten aanbesteden in de volledige Europese Unie. Het is wettelijk verplicht om opdrachten boven een bepaald drempelbedrag aan te besteden, waardoor iedereen kan bieden om het project te mogen uitvoeren.

Deze zogenoemde aanbestedingsplicht is voor de één een blok aan het been, terwijl het voor de ander juist kansen biedt. Maar de bedoeling van de hele regel is dat de gemeente dit soort opdrachten eerlijk verdeelt aan de beste bieder, wat zou moeten leiden tot concurrentie en een betere prijs-kwaliteitverhouding. Wat weer beter moet zijn voor de consument.

Ook voor hele grote opdrachten zoals het openbaar vervoer zijn gemeentes in principe verplicht om de concessie, het exclusieve recht om als enige aanbieder het openbaar vervoer te verzorgen, aan te besteden volgens deze regels. In de regio zie je daarom na een paar jaar een andere vervoerder op het traject, maar het GVB is steevast de vervoerder van Amsterdam. Zelfs na ontevredenheid, problemen en gedoe.

Al jaren gedoe

Gedoe rond het GVB is misschien wel net zo oud als de weg naar Rome. Want problemen bij openbaar vervoer zijn van alle tijden. Toch staat de vervoerder sinds een paar maanden wel extra onder druk. In de Amsterdamse gemeenteraad neemt de kritiek op de vervoerder steeds meer toe na meerdere incidenten. "Er is geen verantwoording. Helemaal niks. Niet naar de reiziger, niet naar de Amsterdammer en niet naar ons", aldus PvdA-raadslid Farley Asruf. "Het GVB moet zijn shit gewoon op orde hebben", zei GroenLinks-raadslid Jenneke van Pijpen, "wat zegt dit over andere basale processen bij het GVB?"

Zo werd na onderzoek van AT5 vorig jaar duidelijk dat de vervoerder tientallen medewerkers niet steunde na gewelds- en veiligheidsincidenten en dat er druk werd gezet om snel weer aan het werk te gaan. Zijn de medewerkers al een lange tijd erg boos over de te hoge werkdruk, slechte communicatie en het nieuwe roostersysteem, waardoor de frustratie nu het kookpunt heeft bereikt. En werden er eind september 23 bussen van de weg gehaald, omdat de vergunningen niet in de bussen aanwezig waren.

De gemeente, die samen met de Vervoerregio de enige aandeelhouder is in het GVB, heeft nu na vragen vanuit de gemeenteraad een extern onderzoek aangekondigd dat de gang van zaken bij de vervoerder moet onderzoeken. Maar ondanks de incidenten en het geklaag van reizigers over het uitvallen van ritten, ging de nieuwe concessie van het GVB afgelopen juli in voor elf jaar. En ondanks die aanbestedingsverplichtingen, hoeft Amsterdam zich daar niet aan te houden bij het openbaar vervoer.

Onderhands gunnen

In de wet is namelijk opgenomen dat de grote vier steden - Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht - het openbaar vervoer onderhands mogen gunnen, en dus de hele procedure over kunnen slaan. De grootte van de opdracht en de complexiteit zijn de reden daarvoor, zo zegt de Vervoerregio zelf. "Het is in het belang van de reiziger dat eenheid wordt bewaard in dit complexe ov-systeem met goede aansluitingen en waarbij versnippering wordt voorkomen."

Omdat het GVB al 125 jaar de kennis heeft van het vervoeren van reizigers binnen de stad, houden de gemeente en de vervoerregio het liefst het GVB als dé vervoerder. Daarnaast ziet de Vervoerregio te veel 'risico's' als de Amsterdamse concessie wordt aanbesteed, zelfs als gedeeltes - zoals alleen de tram of de bus - worden opgedeeld.

Volgens Pieter Kuypers, hoogleraar aanbestedingsrecht aan de Radboud Universiteit, is het openbaar vervoer juist uitermate geschikt om te worden aanbesteed. "Als je naar de onderzoeken kijkt, dan zie je dat na aanbesteding een betere prestatie wordt verleend voor een betere prijs. Het is niet voor iedereen ideaal; zo zijn vakbonden vaak wat meer tegen vanwege de verandering van arbeidsvoorwaarden en de overgang van personeel, maar het is over het algemeen wel echt beter voor de reiziger. Want voor wie doe je het openbaar vervoer? Je doet het voor de reiziger, zou ik zeggen."

Maar volgens de Vervoerregio zijn er studies die juist weer wat anders laten zien. "Dat de inhoud van de concessieafspraken en het beheren daarvan het belangrijkst is voor de kwaliteit en prijs van het openbaar vervoer, niet de wijze van in- of aanbesteden", aldus de woordvoerder.

Wel zegt de Vervoerregio dat er voorafgaand aan de nieuwe concessie wordt gekeken welke procedure, in- of aanbesteden, zorgt voor het best mogelijke ov tegen de beste prijs. "Een inbesteding van het gehele ov in concessiegebied Amsterdam was hier het best passend, zodat het geheel van het ov goed op elkaar aansluit, ook in de avonduren, het weekend en op plekken waar het ov niet heel vaak rijdt."

Is Amsterdam te complex?

Dat de Vervoerregio zegt dat het Amsterdamse ov-systeem te complex is om aan te besteden, begrijpt Kuypers aan de ene kant wel. Toch maakt de hoogleraar daar wel een kanttekening bij. "De ov-concessies in de regio zijn juist heel erg complex. Je hebt daar te maken met verschillende vervoerders, maar ook met meerdere overheden. Daar gaat het erg goed door aanbesteding."

Ook de zorg dat het moeilijker is om de verbindingen aan te laten sluiten, ziet Kuypers juist wat minder als een issue voor in de stad. "Als je in de regio een bus hebt die eens in het uur rijdt, dan is het essentieel dat deze aansluit op een trein bijvoorbeeld. Maar als de metro elke 6 minuten rijdt, dan is dat toch echt een minder spannend verhaal."

Maar niet alle G4-steden maken gebruik van de uitzondering. Utrecht bijvoorbeeld besteedt wél het openbaar vervoer aan in de stad. Zo heeft Connexxion het ov daar een tijd verzorgd, is dat de afgelopen jaren gedaan door Qbuzz en nu neemt Transdev (het moederbedrijf van Connexxion) de dienstregeling over. Op rolletjes loopt het echter niet. De vervoerder begon met te weinig bussen en personeel en het opschalen daarvan zit er voorlopig nog niet in.

Dat de Vervoerregio de dienstregeling niet wil opsplitsen, snapt Kuypers. "Het is makkelijker om alles op elkaar aan te laten sluiten als je niet constant met twee of meer ondernemingen in een kamer hoeft te zijn voor elke beslissing." Alleen is hij toch van mening dat Amsterdam er een keer naar zou moeten kijken. "Je weet nooit hoe het gaat uitpakken, als je het niet doet. Begin een keer met alleen de bussen, om te kijken hoe het bevalt. De studies wijzen uit dat de kwaliteit erop vooruitgaat."

Aanbieders in de rij

Het is ook niet zo dat er geen andere vervoerders zijn die geïnteresseerd waren om het openbaar vervoer in de stad aan te pakken. Zowel Connexxion als Arriva stonden te springen toen de gesprekken tussen de Vervoerregio en het GVB stroef verliepen.

De bieding die het GVB had gedaan, werd door de Vervoerregio namelijk als onvoldoende beoordeeld. Het bedrijf kreeg, ondanks dat andere aanbieders in de rij stonden, van de Vervoerregio wel een 'herstelkans' om met een nieuw plan te komen. In de tussentijd werd er niet gekeken naar voorstellen van andere partijen. Uiteindelijk kwam het GVB, na nog wat extra tijd te hebben gekregen om met de tweede bieding te komen, er met de Vervoerregio uit en blijft de vervoerder ook voor de komende elf jaar voor het ov zorgen.

Dat de Vervoerregio na meerdere incidenten, ontevredenheid én een bieding die als onvoldoende werd beschouwd alsnog niet naar andere vervoerders keek, gaat er bij Rikus Spithorst van de Maatschappij voor Beter OV niet in. "Je moet een bedrijf dat stelselmatig slecht presteert niet zomaar weer een concessie geven en hopen dat het nu wel lukt. Dat is raar, naïef en riekt naar belangenverstrengelingen."

Spithorst doelt daarmee op het feit dat de gemeente 20.000 van de 20.001 aandelen in handen heeft en dat Verkeerswethouder Melanie van der Horst ook de voorzitter is van de Vervoerregio, die het andere aandeel bezit.

Want volgens Spithorst is dat een van de redenen waarom het GVB stiekem toch ook de concessie steeds gegund krijgt. "Het is voor Amsterdam met alle aandelen heel belangrijk om het GVB, en daarmee ook zeggenschap, in de stad te houden. Alleen is de reiziger daar wel echt de dupe van."

Hij snapt dan ook echt niet dat het GVB kans op kans krijgt. "Als een bakker slecht brood bakt, dan ga je naar een andere bakker of je eet beschuit."

'Luie concessiehouder'

Omdat het GVB er vrijwel altijd van verzekerd is dat ze de concessie krijgen, worden ze als concessiehouder ook lui. Zo stelt Spithorst over de huidige staat van het GVB. "Als je constant overal mee wegkomt en er niet echt consequenties zijn, dan lacht het geluk je toe. Je eigen onderneming straffen is erg zwaar."

Ook hoogleraar Kuypers vindt de relatie tussen het GVB en Amsterdam moeizaam. "Quasi inbesteden lijkt ideaal, maar de praktijk laat zien dat de relatie tussen dit soort partijen vaak ook een excuus is om allerlei dingen niet te doen. Het wordt daardoor wat minder zakelijk, zeker als er een traditie van 125 jaar is. Bij een aanbesteding zie je dat je moet doen wat je hebt beloofd, of dat er anders consequenties aan hangen. Bij inbesteding zie je dat het toch wat minder erg is als het niet precies zo gaat zoals je hebt beloofd."

De Vervoerregio zelf kijkt niet op die manier naar die relatie en verwijst daarvoor naar de gesprekken en het onderzoek dat gaat worden uitgevoerd over de gang van zaken bij het GVB. Verder kan er niets over gezegd worden. "Er hebben stevige gesprekken plaatsgevonden en er wordt binnenkort een onderzoek uitgevoerd naar de processen rondom het vervoeren van de reiziger en de communicatie naar de reiziger. Mocht daaruit blijken dat er meer processen moeten worden gecontroleerd, dan wordt het onderzoek uitgebreid." De bedoeling is dat begin 2026 de uitkomsten daarvan naar buiten komen.

Het GVB noemt in een reactie de relatie 'professioneel en transparant'. "We werken zakelijk samen, maar altijd met het gezamenlijke doel om het ov in Amsterdam betrouwbaar en toekomstbestendig te maken. Publiek geld vraagt om zorgvuldigheid, en die verantwoordelijkheid nemen we serieus."

Of en hoe de Vervoerregio omgaat met het GVB als het gaat om consequenties na het niet voldoen aan de concessie-eisen, is niet helemaal duidelijk. Een woordvoerder van de Vervoerregio laat weten dat er elk jaar een zogenoemde eindafrekening plaatsvindt. In die rekening worden onder andere niet gereden kilometers, punctualiteit en de uitkomsten van een mysteryguest-onderzoeken meegenomen. Om wat voor bedragen de afrekeningen gaan, deelt de Vervoerregio niet vanwege bedrijfsgevoelige informatie.

'Wedden op twee paarden'

Maar wat zijn de opties in Amsterdam, nu de Vervoerregio de concessie voor de komende jaren heeft gegund aan het GVB? Spithorst oppert om toch echt eens te kijken naar veranderingen in de directie van het GVB, iets wat meerdere partijen in de gemeenteraad ook hebben geopperd na het debacle met de busvergunningen. "Je kan dan eigenlijk een beetje wedden op twee paarden tegelijkertijd. Met een nieuw management waarmee het de komende jaren beter door moet gaan, terwijl je ook echte voorbereidingen kan treffen voor een aanbesteding na de huidige concessie. Als de directie het niet lukt, dan kan je een ander de kans geven."

Ook zou eventueel de Europese Unie kunnen ingrijpen. Als bijvoorbeeld de voorwaarden voor inbesteding niet meer worden vervuld, zo legt de Europese fractie van Nieuw Sociaal Contract uit. Alleen kan de EU dan niet direct tegen het bedrijf optreden, alleen tegen Nederland als lidstaat. De commissie interne markt, die over dit soort zaken gaat, kan Nederland dan bijvoorbeeld aanspreken en eventueel verzoeken om over te gaan tot aanbesteding.

De commissie deed dat bijvoorbeeld eerder dit jaar, nadat zij van mening waren dat Nederland de Europese regels aan het overtreden is met de inbesteding van de spoorconcessie aan de NS. De Europese Commissie dreigde zelfs naar de rechter te stappen als er geen verbeteringen kwamen. In juli maakte de commissie daadwerkelijk de stap naar het Europese Hof.

Als de EU ook zo'n stap zou maken vanwege het GVB, dan is onder andere Arriva nog altijd geïnteresseerd in de kans om het openbaar vervoer te exploiteren. Eerder liet Anne Hettinga, de CEO van de vervoerder, aan AT5 weten het als een 'gemiste kans' te zien en dat ze de komende jaren zullen aankijken. De vervoerder herhaalt dat opnieuw tegenover AT5. "Wij zijn van mening dat als je andere partijen niet de kans geeft om het over te nemen, je bewust een mooie kans laat lopen en het recht verspeelt om te klagen."

Connexxion, die in een eerder stadium ook aangaf het ov in de stad te willen regelen, laat weten op het moment geen verdere reacties te geven rond de situatie van het GVB.

Meer dan 500 storingen: waarom het steeds misgaat met de fietsrolband bij CS

Tue, 18 Nov 2025 12:17:08 GMT

Koekjes en koffie worden er onder het Centraal Station geserveerd op een koude dag in februari 2023. Het is de feestelijke opening van de fietsenkelder. Onder luid applaus dalen de prominenten van het publieke vervoer de rolband af. Het zijn Wouter Koolmees, directeur van de NS, Vivianne Heijnen, staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en verkeerswethouder Melanie van der Horst. De fietsenkelder is officieel geopend. Nu bijna drie jaar later en 506 storingsmeldingen verder is het afdalen van de rolband voor veel Amsterdammers geen feestje meer.

Een rode loper op twee van de drie rolbanden bij Centraal Station doet vermoeden dat er een bijzondere gelegenheid plaatsvindt. Niets is minder waar. Het is storingsmelding 506 die de gemeente heeft doen besluiten om de roltrap van rood tapijt te voorzien. Zodat de gebruikers meer grip hebben op de rolpaden, want een valpartij blijkt niet ver weg.

Al bij de gebruikersopening, waar we in 2023 bij aanwezig zijn, gaan de eerste bezoekers onderuit op het gladde pad. Maar op dat moment bewegen de paden nog en is er vooral blijheid, want de nieuwe ondergrondse fietsenstalling biedt ruimte voor 7000 fietsen. De stalling vervangt daarmee de oude fietsflat. Amsterdammers reageren enthousiast: "Ik hoef nu niet steeds meer mijn fiets te zoeken."

De tapis-roulant, zoals de bewegende band met een mooi woord heet, is een uniek ontwerp. Vanwege de diepte van de stalling is er namelijk een speciale rolpadspecialist en installateur ingehuurd om een op maat gemaakt ontwerp te maken voor het fietsrolpad. De fietsenstalling en daarbij horende rolpad kost de gemeente zo'n 91 miljoen euro.

Bezoekers wordt met een herhalend bandje geïnstrueerd hoe het rolpad te gebruiken. "Caution. You are accessing the travolator. Please use the handrail." En die instructie blijkt nodig, want al vanaf de opleveringen zijn er storingen, die zowel met de gebreken van het rolpad, als met het gedrag van de Amsterdammers te maken hebben.

Uitgerekte kettingen

De eerste problemen worden al snel na de oplevering bekend. De leuningbanden van de rolband lopen vast waardoor het veiligheidssysteem aangaat, dat ervoor zorgt dat de rolband automatisch uitgezet wordt. De rolband komt tientallen keren tot stilstand en de Amsterdammers moeten op de stilstaande rolband omhoog en naar beneden lopen. Na onderzoek blijkt dat het ligt aan de rollers die onder de leuningen liggen. Er wordt een nieuw ontwerp gemaakt, getest en geïnstalleerd. Opgelost, zou je denken.

Helaas, er blijkt een nieuw probleem te zijn. Dit keer met de palettenkettingen. Dat zijn de kettingen die de treden/band doen laten ronddraaien. De kettingen blijken onverwacht snel uit te rekken en scheef te lopen. Fabrieksmedewerkers maken aanpassingen in de installatie, monteren nieuwe kettingen, smeren de kettingen en de vaste onderhoudsmonteurs krijgen instructies hoe met de nieuwe kettingen om te gaan. Het probleem is opgelost, maar al snel volgt een nieuwe storingsmelding.

Pruik, pet en blikjes

Gemiddeld zijn er elf storingen per maand, maar een storing is niet direct een defect of een gebrek, zo laat een woordvoerder van de gemeente weten. Storingen kunnen ook veroorzaakt worden door de gebruikers van het rolpad.

Zo zorgen het vastzitten van spullen soms voor een melding. Een pruik, pet, schroeven en blikjes. Het zijn een aantal voorbeelden van spullen die vast kwamen te zitten en zorgden voor een opstopping, bij de zogeheten kamplaat. De plaat aan het uiteinde van het rolpad. Als er een storingsmelding is op de kamplaat, dan wordt de veiligheidsinstallatie aangesproken en worden de rolpaden uit veiligheid stilgezet. De rolpaden moeten dan handmatig opnieuw worden herstart en dat neemt tijd in beslag.

Ook zorgt het gedrag van de bezoekers soms voor stilstand. Zo laat de woordvoerder weten: "Als een bezoeker van de fietsenstalling de voorschriften negeert en toch naar beneden fietst, kan dat ook tot storingen leiden. Fietsers maken dan een hardere klap op de kamplaat, waardoor de veiligheidsinstallatie aangesproken wordt en de rolpaden uit veiligheid worden stilgezet. De rolpaden moeten dan handmatig opnieuw worden gereset."

Een financieel probleem is het niet. De gemeente heeft namelijk een all-in onderhoudscontract met de leverancier van de rolpaden, waardoor de meeste storingen snel worden verholpen door het onderhoudsbedrijf. Maar het zijn de gebreken en defecten die zorgen voor het langdurig uitschakelen van de loopband. Dit zijn storingen die te maken hebben met de installatie, zoals bijvoorbeeld de eerder genoemde 'leuningbanden en palettenkettingen'.

Waarom de fietsrolband met zoveel kleine en grote storingen kampt? "Wisten we dat maar", zegt verkeerswethouder Melanie van der Horst in maart vorig jaar in een interview met AT5. "Dat is denk ik het grote probleem. Ze zijn opgeleverd, in het begin hadden ze een paar keer problemen en dat is toen gerepareerd. Toen ging het een tijdje goed en de laatste tijd hebben we weer veel storingen gehad. Je test het van tevoren en dan doet-ie het," vertelt van der Horst. "We hebben nu gewoon kinderziektes en die moeten we oplossen."

Ruim 1,5 jaar later zijn die 'kinderziektes' dus nog niet voorbij en ook nu is er nog geen duidelijkheid waarom. Zo laat de gemeente in een schriftelijke reactie weten: "De rolpaden zijn gebruiksklaar, maar na oplevering kende de installatie kinderziektes, telkens meerdere maanden uit elkaar, die vooral te herleiden zijn op de nieuwigheid van het ontwerp. Er zijn inmiddels meerdere verbeteringen doorgevoerd aan de installatie, waardoor eerdere storingen niet opnieuw zijn voorgekomen."

Helaas doet er zich op dit moment ook weer een nieuw probleem voor. Dit keer met de aandrijving van het rolpad, maar de precieze oorzaak wordt nog onderzocht. Bij navraag hoe ervoor wordt gezorgd dat er in de toekomst minder storingen zullen zijn, zegt de gemeente: "Wij kunnen geen garantie geven dat dit de laatste storing zal zijn. De meeste storingen zullen snel en effectief worden verholpen."

De rode loper is dus nog even te bewonderen en mogelijk niet de laatste in een lange rij storingen. Amsterdammers die van plan zijn de catwalk af te lopen, die hebben nog even de tijd. Deze week wordt gestart met de werkzaamheden en het rolpad wordt naar verwachting binnen twee weken gemaakt. De vraag is voor hoe lang.

Stadsreiniging gaat volgens wethouder spoedig terug naar wijkgericht werken

Thu, 13 Nov 2025 13:00:00 GMT

De medewerkers van de stadsreiniging gaan vrijwel zeker weer werken in een eigen vaste wijk. Wethouder Van Buren (Afval en Reiniging) liet weten dat het de ambitie is om reinigers per 1 januari en vuilnisophalers per 1 juni opnieuw vaste wijken toe te wijzen. Uit onderzoek van AT5 bleek eerder dit jaar dat het verdwijnen van vaste wijken tot meerdere problemen heeft geleid, nu wordt die werkwijze dus aangepast.

Tot 2019 had elk stadsdeel zijn eigen reinigings- en inzamelingsdienst. Medewerkers werkten in vaste wijken en reden routes die ze door en door kenden. De stadsdelen functioneerden volgens de gemeente echter ook steeds meer als losse ‘koninkrijkjes’. Om dat te doorbreken, besloot de gemeente de diensten te centraliseren. Sindsdien kunnen reinigers en vuilnisophalers ook buiten hun vaste wijk worden ingezet.

Veel medewerkers geven aan dat hierdoor het gevoel van trots en eigenaarschap over hun eigen buurt is verdwenen. Waar reinigers eerder precies wisten welke straten extra aandacht nodig hadden, is die lokale kennis en routine grotendeels weggevallen. Teams zijn bovendien minder op elkaar ingespeeld, doordat medewerkers telkens op andere plekken werken. Dat leidt volgens medewerkers tot stress, vermoeidheid en uiteindelijk viezere straten.

Hoger ziekteverzuim

Arbodienst Zorg van de Zaak concludeerde in een intern rapport, dat in handen is van AT5, dat het verdwijnen van de vaste stadsgebieden ook heeft bijgedragen aan het hoge ziekteverzuim. Dat lag in september op 22 procent bij de afvalinzameling en 17 procent bij de reiniging. In de gemeenteraad meldde CDA-raadslid Rogier Havelaar dat van de circa 350 chauffeurs er 97 ziek thuis zitten.

Volgens een intern belevingsonderzoek zorgt het werken buiten de eigen wijk ook voor 'minder verantwoordelijkheid voor materieel en voor meer schades'. Chauffeurs rijden regelmatig in wijken die ze minder goed kennen, waardoor zij zich onveiliger voelen. “Je kent de wijk niet goed, waardoor je sneller een verkeerde inschatting maakt”, zei een vuilniswagenchauffeur eerder tegen AT5.

Medewerkers willen terug naar eigen wijken

Veel medewerkers pleiten voor een terugkeer naar gebiedsgericht werken, waarbij ze weer vaste wijken krijgen. De voltallige oppositie in de gemeenteraad wilde hen “een duw in de rug geven”, aldus Havelaar. Daarom diende zij een motie in om in de hele stad terug te keren naar gebiedsgericht werken. Ook werd gevraagd de raad in januari te informeren over concrete stappen om dit te realiseren.

Wethouder Van Buren zei de indiening van de motie niet helemaal te begrijpen, omdat zij al bezig is met het terugkeren naar vaste wijken. “Per 1 januari voeren we nieuwe roosters in bij de reiniging en gaan we gebiedsgericht werken”, aldus de wethouder. Bij Afval & Grondstoffen, waar de vuilnisophalers onder vallen, is nog wat uitzoekwerk nodig. Daar is het doel om per 1 juni volgend jaar terug te schakelen naar vaste wijken.

Oppositie niet gerust

Toch is de oppositie er niet gerust op dat deze deadlines worden gehaald. Een belangrijk knelpunt is het transitieplan voor de werven. Het aantal werven wordt teruggebracht van 37 naar 23 locaties. Vanuit die locaties moet gebiedsgericht werken wel haalbaar zijn. Vooral de nieuwe werf in Noord aan de Toetsenbordweg blijkt een struikelblok: die is naar verwachting pas in 2028 klaar.

Havelaar vroeg zich af of er inderdaad pas volledig teruggekeerd kan worden naar gebiedsgericht werken als het transitieplan is afgerond. Zo zou onder meer het aantal beschikbare parkeerplaatsen voor medewerkers een probleem zijn. Een groot deel van de werknemers woont namelijk buiten Amsterdam. Hij verzoekt de wethouder om in januari een gedetailleerd plan aan te leveren waarin staat hoe zij dit wil realiseren.

Van Buren stemde in met het plan om de raad in januari te informeren. Havelaar trok daarop vandaag zijn motie in, omdat aan de eisen werd voldaan. Toch bleef er binnen de raad discussie en onduidelijkheid bestaan over andere kwesties bij de stadsreiniging.

Discussie binnen de raad

D66-raadslid Schmit stelde voor te onderzoeken of het centrum een eigen stadsreinigingsdienst zou moeten krijgen, mogelijk in een publiek-private constructie. Andere partijen reageerden daar fel op. “We zien de laatste decennia dat het overlaten aan de markt vaak te wensen overlaat. Het schoonhouden van de stad moet een kerntaak van de gemeente blijven”, zei Van Munster van GroenLinks. Ook de wethouder gaf aan geen voorstander te zijn van het loskoppelen van het centrum van de rest van de stad.

Een ander punt van zorg is een mogelijke bezuiniging binnen de stadsreiniging. Havelaar stelde dat er wordt gesproken over een bezuinigingsplan van tien miljoen euro. De wethouder erkende dat de dienst efficiënter moet werken om te voorkomen dat de afvalstoffenheffing voor Amsterdammers stijgt, maar ontkende dat er een concreet plan ligt om tien miljoen te schrappen. Volgens haar moet juist de terugkeer naar gebiedsgericht werken ervoor zorgen dat de organisatie efficiënter kan opereren.

De toekomst van de stadsreiniging blijft daarmee nog onduidelijk. In januari moet duidelijk worden hoe het gebiedsgericht werken weer volledig wordt ingevoerd en welke gevolgen dat heeft voor de organisatie.

Overlast door illegale straatraces in het havengebied: "Het is levensgevaarlijk"

Sat, 01 Nov 2025 06:00:00 GMT

Piepende banden, ronkende motoren en bandensporen op het asfalt. In het Westelijk Havengebied vinden al jaren illegale straatraces plaats. Bedrijven zijn de overlast zat. Het zorgt voor lawaai, zwerfafval, onveilige situaties en soms zelfs ongelukken voor hun deur. Ondanks maatregelen lukt het de politie, gemeente en het havenbedrijf niet om het racen te stoppen. De straatracers zelf pleiten ondertussen voor een legaal circuit waar ze terechtkunnen.

Op de lange, lege Ruijgoordweg is het nog even stil. Alleen de zwarte rubber strepen op het asfalt verraden wat hier straks gaat gebeuren. Even later arriveren een tiental mensen met verlengde motoren. Het zijn drifters. Ze starten hun motoren en een wolk rook stijgt op, gevolgd door het harde pang! pang! van de uitlaten. De rust die er net nog was, wordt ineens gevuld met lawaai.

De straten van het havengebied zijn al jarenlang een geliefde plek voor straatracers. “Het is echt een levensstijl. Als ik twee weken niet rijd, word ik gek. Het is een manier om stoom af te blazen,” zegt drifter Mike Pijl. De motoren glijden over het asfalt, draaien rondjes en scheren gevaarlijk dicht langs de grond. Toch behouden de bestuurders de controle.

Op deze zondagmiddag zijn er zo’n veertig drifters en toeschouwers aanwezig. "Op drukke dagen komen er wel vijfhonderd mensen uit het hele land. Sommigen nemen hun gezin mee. Voor velen is het een grote passie”, vertelt Pijl. Bijna elke week proberen ze samen te rijden en vaak wordt daarvoor het havengebied uitgekozen.

Het havengebied beslaat qua oppervlakte bijna een zesde van de stad. Dat zijn ruim 1700 voetbalvelden en daarmee is het een van de grootste havens van Europa. De lange, rechte en doorgaans rustige wegen zijn ideaal voor vrachtverkeer, maar maken het gebied ook aantrekkelijk voor straatracers.

In de haven werken ongeveer 45.000 mensen bij zo’n 1500 bedrijven, variërend van opslag en zware industrie tot technische bedrijven. Wie er doorheen rijdt, waant zich in een hele andere wereld dan de drukte in de rest van de stad. "We zoeken expres dit soort afgelegen industriegebieden op, want hier zijn we zo min mogelijk mensen tot last", zegt drifter Zimmerman.

Overlast is groot

Bedrijven denken daar anders over. AT5 sprak de afgelopen tijd met zeventien bedrijven in het Westelijk Havengebied. Twaalf zeggen last te hebben van de straatraces. Van herrie tot afval op straat en vrachtwagens die er niet goed langs kunnen. Sommige medewerkers voelen zich zelfs onveilig. Vijf bedrijven zeggen geen hinder te hebben. Hun medewerkers zijn alleen doordeweeks overdag aanwezig en merken er dan weinig van.

"Het is enorm lawaaiig en gevaarlijk. Na afloop blijft er veel afval liggen en al die bandensporen op het wegdek zijn echt te gek voor woorden", zegt Kees Jan Hendriks van logistiek bedrijf CJ Hendriks. Werknemers die tijdens straatraces aan het werk zijn, kunnen soms hun terrein niet verlaten. "Ze raceten voor onze poort en lieten ons er niet doorheen", vertelt een medewerker van een ander bedrijf dat anoniem wil blijven.

"Levensgevaarlijk"

Bij CJ Hendriks, dat al 180 jaar drank en gevaarlijke stoffen opslaat, waren er bijna wekelijks straatraces. "Als een auto voor een van onze loodsen in brand vliegt, is dat levensgevaarlijk", zegt Hendriks. "We moeten aan strenge regels voldoen, en dit is niet uit te leggen aan onze klanten en medewerkers."

Soms komen er maar een paar mensen kijken, maar regelmatig staan er honderden langs de weg. "Levensgevaarlijk, niet alleen voor de racers, maar ook voor het publiek dat er pal naast staat", zegt Hendriks. Sommigen barbecueën zelfs tijdens de races. "Na afloop blijft er een klerezooi achter", zegt Raymond Neijman van Fetim Group. "Het afval waait zo ons terrein op."

De drifters snappen dat bedrijven niet blij zijn, maar vinden dat het meevalt. "We kiezen momenten waarop weinig mensen zijn", zegt Zimmerman. "Na afloop proberen we afval op te ruimen, maar als de politie ineens verschijnt, vluchten veel mensen weg. Dan blijft er soms wat liggen."

Ook al zijn er ’s avonds en in het weekend minder mensen, het zorgt toch voor ongemak, zegt Kees Noorman, directeur van ondernemersvereniging ORAM, waar veel havenbedrijven bij zijn aangesloten. "Veel ondernemers zijn bang wat ze de volgende dag aantreffen. Het geeft een gevoel van wetteloosheid: er gebeurt van alles voor je deur als je er niet bent."

Lawaai zelfs in Zaanstad te horen

Niet alleen bedrijven, ook bewoners aan de overkant van het IJ in Zaanstad klagen over het lawaai. "Het geluid draagt ver over het water en tot diep in de nacht worden mensen wakker gehouden", zegt Ronne Bakker van het havenbedrijf de Port of Amsterdam.

Zelfs brandweerlieden in de kazerne op het havengebied slapen slecht door straatraces en mensen die hun uitlaat uittesten. In een schriftelijke reactie meldt de brandweer dat er bijna elk weekend, vooral op zaterdagavond, geluidsoverlast is. "Collega’s slapen slecht vanwege de geluidsoverlast", zegt een woordvoerder.

Drifters, stunters en dragracers

Naast de drifters op verlengde motoren zijn er in het havengebied ook vaak scooters die stunts zoals wheelies uitvoeren. Terwijl in de nachten het havengebied regelmatig het terrein wordt van dragracers, dit zijn opgevoerde auto’s of motoren die op hoge snelheid tegen elkaar racen. Zij bereiken soms snelheden boven de 200 kilometer per uur, met soms ernstige ongelukken tot gevolg.

De drifters en stunters op scooters vinden het daarom vervelend om over een kam geschoren te worden met deze dragracers. "We noemen het zelf liever geen straatrace. Wij racen namelijk niet, maar geven meer een show weg op de motor", zegt Zimmerman. Toch is ook het driften illegaal en gaat het hierbij soms ook mis volgens de politie.

Hendriks wijst naar een boomstam. "Tweeënhalf jaar geleden reed een motor met hoge snelheid tegen een busje en kwam hier tot stilstand." De bestuurder raakte zwaargewond en nam volgens omstanders deel aan een straatrace. Een jaar later reed opnieuw een motorrijder in dezelfde straat tijdens een straatrace tegen een boom aan. Ook dit jaar ging het mis toen een auto total loss werd gereden.

Meerdere bedrijven die AT5 sprak, zagen het misgaan. In maart werd bij Fetim Group de schuifpoort geramd door een auto die uit de bocht vloog. De bestuurder was in zijn eentje aan het stunten. Ook bij HKS Metals ging het mis, toen een stuntende scooterrijder op een vrachtwagen botste.

De drifters wijzen naar de snelheidsracers als grootste risico, maar erkennen dat het ook bij hen soms misgaat. "We proberen het veilig te houden", zegt Pijl. "Toch komen er ook soms mensen die we niet kennen en zich niet aan onze regels houden"

Noorman vreest dat er meer ongelukken volgen als het racen doorgaat. Hij pleit voor meer toezicht van de politie. "Nu is er dat er te weinig. Pas als er meer ongelukken gebeuren, komt het hoger op de agenda te staan, maar dan is het misschien al te laat."

Twee wijkagenten voor hele havengebied

De politie laat aan AT5 weten dat straatraces veel kosten met zich meebrengen. "Het vraagt veel capaciteit om te handhaven", zegt een woordvoerder. "Er is schade aan wegen en lantaarnpalen, en bij ongelukken doen we een groot beroep op hulpdiensten." Om dit tegen te gaan worden door de politie races stilgelegd, boetes uitgedeeld en voertuigen in beslag genomen.

In het hele havengebied zijn maar twee wijkagenten actief, en dat is volgens sommige bedrijven te weinig. "Ze voelen zich soms in de steek gelaten", zegt Noorman. Zo doen bedrijven geregeld melding van een straatrace, maar regelmatig komt er geen politie of grijpen ze niet in.

Volgens de politie neemt het aantal meldingen van straatraces elk jaar iets toe. Vorig jaar werd een recordaantal bekeuringen uitgedeeld. Toch geven de cijfers volgens de politie geen volledig beeld, omdat straatraces niet onder één vaste categorie worden geregistreerd.

Zondagmiddag in het havengebied. De drifters gaan hun gang tot er een politieauto in de verte verschijnt. Snel zetten ze hun motoren in busjes. De agenten rijden langzaam voorbij, kijken uit het raampje en vertrekken weer. "Zie je? Ze doen niks", zegt Pijl. "Zolang ze ons niet op heterdaad betrappen, kunnen ze weinig." Zodra de politie uit zicht is, starten de motoren opnieuw.

De politie kan alleen ingrijpen als racers op heterdaad worden betrapt. "Het vervelende van straatraces is dat het zich niet op vaste tijden of dagen laat plaatsvinden", zegt de politie. "Het is dus heel moeilijk om daar structureel capaciteit naartoe te plannen. Met beperkte capaciteit krijgen andere delen van de stad soms voorrang."

Volgens de drifters maakt de politie soms afspraken met hen, al ontkent de politie dat. “Soms vragen ze hoelang we nog rijden en spreken we een eindtijd af”, zegt Pijl. ''Andere keren sluiten ze de weg af en controleren alle rijbewijzen en voertuigen.''

Maatregelen

Naast politieacties en cameratoezicht neemt ook het havenbedrijf maatregelen tegen straatraces. De Port of Amsterdam is verantwoordelijk voor beheer, ontwikkeling en exploitatie van het gebied. "We proberen het straatracen zo onaantrekkelijk mogelijk te maken en hebben verschillende oplossingen overwogen", zegt Ronne Bakker van de Port of Amsterdam. "Een van de maatregelen is het plaatsen van betonplaten in sommige straten, zodat racers niet meer op hoge snelheid naast elkaar kunnen rijden en moeten slalommen."

Het havenbedrijf en de politie zien minder straatraces sinds de betonplaten zijn geplaatst. Ook bij CJ Hendriks werkte dat. "We hebben geen overlast meer. Helaas heeft het wel meer dan twee jaar moeten duren voordat deze maatregelen werden genomen", zegt Hendriks.

Toch houdt het niet alle straatracers tegen. Drifters zien de platen juist als extra uitdaging waar ze omheen kunnen slalommen. "We weten dat we het niet alle groepen straatracers kunnen stoppen", zegt Bakker. "Maar zo neemt het wel af en kan de politie gerichter ingrijpen op plekken waar nog wel straatraces zijn."

Al drie jaar overleggen ORAM, de Port of Amsterdam en de politie over straatraces. Daaruit kwamen verschillende maatregelen zoals de betonplaten. Toch vindt Noorman dat het niet genoeg is. "Iedereen ziet dat het misgaat, maar er is te weinig geld en capaciteit", zegt hij. Hij ziet ook een waterbedeffect: "Waar de ene straat wordt aangepakt, neemt de overlast elders toe."

Volgens Noorman is het echter geen oplossing om overal platen te plaatsen. Ook het havenbedrijf worstelt met de balans tussen veiligheid en bereikbaarheid. "Sommige vrachtwagens vervoeren breekbaar materiaal en kunnen er dan niet meer langsrijden door het risico op schade aan het materiaal", zegt Bakker.

Zoektocht naar een legale plek

Ook de drifters denken mee over een oplossing. Ze willen dat het driften als sport wordt erkend en pleiten al langer voor een legale plek om te rijden. ''Gemeenten steken veel geld in het tegenwerken, terwijl ze ons met een kleiner budget gewoon een veilige locatie kunnen geven'', zegt Pijl. Circuits als Zandvoort zijn volgens hem te duur om vaak af te huren.

Dirk-Jan Verhoef helpt de drifters bij hun zoektocht naar een legale plek en spreekt met verschillende gemeenten. “Veel gemeenten durven het niet aan vanwege geluidsnormen”, zegt Verhoef. "Terwijl je met één legale locatie veel overlast van de straat haalt." Ondanks enkele legale evenementen is er nog geen gemeente die een vast circuit wil toestaan.

Het Havenbedrijf heeft zelf ook gekeken of zij een legale plek kunnen inrichten voor de straatracers, maar dat bleek volgens hen niet mogelijk. "We kunnen geen verantwoordelijkheid nemen voor iets wat als illegaal geldt", zegt Bakker. "Dan ben je aansprakelijk voor alle schade die kan ontstaan."

Bal ligt bij de gemeente

De drifters hebben nog geen contact gehad met de gemeente Amsterdam. In een schriftelijke reactie laat de gemeente weten niet van plan te zijn een circuit voor hen te bekostigen. "Het zorgt niet alleen voor overlast en schade, inclusief de maatschappelijke kosten. Bovendien is het illegaal en levensgevaarlijk. Het is niet voor de hand liggend dat een overheid hier schaarse middelen voor vrijmaakt."

De drifters zijn teleurgesteld dat de gemeente niet wil meebewegen om het probleem op te lossen. ''Met één aangewezen locatie maak je het legaal, gecontroleerd én veilig. Door niets te doen blijft het probleem bestaan, en dat kost de gemeente alleen maar meer geld', zegt Verhoef.

Verschillende bedrijven en ORAM vinden dat de gemeente zich te passief opstelt bij het aanpakken van de overlast in het havengebied. "Ik zou willen dat de gemeente actiever meedoet en het hoger op de agenda plaatst", zegt Noorman. "Ze moeten erkennen dat er een probleem is en kijken naar alternatieven, zoals extra cameratoezicht of meer boa’s in het gebied."

Volgens Hendriks lijkt de gemeente weinig prioriteit te geven aan de overlast in het havengebied. "We zijn een beetje uit het oog, uit het hart. Daar wil graag verandering in zien", zegt hij. De gemeente laat weten dat er wel initiatieven lopen "om de samenwerking rond veiligheid in de haven te versterken". Zo wordt er binnenkort een extra koppel handhavers ingezet.

Meer dan 11.000 Amsterdammers zonder vaste woonplek, onder wie 1500 kinderen

Wed, 08 Oct 2025 04:00:00 GMT

Voor het eerst is in Amsterdam zo compleet mogelijk het aantal dak- en thuislozen in kaart gebracht. Uit cijfers van de zogeheten ETHOS-telling blijkt dat 11.065 mensen in de stad geen vaste woon- of verblijfplaats hebben, en daar zitten 1446 kinderen bij. Slechts een klein deel woont op straat, veel mensen verblijven juist tijdelijk bij vrienden, familie of zelfs in garageboxen. Volgens meerdere hulporganisaties waar AT5 contact mee heeft gehad is het probleem nog nooit zo groot geweest.

De cijfers laten zien dat daklozen in Amsterdam-Amstelland een veel diversere groep zijn dan alleen de mensen die op straat leven. Zo blijkt dat maar 12 procent van de daklozen daadwerkelijk op straat woont. Het grootste deel van de dak- en thuislozen, zo'n 32 procent, verblijft bij familie of vrienden. Terwijl 13 procent verblijft in niet gebruikelijke woonruimten zoals auto’s of caravans.

Bij vrienden op de bank

“Het beeld van dakloosheid moet bijgesteld worden”, zegt Teake Damstra van de Straatalliantie. "We zien een groeiende groep mensen die als zelfredzaam worden bestempeld en daardoor geen recht hebben op opvang. Zij slapen op de bank bij vrienden of in garageboxen, maar zijn net zo goed dakloos."

Om juist deze groep beter in kaart te brengen is de ETHOS-telling ontwikkeld door de KU Leuven. Het is de Europese standaard voor het meten van dakloosheid. ETHOS definieert dakloosheid als een gebrek aan volwaardige huisvesting. De telling vond al eerder plaats in 124 andere gemeenten en wordt uitgevoerd door de Hogeschool Utrecht en het Kansfonds.

Voorheen baseerden gemeenten zich op cijfers van het aantal daklozen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Hierbij worden echter alleen mensen tussen de 18 en 65 meegerekend. Verder beperkt het CBS zich tot volwassenen met een officiële verblijfsstatus, die ergens geregistreerd staan of zouden kunnen staan.

Vollediger beeld

In de ETHOS-telling worden ook ongedocumenteerden en mensen onder de 18 en boven de 65 meegenomen. Verder worden ook mensen die tijdelijk bij vrienden verblijven of dreigen hun woning te verliezen, meegeteld. "Hiermee geeft het een vollediger beeld dan de traditionele cijfers naar het aantal dak- en thuisloze mensen", zegt Willem van Sermondt van het Kansfonds.

In juni 2024 maakte de gemeente Amsterdam voor het eerst een schatting van het aantal daklozen in de stad op basis van de nieuwe ETHOS-definitie. Ook werden Oekraïners en asielzoekers in de opvang meegeteld, terwijl dit volgens het Kansfonds niet correct is. Toen werd geschat dat er 15.731 dak- en thuislozen zijn. Die cijfers waren echter slechts een inschatting op al bestaande registraties.

Met de daadwerkelijke telling van ETHOS die in april dit jaar plaatsvond is voor het eerst werkelijk in kaart gebracht hoeveel dak- en thuislozen er in de stad zijn. 119 verschillende organisaties telden in een dag samen hoeveel dak- en thuislozen er zijn. "Eigenlijk moet je het zien als een nulmeting van dakloosheid, voor het eerst is nu werkelijk in kaart gebracht hoeveel en vooral wie er dakloos zijn", aldus Van Sermondt.

Kinderen op straat

Uit de telling blijkt dat in de regio Amsterdam-Amstelland 55 procent man is, 26 procent vrouw, 13 procent kind en 6 procent heeft een onbekende of non-binaire genderidentiteit. "Bij dakloosheid denkt men vaak aan mensen die buiten slapen, maar dit beeld klopt niet. Bijna dagelijks zien wij dakloze ouders met kinderen over de vloer. Dat is een hele schrijnende groep", zegt Teake Damstra, van hulporganisatie de Straatalliantie.

Voor het eerst werden tijdens de ETHOS-telling ook kinderen op straat gezien: 14 in de regio Amsterdam-Amstelland. De gemeente zegt in een reactie tegen AT5 dat het beleid is dat er geen kinderen op straat mogen verblijven. Toch laat deze telling zien dat de huidige opvangcapaciteit niet altijd toereikend is. Amsterdam biedt momenteel 228 noodopvangplaatsen voor dakloze gezinnen, maar er zijn ook gezinnen die op kosten van de gemeente in hotels verblijven omdat de opvangplekken vol zitten.

De diversiteit van nationaliteiten is eveneens opvallend. In Amsterdam-Amstelland ligt het aandeel mensen met de Nederlandse nationaliteit op slechts 34 procent, aanzienlijk lager dan in andere regio’s, waar het tussen de 54 procent en 69 procent ligt. In totaal werden in Amsterdam 136 verschillende nationaliteiten geteld. Dit laat zien dat de groep dak- en thuislozen zeer divers is, zowel qua leeftijd, geslacht als herkomst.

Een woonprobleem

De Straatalliantie hoopt dat met de ETHOS-telling niet alleen het beeld bij dakloosheid bij bestuurders, maar ook voor burgers verandert. "Het stigma is nog steeds te vaak dat iemand dakloos is geworden door een psychische kwetsbaarheid of drugsverslaving. In werkelijkheid kan het iedereen overkomen", zegt Damstra. Volgens Damstra gaat het niet om een zorgvraagstuk, maar om een woonprobleem. "We moeten inzetten op het regelen van meer betaalbare woonruimten."

Veel mensen die voor hulp aankloppen, worden vaak bestempeld als niet kwetsbaar genoeg en komen daardoor niet in aanmerking voor een opvangplek. "De huidige hulpverlening voor daklozen leunt erg op zorg. Als je niet voldoet aan de kwetsbaarheden en niet in aanmerking komt voor zorg, dan word je niet geholpen", zegt Damstra. Volgens hem sluit het huidige beleid niet aan bij de grote groep economisch daklozen.

AT5 ging in gesprek met verschillende organisaties die betrokken waren bij de telling zoals de Straat Alliantie, de Regenboog Groep, het Leger des Heils, en HVO-Querido. Alle organisaties zeggen dat het aantal dak- en thuislozen in de stad groeit. "We zien bijvoorbeeld steeds meer mensen op straat, terwijl dit slechts het topje van de ijsberg is", zegt Sander Egas van de Regenboog Groep.

De Regenboog Groep ziet in hun inloophuizen steeds vaker daklozen uit Oost-Europa. In Amsterdam gaat het uit een eerdere schatting om circa 2400 zogenoemde dakloze EU-burgers. "Ze komen in Nederland als arbeidsmigrant werken en hebben huisvesting aan hun werk gekoppeld. Als ze hun werk verliezen, raken ze hun huis kwijt en komen vaak op straat te staan", zegt Egas.

Groot Wassink: meer nodig

Het stadsbestuur heeft de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in de aanpak van dak- en thuisloosheid. In totaal ging er 62 miljoen euro naar opvang, hulp en preventie. Daarvan komt jaarlijks 9,5 miljoen euro uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid van het Rijk. Toch bleek dat niet voldoende om de groeiende groep op te vangen. In de afgelopen twee jaar werd daarom nog eens 30 miljoen extra vrijgemaakt door de gemeente voor onder meer preventie en het creëren van extra opvangplekken.

Wethouder Groot Wassink (opvang) zegt geschrokken te zijn, maar niet verrast over de cijfers. Door de woningcrisis en afnemende bestaanszekerheid ziet de gemeente al langer een groei van het aantal dak- en thuislozen in de stad. Volgens de wethouder doet de gemeente al meer dan het volgens de rijksoverheid zou moeten doen, maar is het niet genoeg om iedereen een dak boven het hoofd te bieden. Meer hulp van Den Haag is volgens hem nodig om bijvoorbeeld huisvesting vlot te trekken.

Gemeente Amsterdam en Den Haag roepen het Rijk op tot een landelijke ‘spreidingswet voor de opvang van dakloze gezinnen’. Grote steden vangen nu veel gezinnen op zonder binding met de gemeente, wat volgens de wethouders de druk op de opvanglocaties vergroot. Met de spreidingswet zouden gezinnen betere hulp moeten ontvangen in andere gemeenten. Verder moet er een landelijk afwegingskader voor de opvang van kinderen komen.

De ETHOS-telling moet volgens het Kansfonds elke vier jaar plaatsvinden. De cijfers zullen volgens de wethouder gebruikt worden om mogelijk nieuw beleid te maken dat beter aansluit op de realiteit. Hij sluit niet uit dat er mogelijk extra opvangplekken komen, specifiek voor de groeiende groep economisch daklozen in de stad.

Burgemeester Halsema sloot 431 panden in vijf jaar: te zware maatregel of nodig voor rust?

Sat, 04 Oct 2025 05:00:00 GMT

Een explosie, een beschieting, drugs- of wapenvondsten of een illegaal gokhuis. Het zijn redenen waarom de burgemeester een pand voor een aantal maanden kan sluiten. Het is een maatregel die in Amsterdam veel wordt ingezet. De (loco)burgemeester sloot van 2020 tot 1 juli 2025 431 panden in de stad, gemiddeld anderhalf pand per week. Is de maatregel een goed instrument, of gaat de bevoegdheid van de burgemeester soms te ver? Want een sluiting kan verstrekkende gevolgen hebben voor bewoners of ondernemer.

De ramen en glazen deur zijn afgeplakt van een restaurant in een straat achter het Mercatorplein. Bij de zaak is een explosie geweest en aan de ruiten is dat nog goed te zien. Bij de deur hangt een poster van de gemeente Amsterdam: pand gesloten in opdracht van de burgemeester. Bij de nis van de deur hangt een zegel, om te zien of de deur niet is geopend. Het pand ziet er verlaten uit en dat zal nog wel een paar maanden zo blijven, het restaurant moet voor zes maanden dicht.

Drugs, geweld of een combinatie

Er zijn honderden voorbeelden zoals het restaurant bij de Mercatorstraat. Van horecazaken tot kantoorgebouwen en van woningen tot garageboxen. 431 keer koos de burgemeester ervoor om over te gaan tot sluiting om zo de openbare orde rond het gebouw te herstellen. Want dat is namelijk de bedoeling van een sluiting: geen straf, maar het herstellen van de rust in de buurt na een incident. En dat kan om verschillende soorten incidenten gaan.

In veruit de meeste gevallen ging het om de vondst van een handelshoeveelheid drugs, 288 keer. Bijna de helft daarvan, 118 keer, had het te maken met de vondst van harddrugs. Ook het oprollen van een hennepkwekerij kwam met 62 keer vaak voor. De hoeveelheid drugs die bij de panden werd gevonden verschilt behoorlijk, het kan gaan om enkele tientallen grammen tot meerdere kilo's. De burgemeester kan namelijk bij meer dan 5 gram softdrugs, 0.5 gram harddrugs of meer dan vijf wietplanten overgaan tot sluiting.

Maar de burgemeester sluit ook panden vanwege explosies, beschietingen of andere geweldsincidenten. In de afgelopen 4,5 jaar deed Halsema dat 77 keer. Bij dit soort incidenten kan de burgemeester ook kiezen voor cameratoezicht en kiest daar jaarlijks dan ook vaker voor dan sluitingen. Vorig jaar werd bijvoorbeeld 54 keer cameratoezicht ingesteld, tegenover elf sluitingen dat jaar vanwege een geweldsincident.

Daarnaast werden 26 panden gesloten na de vondst van vuurwapens en gingen 40 sluitingen om overige zaken zoals een illegaal gokhuis of het overtreden van de coronamaatregelen. Laatstgenoemde speelde alleen in 2020, tevens het jaar dat Halsema de meeste panden sloot: 132 keer.

Soms is het ook een combinatie van factoren. Zoals bij een sluiting aan de Alfred Döblinstraat in Venserpolder vorig jaar. Na een schietpartij in de buurt arresteerde de politie twee verdachten, één van hen woonde in het gesloten pand. Na de arrestatie deed de politie een huiszoeking waarbij ruim zes kilo cannabis, een Glock 19-pistool en ruim 80.000 euro in een slaapkamer werden gevonden. Voor burgemeester Halsema reden genoeg om de woning voor drie maanden te sluiten.

Slapen op een achterbank

Dat had verstrekkende gevolgen voor alle bewoners: een vrouw, haar partner en twee meerderjarige zoons. Eén van de zoons was betrokken bij de schietpartij en was al gearresteerd, de spullen werden ook aangetroffen in zijn slaapkamer. Volgens de voorzieningenrechter had de burgemeester daar rekening mee moeten houden en bijvoorbeeld eerst een waarschuwing kunnen geven aan de rest van de bewoners.

Voordat de rechter uitspraak had gedaan in de zaak, moesten de bewoners wel het huis uit. "Het was een traumatische ervaring voor hem", zo legt Ricardo Bos uit, de advocaat van de andere zoon. "Je gaat van een stabiele situatie, naar een situatie waarin je zwerft. Hij had niet de middelen om een Airbnb te boeken en heeft op de achterbank van een auto van een familielid geslapen voor een week." De rechter floot de burgemeester een week na de sluiting terug. "Ondanks de korte periode was het heftig. Hij heeft er nog steeds weleens slapeloze nachten van."

Opvallend is dat niet veel sluitingen uiteindelijk voor de voorzieningenrechter komen. Van de 76 sluitingen van het afgelopen anderhalf jaar, waren er dat maar vijftien. Twee keer werd de gemeente teruggefloten door de rechter, omdat de onderbouwing niet op orde was.

Stappen mensen wel naar de rechter?

Dat het er maar vijftien zijn geweest vindt advocaat Olivier Smits opvallend weinig, maar hij schrikt er niet van. "De meeste mensen wie dit overkomt, staan wat lager op de sociale ladder. Zij komen bij het bezwaar niet verder dan 'ik kom dan op straat te staan'. Zij vechten het dan niet verder aan", aldus Smits.

Volgens Smits mist er in de fase dat de gemeente laat weten te willen sluiten een belangrijk punt. "Mensen kunnen dan nog geen gebruikmaken van een pro-Deoadvocaat. Er is namelijk nog geen officieel besluit genomen." De advocaten denken dan ook dat sommige kansrijke zaken nooit voor de rechtbank zijn gekomen daardoor. "Ik vrees dat het er heel wat zijn", aldus Bos.

Criminoloog Jasper van der Kemp van de Vrije Universiteit zet daar wel tegenover dat het bekend is dat de gemeente juist vaak zorgvuldig is met de procedures. "In de grootste gevallen zullen die argumenten valide zijn. Er is dan in principe geen grond om het aan te vechten."

Vorige week kreeg de gemeente bijvoorbeeld nog gelijk van de rechtbank in een zaak over een sluiting van een woning op de Haarlemmer Houttuinen in het centrum. In de woning werd, nadat hij had gedreigd om een ander huis op te blazen, een geknutseld explosief aangetroffen en veroorzaakte hij veel overlast. De man betwiste de feiten van de gemeente en wilde weer terug naar zijn huis, maar ving bot bij de rechtbank.

Van huiszoeking naar sluiting

Meestal gaat het bij de sluitingen om woningen of bergingen, 280 van de 431 keer. Die worden gesloten voor drie maanden. Kantoorpanden (27 keer), horecazaken (44 keer) en winkels (46 keer) worden juist gesloten voor een half jaar.

De sluitingen vinden plaats over de hele stad. Er is namelijk geen gebied binnen de stadsgrenzen waar geen gesloten pand is geweest in de afgelopen jaren. De meeste panden werden gesloten in Osdorp, 48 keer. Ook in Centrum-West, waar de Wallen onder vallen, werd er vaak een pand gesloten; 35 keer koos de burgemeester hiervoor. De meeste gebieden in de stad zitten rond de tien sluitingen sinds 2020. Alleen Buitenveldert/Zuidas (6), het Westelijk Havengebied (4), Weesp/Driemond (3) en Bijlmer-West (1) zitten daar ruim onder.

Maar hoe komt zo'n sluiting nou tot stand? Het sluiten van een woning kan op twee verschillende manieren plaatsvinden: een spoedsluiting of een normale sluiting. Een spoedsluiting kan worden gedaan na explosies, beschietingen of bij concrete dreiging (zoals bij het sluiten van vier panden van De Pizzabakkers). Vaak gaat de burgemeester dan snel over tot sluiting, niet veel later dan een paar dagen.

Maar aangezien drugsvondsten of vuurwapens het grootste gedeelte van de sluitingen bevatten, zijn de meeste sluitingen niet met spoed. Dat begint bij een huiszoeking door de politie na een onderzoek of een tip. Van wat er wordt aangetroffen in de woning wordt dan een zogenoemde bestuurlijke rapportage opgesteld door de politie, met informatie, achtergrond en advies. De afdeling Openbare Orde en Veiligheid (OOV) van de gemeente maakt aan de hand van het rapport een advies voor de burgemeester. Halsema moet daarna bepalen of zij meegaat in het advies, er dingen moeten worden aangepast of dat ze het er niet mee eens is.

Vanuit zo'n bestuurlijke rapportage komt het niet altijd tot een sluiting of het plaatsen van camera's. Vorig jaar werden 331 rapportages door de politie opgesteld, 121 keer werden er maatregelen genomen. Soms krijgen bewoners ook een waarschuwing van de gemeente. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren als er drugs worden aangetroffen, maar dat het om een kleinere hoeveelheid gaat of dat er geen overlast of handel is.

Als de burgemeester besluit om wel over te gaan tot een sluiting, dan krijgt de bewoner of ondernemer eerst een brief op de mat waarin staat dat de gemeente het voornemen heeft om het pand te sluiten. Daar kan dan door de bewoner of ondernemer een zogenoemde zienswijze tegen worden ingediend, waarin je kan uitleggen waarom het pand niet zou moeten worden gesloten. Daarna komt het definitieve besluit of het pand voor maanden dicht moet.

Is er nog een noodzaak?

Dat hele proces, van huiszoeking tot sluiting, duurt soms weken. Zo kan aan het begin van de maand een inval worden gedaan in een drugspand, maar krijgt de bewoner of ondernemer pas aan het einde van de maand de brief binnen waarin staat dat de gemeente wil sluiten. Dan hebben zij nog een week of twee om een zienswijze in te dienen. Waardoor je van moment tot moment op zo'n zes weken uitkomt.

Te lang vinden advocaten die tijd die daar tussen zit, omdat 'noodzaak' een criterium is om te sluiten. "Het valt moeilijk uit te leggen dat je na een week of zes zegt dat er een noodzaak is om een pand drie maanden te sluiten voor het herstellen van de openbare orde, terwijl je tegelijkertijd al die weken wacht en er niets is gebeurd", aldus advocaat Olivier Smits. "Hoe noodzakelijk is het dan?"

Vooral omdat bij de huiszoekingen aanhoudingen worden verricht en de handel wordt meegenomen, zo zeggen de advocaten. De 'agressor' is daardoor weg. Criminoloog Jasper van der Kemp snapt het punt van de advocaten. "De bedoeling van de maatregel is om de rust terug te laten keren in de buurt, dan wil je dat ook snel kunnen doen. Wel wil je ook een zorgvuldige procedure hebben."

De gemeente laat aan AT5 weten dat het sluiten van een woning een zorgvuldige aanpak vereist. Met het politierapport, de zienswijze en het bekijken van eventuele overlast gaat daar wel wat tijd in zitten. "Het streven is altijd om zo min mogelijk tijd te laten verstrijken."

Er zijn weleens opvallende sluitingen waarbij vraagtekens zijn. Zoals bij een viswinkel aan het Waterlandplein die voor een tweede keer werd gesloten direct na de heropening door een nieuwe beschieting. De eigenaar vertelde eerder aan AT5 niet te begrijpen dat de zaak doelwit werd. Omdat hij na de eerste sluiting de zaak had overgenomen en pas net open was.

Ook al begreep de visboer het niet, ging de zaak wel weer opnieuw dicht voor een half jaar. Dat is omdat de maatregel pandgericht is en niet als straf tegen een bewoner of ondernemer. Daarnaast is mogelijkheid op herhaling van het incident een reden voor de burgemeester om te sluiten.

Dat zag je ook bij de sluiting van vier restaurants van De Pizzabakkers na een explosiereeks. De keten heeft meerdere restaurants, maar toch werden er 'maar' vier filialen gesloten door de locoburgemeester. Het opvallende was dat bij drie een explosief was afgegaan en bij de vierde nog niet, de sluiting was in dit geval vanwege de mogelijkheid dat het ook daar zou gebeuren.

Misbruik maken van de maatregel?

"Er loopt iemand rond die ons zo haat dat diegene ons en ons bedrijf wil kapotmaken", zei één van de eigenaren van De Pizzabakkers over de recente sluitingen. Het roept de vraag op of er geen misbruik van de maatregel kan worden gemaakt om zo concurrenten uit te schakelen. "Je kan er best bij veronderstellen dat mensen die conflicten of belangen hebben, er in zekere zin gebruik van kunnen maken. Je kan zorgen dat het pand gesloten wordt of in ieder geval een slechte naam krijgt", legt Van der Kemp uit.

Ondanks dat criminelen in de kaart kunnen worden gespeeld, stelt de criminoloog wel dat de openbare orde wel wordt verstoord door de incidenten. "Je kan denken dat als je sluit en de mensen dan weg zijn, dat het dan wel zinvol is."

Volgens de gemeente wordt er maatwerk toegepast om misbruik van het beleid te voorkomen. "Er wordt altijd een zorgvuldige belangenafweging gemaakt voordat tot sluiting wordt overgegaan. De politie informeert de burgemeester over mogelijke scenario’s. Bij herhaling wordt het risico voor de omgeving te groot en kan een sluiting in die gevallen onvermijdelijk zijn. Na een sluiting kan ook een heropeningsverzoek worden ingediend. Bij de beoordeling hiervan wordt actuele politie-informatie betrokken. Het beleid dat betrekking heeft op sluitingen en heropeningen wordt altijd op maat toegepast om het risico op misbruik te verkleinen."

Ga het gesprek meer aan

Het sluiten van panden is een maatregel die veel is voorgekomen en met de explosiegolf en actieve drugshandel nog vaker terug gaat komen. Maar heeft het sluiten van woningen nou echt nut? Volgens criminoloog Van der Kemp maar ten dele. "Dat sluiten is een selectieve maatregel om tijdelijk rust te creëren. Maar je moet meer doen om daarna het incident structureel op te lossen."

Volgens advocaat Bos moet het veel minder vaak voorkomen dat er daadwerkelijk over wordt gegaan tot een sluiting. "Als er spullen worden gevonden die niet iedereen thuis heeft, vind ik dat je niet meteen kan zeggen we gaan sluiten. We moeten meer kijken naar wat voor gevolgen het heeft voor iemand die z'n woning wordt uitgezet. Dat gesprek moet de gemeente beter aan gaan om echt de belangen te snappen."

Advocaat Smits is juist van mening dat de gemeente wél actief op zoek is naar die belangen, maar hoopt dat pro-Deoadvocaten eerder kunnen helpen. "In elke brief waarin de gemeente bekendmaakt een voornemen te hebben voor een sluiting, moeten ze ook het nummer van het juridisch loket neerzetten. Dan sta je uiteindelijk sterker als gemeente én als burger."

Bekijk hier de reactie van burgemeester Halsema op het onderzoek van AT5.

Van fabriek tot portiek #3: De explosievrije stad

Fri, 03 Oct 2025 15:57:00 GMT

Hoe stop je het explosiegeweld dat de stad al jaren in zijn greep houdt? In de derde aflevering van 'Van fabriek tot portiek' gaat AT5 op zoek naar antwoorden. We reizen naar Brussel, waar aan strengere Europese regels wordt gewerkt en vertelt de René de Beukelaer, de Amsterdamse hoofdofficier van justitie, over de strijd tegen de explosies.

Slachtoffers leven in angst, rechercheurs jagen op handelaren en jongerenwerkers zien steeds vaker kwetsbare tieners in de greep van criminelen. Welke maatregelen zijn nodig om het geweld te stoppen? Harder straffen, meer politie-inzet of betere regelgeving. Volgens de meesten moet de oplossing gezocht worden bij het Europees Parlement. Want elk land heeft namelijk andere regels over de strafbaarheid van het bezit en de productie van de Cobra.

Europarlementariërs Dirk Gotink van NSC en Thijs Reuten van GroenLinks/PvdA vertellen hoe zij andere landen proberen te overtuigen van de ernst. Ook vertelt hoofdofficier van justitie René de Beukelaer over de onderzoeken naar explosies en de bizarre constatering dat 12-jarige jongens de explosieven plaatsen.

Van fabriek tot portiek #2: Duitse bunkers en rijdende bommen

Wed, 01 Oct 2025 16:00:00 GMT

De explosieven die Amsterdam teisteren, hebben vaak een lange reis achter de rug. Vanuit illegale opslagplaatsen in Duitsland komen busjes volgeladen met illegaal vuurwerk cobra’s de grens over In de tweede aflevering van 'Van fabriek tot portiek' onderzoekt AT5 de handel in vuurwerkbommen. Forensisch experts laten zien hoe gevaarlijk cobra’s zijn en hoe criminelen de explosieven steeds vaker aanpassen, om meer schade aan te richten.

"Hier zie je verschillende soorten cobra’s. De cobra 6, een cobra 8 of een cobra 20. De cobra 6 die bij de meeste mensen bekend zijn, zit ongeveer 25 gram flitspoeder in. Wat betekent dat als deze ontploft je je hand kwijt bent, bij een cobra 8, daar zit 100 gram flitspoeder in. Dan ben je wel je arm kwijt. De cobra 20 zorgt voor dodelijk letsel", dat vertelt explosievendeskundige Karlijn Bezemer van het NFI.

Ze legt uit dat het op ramen wordt geplakt of door een brievenbus wordt gegooid. "Er wordt zelfs mee geknutseld, dan plakken ze de explosieven aan elkaar om nog meer effect te krijgen. Of dat ze het zelfs leeg gieten in zak en er een pakketje van maken", aldus Karlijn.

Opslag in oude NAVO-bunkers

De handel verloopt via schimmige netwerken, waarin duizenden kilo’s vuurwerk hun weg vinden naar opslagplaatsen als kelderboxen. Deze plekken zijn meerdere keren ontdekt door de politie, zij troffen soms een simpele boodschappentas met tientallen cobra's aan.

De reis die het illegale vuurwerk vanaf fabrieken in zuid- en Oost-Europa aflegt, wordt gefaciliteerd door criminele netwerken. Het vuurwerk wordt opgeslagen in oude NAVO-bunkers in de Duitse grensstreek en wordt vanuit daar Nederland in gesmokkeld.

Van fabriek tot portiek #1: hoe een stuk vuurwerk de stad in zijn greep houdt

Mon, 29 Sep 2025 17:00:00 GMT

Woningen die worden opgeblazen, horecazaken die verwoest raken en bewoners die ’s nachts opschrikken door vuurwerkbommen. In de serie 'Van fabriek tot portiek' onderzoekt AT5 het explosiegeweld in de stad. Bekijk hier de eerste aflevering waarin de impact op Amsterdammers centraal staat, want hoe leven slachtoffers verder na een explosie en wie is verantwoordelijk voor het plaatsen van de explosieven?

Michelle Wagelaar is een van de vele Amsterdammers die het slachtoffer werd van een explosie. In de portiek van haar gebouw in Zuidoost ging in april vorig jaar een explosief af. Ze was hoogzwanger en ademde teveel rook in waardoor ze naar het ziekenhuis moest. "Ik dacht dit is einde verhaal, zo erg waren de krampen. Ik heb daar echt liggen huilen en ik dacht: 'dit overleeft de baby niet'. Godzijdank was alles goed met hem, maar het waren wel angsten die ik heb gehad", vertelt Michelle.

Kwetsbare jongeren & criminele organisaties

Waarom ging er een explosief af bij haar woning? En wie plaatste de vuurwerkbom? Het zijn vragen die nog altijd door haar hoofd spoken. Randell Thorpe is jongerenwerker in Zuidoost en legt uit dat het vooral kwetsbare jongeren zijn die geronseld worden voor het plaatsen van een explosief.

Jongeren die geronseld worden weten vaak niet wat het motief, volgens de Amsterdamse politiechef Peter Holla heeft het gros te maken met criminele organisaties en ligt de oorzaak in het criminele milieu. Maar er zijn ook andere soorten conflicten die op deze manier uitgevochten worden: "Bijvoorbeeld zakelijk conflicten, maar ook relatieproblemen. In de volle omgang zie je het terugkomen, maar in onze meeste onderzoeken komt naar voren dat het een rechtstreeks verband heeft met criminele organisaties."

Wetenschappers twijfelen aan ICL-maatregelen tegen stank en zoutzuur

Mon, 15 Sep 2025 05:00:00 GMT

De kunstmestfabriek ICL in het Westelijk Havengebied ligt al jaren onder vuur vanwege stankoverlast en de uitstoot van zoutzuur. Bewoners in Tuindorp Oostzaan en omliggende buurten klagen over brandende ogen, geïrriteerde luchtwegen en een vreemde geur. Eind augustus kondigde ICL drie maatregelen aan die de overlast op termijn moeten verminderen. Maar volgens twee wetenschappers die AT5 sprak, is het nog maar de vraag of die maatregelen daadwerkelijk helpen. "ICL moet zich schamen als het ze niet lukt."

Een actief koolfilter tegen de stank, het gebruik van gezuiverd water om zoutzuur terug te dringen, en op termijn de vervanging van de gaswasser. Deze maatregelen moeten uiteindelijk de overlast terugdringen volgens ICL. Tijdens een bewonersbijeenkomst vorige maand reageerden veel bewoners nog sceptisch op de plannen. AT5 legde de maatregelen voor aan twee wetenschappers om te toetsen hoe effectief ze naar verwachting zullen zijn.

Stank verminderen

Bewoners van Tuindorp Oostzaan spreken van een geur die eerder door een bewoner tegen AT5 werd omschreven als “een pot verf gemixt met poep.” Om de stank te verminderen wil de fabriek uiterlijk voor de zomer van 2026 een actief koolfilter in de schoorsteen plaatsen. Dit filter moet de geurmoleculen beter afvangen.

Een logische maatregel, vindt milieuchemicus en -toxicoloog Chiel Jonker van de Universiteit Utrecht. "Dit zijn organische moleculen, een actief koolfilter is dan de eerste maatregel die je overweegt." Wel waarschuwt hij dat het filter regelmatig vervangen moet worden."Zo’n filter raakt op een gegeven moment vol. Je moet hem dus regelmatig vervangen."

Emeritus hoogleraar milieuchemie en -toxicologie Jacob de Boer zegt dat veel andere fabrieken ook actief kool gebruiken en is net als Jonker verbaasd dat ICL pas nu deze stap zet. "Dit had al lang moeten gebeuren." Toch zijn er volgens hem beperkingen. Uit een rapport van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD) uit 2020 blijkt dat ICL ook zoutzuur, fosforzuur, fluoride, ammoniak, zwaveldioxide en zwavelzuur uitstoot. "Actief kool is geen effectief middel om de geur van zoutzuur, fluoride en ammoniak terug te dringen", aldus De Boer.

Plannen overtuigen niet

Veel Noorderlingen kampen met branderige ogen, keelpijn en klachten aan de luchtwegen. Zij wijzen naar de uitstoot van zoutzuur door ICL als boosdoener. Inspecties van de OD toonden aan dat het bedrijf meermaals de wettelijke grenswaarden overschrijdt, soms wel 46 keer. Daarop kreeg ICL een dwangsom van een half miljoen euro opgelegd. Het bedrijf ging in bezwaar tegen de meetmethode, maar de provincie oordeelde vorige week dat de boete terecht is opgelegd. ICL kan nog wel tegen die beslissing in beroep bij de rechter.

Toch zegt ICL de uitstoot te willen terugdringen door in de gaswasser, een installatie die gassen vlak voor de schoorsteen schoonmaakt, over te stappen van IJ-water naar gezuiverd water. Dit zou de uitstoot verminderen. Ook moeten speciale sponsen een deel van het zoutzuur afvangen.

De plannen overtuigen de wetenschappers niet. "Ik zie niet helemaal de zin ervan in. Misschien dat uit testen is gebleken dat het beter werkt. Maar ik zou van ICL willen horen waarom gezuiverd water het beter doet dan IJ-water", zegt Jonker. Ook volgens De Boer verschilt de zuurgraad van het water van het IJ weinig met gezuiverd water. "Het zat wel een klein verschil maken, maar de uitstoot terugdringen met bijna 50 keer gaan deze maatregelen niet doen."

Op langere termijn wil ICL de volledige gaswasser vervangen, die inmiddels meer dan 15 jaar oud is. Tijdens een bewonersbijeenkomst gaf het bedrijf echter aan dat dit op zijn vroegst in 2027 kan gebeuren, onder andere omdat nog niet duidelijk is hoe de nieuwe vergunning van de OD eruit zal zien. ICL wil eerst zekerheid voordat het miljoenen investeert in een nieuwe installatie.

De wetenschappers zijn het erover eens dat vervanging van de gaswasser het echte verschil kan maken. De Boer noemt uitstel onverantwoord. "Het is een kwestie van investeren. Vervangen zou de echte oplossing zijn voor het terugdringen van zoutzuur." Ook Jonker vindt dat ICL te laat in actie komt en vergelijkt het met het bedrijf Chemours, dat jarenlang te veel PFAS uitstootte. "Ze doen alsof ze er druk mee bezig zijn, maar komen pas in actie als bewoners gaan klagen. Dat vind ik triest."

Zorgen over gezondheid

De Boer wijst erop dat andere kunstmestfabrieken de normen wél halen. "ICL moet zich schamen als het zich niet lukt om zich aan de norm te houden." Hij maakt zich zorgen over de directe gezondheidseffecten voor bewoners: “Die mensen ademen zoutzuurdamp in. Als ik de directeur van de OD was, zou ik de boel tijdelijk stilleggen, totdat de problemen zijn opgelost."

De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied werkt ondertussen aan nieuwe, strengere normen voor ICL. Op dinsdag 14 oktober organiseert de OD een bewonersbijeenkomst over de nieuwe vergunning en de voorwaarden die daarbinnen gelden.

AT5 maakte kortgeleden deze special over de stankoverlast in Noord en sprak daarin uitgebreid met de directeur van ICL Europa:

Zieken, onvrede en hoge werkdruk: hoe door problemen bij de reiniging de stad steeds viezer wordt

Sat, 06 Sep 2025 05:00:00 GMT

De stadsreiniging die het afval inzamelt en de stad schoon moet houden, kampt met grote problemen. Een hoge werkdruk, stijgend ziekteverzuim, kapotte voertuigen en medewerkers die sinds enkele jaren door de hele stad moeten werken in plaats van in een eigen vaste wijk, wat ten koste gaat van gevoel van veiligheid en trots. Dat blijkt uit gesprekken met medewerkers en interne documenten die AT5 heeft ingezien. Door de problemen wordt de stad volgens de medewerkers steeds viezer. "We worden voortdurend ingezet in andere wijken, hebben te weinig personeel en daardoor komen we in sommige straten al weken niet."

In de Tweede van Swindenstraat in Oost ligt het steeds vaker vol met plastic flesjes, luiers en rottend fruit. Vuilniszakken worden opengescheurd door statiegeldzoekers op zoek naar blikjes en flesjes. Soms duurt het dagen of zelfs weken voordat de troep wordt opgeruimd. Ook bewoners in andere delen van de stad ervaren hetzelfde probleem in hun straat.

Vaak wordt gewezen naar de drukte in de stad of de invoering van statiegeld als oorzaak van het groeiende afvalprobleem. Dat speelt zeker mee, maar AT5 sprak de afgelopen maanden met tientallen medewerkers van de stadsreiniging en kreeg interne documenten in handen. Daaruit blijkt dat de organisatie die verantwoordelijk is voor een schone stad zelf ook met grote problemen kampt.

Medewerkers spreken van een angstcultuur binnen de stadsreiniging. Klachten over werkdruk, kapotte voertuigen en onveilige situaties zouden vaak worden genegeerd door leidinggevenden. Veel medewerkers willen anoniem blijven uit angst voor repercussies. De namen zijn in dit artikel gefingeerd, maar bekend bij de redactie.

"Zeer vies"

Afvaloverlast is voor Amsterdammers een van de grootste ergernissen in de stad. Steeds meer bewoners beoordelen hun buurt als “zeer vies” en het aantal meldingen van afval op straat blijft toenemen. Uit een gemeentelijke peiling blijkt dat alleen het woningtekort nog meer frustratie oproept bij Amsterdammers.

Uit de gesprekken en een intern belevingsonderzoek blijkt dat er al langer problemen spelen bij de stadsreiniging, maar dat er de laatste twee jaar steeds meer onvrede is. “De fut is eruit”, zegt reiniger Manon. "We worden voortdurend ingezet in andere wijken, hebben te weinig personeel en daardoor komen we in sommige straten al weken niet."

Ziekteverzuim 'schrikbarend hoog'

Het ziekteverzuim bij de stadsreiniging is al jaren een probleem en stijgt nog steeds. In 2024 lag het op 14,8% bij de medewerkers op straat van reiniging en zelfs op 17% bij inzameling. Veel hoger dan het sectorgemiddelde bij afvalbedrijven van 6,3%. “Het ligt echt schrikbarend hoog. Ik kom zulke percentages eigenlijk nooit tegen”, zegt lector stadslogistiek Walther Ploos van Amstel.

Uit gemeentecijfers die AT5 opvroeg blijkt bovendien dat meer dan 70% van het ziekteverzuim langdurig is: veel medewerkers zitten dus langer dan zes weken thuis. Dat heeft forse gevolgen. Verlofaanvragen worden vaak afgewezen, er moet veel extern personeel worden ingehuurd en de kosten lopen op. Bij de stadsreiniging bedraagt de rekening voor externe inhuur jaarlijks 14,2 miljoen euro.

Met een gemiddelde leeftijd van 50 jaar bij inzameling en 46 jaar bij reiniging is het personeel duidelijk ouder dan het landelijke bedrijfsgemiddelde van 43 jaar. “Oudere werknemers hebben inderdaad meer kans op fysieke klachten en ziekteverzuim”, zegt vakbondsbestuurder bij de FNV Fred Bos. “Maar er is veel meer aan de hand bij de stadsreiniging.”

Het werken op straat is zwaar. Vuilniswagenchauffeurs stappen dagelijks 80 tot 90 keer in en uit, wat volgens vuilnisophaler Michael leidt tot veel knieproblemen, hernia’s en in het centrum, waar nog afvalzakken op straat staan, schouderklachten door het gooien van de zakken. Ook bij de reiniging zijn lichamelijke klachten wijdverspreid. “Je zit soms de hele dag in dezelfde houding in de veegwagen. Ik kreeg daardoor nek- en rugproblemen waardoor ik een tijd arbeidsongeschikt raakte”, zegt reiniger Manon.

Het hoge ziekteverzuim zorgt ervoor dat de werkdruk voor de overgebleven medewerkers alleen maar toeneemt. "Onze ploeg is nooit compleet en met minder personeel moeten we hetzelfde werk doen, wat leidt tot meer irritaties onder collega's", zegt vuilnisophaler Michiel.

Verschillende medewerkers geven aan dat er slecht wordt omgegaan met fysieke en mentale klachten. Zo voelen zij zich door sommige teamleiders onder druk gezet om ondanks ziekte toch te werken of bepaalde taken uit te voeren. "Ik heb een aangeboren afwijking en moet keer op keer uitleggen waarom ik bepaalde taken niet voor lange tijd kan doen", zegt reiniger Peter.

De motivatie onder het personeel is laag. "9 van de 10 keer denken we, bekijk het maar", zegt vuilnisophaler Mark. Teamleiders hebben het vermoeden dat werknemers zich ziek melden vanwege veranderingen binnen de stadsreiniging. Als startpunt voor de onvrede wordt door veel medewerkers de centralisatie in 2019 genoemd.

Geen eigen wijk meer

Voor 2019 had elk stadsdeel nog een eigen reinigings- en inzamelingsdienst. Medewerkers hadden hun vaste wijk en route die ze goed kenden. De diensten werden echter ook gezien als losse koninkrijkjes. Om dit te doorbreken besloot de gemeente te centraliseren. In het masterplan Handhaving en Reiniging uit 2019 staat dat de stadsreiniging daardoor efficiënter, professioneler en flexibeler moet worden.

Sinds de invoering van de centrale stadsreiniging kunnen reinigers en vuilnisophalers ook in andere stadsdelen worden ingezet. Veel medewerkers geven aan dat hierdoor de trots en eigenaarschap om je eigen buurt schoon te houden verloren is gegaan. "Ik werkte 20 jaar in Noord, maar nu sta ik de ene dag in Oost, de volgende in Zuid en weer een andere dag in het centrum", vertelt reiniger Abdul.

Ploegen worden weggehaald uit de ene buurt en doorgeschoven naar de andere buurt. De werkdruk neemt nog verder toe doordat er nieuwe woonwijken of stadsgebieden, zoals Weesp, bijkomen zonder dat er genoeg extra personeel is aangenomen volgens medewerkers.

Het ingeroosterd worden in andere wijken leidt volgens een belevingsonderzoek tot "toegenomen ervaren onlogica, verlies aan gebiedskennis, verlies aan netwerk en verlies aan productiviteit." Het werkt niet efficiënt om steeds in andere buurten te werken, zeggen medewerkers. "We moeten altijd vanaf onze eigen werf beginnen om spullen en werkkleding op te halen. Op een drukke dag kan het reizen van Oost naar West anderhalf uur duren, waardoor er minder tijd overblijft om de wijk schoon te maken", zegt reiniger Abdul.

Arbodienst ‘Zorg van de Zaak’ concludeert in een intern rapport over de reiniging dat de wisseling van vaste stadsgebieden naar de gehele stad invloed heeft gehad op het hoge ziekteverzuim. "De motivatie en trots voor het werk neemt af. En het is lastiger om buiten vaste teams te werken, doordat men niet op elkaar is ingespeeld", staat in het rapport.

Het ritme van de stad

Ondanks de onvrede worden later nog meer wijzigingen ingevoerd. De gemeente wil de stadsreiniging meer laten aansluiten op "het ritme van de stad", zodat medewerkers ook flexibeler ingezet kunnen worden in de avonden en weekenden. Het moet het centrum ontlasten waar de meeste overlast van afval is, en al langer op avonden en weekenden wordt gewerkt. In 2023 wordt een nieuwe roosterregeling aangekondigd, die direct op weerstand stuit bij werknemers.

Volgens de ondernemingsraad (OR) is maar liefst 95% van de medewerkers tegen deze nieuwe roosters. De OR spant een rechtszaak aan om de invoering van de nieuwe dienstregeling te stoppen, maar de rechter beslist in het voordeel van de gemeente. Sindsdien worden vuilniswagenchauffeurs ook ingeroosterd in weekenden en op feestdagen, terwijl reinigers daarnaast ook in de avonden aan de slag moeten.

De nieuwe roosters moeten de werkdruk juist verminderen, zegt een gemeentewoordvoerder in 2023 tegen AT5. Maar volgens de medewerkers hebben de veranderingen juist voor een hogere werkdruk gezorgd. “We zijn uit ons vertrouwde ritme gehaald. Sommige collega’s werken al 30 jaar alleen op dagdiensten en moeten nu ineens ook ‘s avonds en in het weekend aan de slag”, vertelt reiniger Manon.

De maat is vol

Het centrum wordt tegenwoordig meer ontlast, maar volgens werknemers zijn andere stadsdelen daar de dupe van. "Vorige maand werd ik acht keer uit mijn eigen wijk gehaald om in het centrum bij te springen. Het is goed dat het centrum schoner wordt, maar de rest van de stad vervuilt meer", zegt reiniger Mark.

Uit een belevingsonderzoek blijkt dat het werkplezier bij medewerkers twee jaar na de invoering van de roosters onder druk staat. De medewerkers bij inzameling geven het rooster een rapportcijfer van een 5,3 en bij Stadswerken, waar reinigers onder vallen, zelfs een 3,1. Veel medewerkers geven aan het onbegrijpelijk te vinden dat ze zoveel in andere wijken en teams worden ingezet.

Werknemers ervaren een groeiende kloof tussen het vaak laagopgeleid personeel op straat en het hoger opgeleide management op kantoor. Ze voelen zich niet gehoord en niet serieus genomen. Op papier zouden aanpassingen worden bedacht, die in de praktijk niet werken. Klachten worden volgens medewerkers regelmatig genegeerd of nauwelijks opgevolgd.

De maat is vol voor veel medewerkers. In mei 2024 sturen 214 medewerkers van Stadsbeheer, waar reinigers, vuilnisophalers, maar ook handhavers onder vallen, een brandbrief naar de commissaris van de Koning in Noord-Holland. In de brief staat dat door de onvrede het verzuim en de uitstroom hoog is. "Wij medewerkers die zorgen voor een schone en veilige stad Amsterdam zijn overgeleverd aan een systeem waar onze vrijheid en autonomie is afgenomen", schrijven ze.

"De medewerkers zijn het zat om te werken in een hiërarchische, racistische cultuur waarin machtsmisbruik en doofpotpraktijken voorkomen", staat verder in de brandbrief uit 2024. Ondanks deze noodkreet verandert er weinig bij de stadsreiniging. Uit onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut en een rapport van de Arbeidsinspectie blijkt dat deze problemen niet alleen bij de stadsreiniging spelen, maar binnen de gehele gemeente voorkomen.

Veegwagens zonder spiegels of remmen

Medewerkers voelen zich bijvoorbeeld regelmatig niet gehoord door leidinggevenden als er problemen met het materieel zijn. "Teamleiders sturen je de straat op met ondeugdelijk materiaal. Zoals veegwagens zonder spiegels of remmen die niet goed functioneren", vertelt reiniger René.

Reinigers vertellen dat het materieel de afgelopen jaren steeds vaker kapot is en er minder onderhoud plaatsvindt, omdat daar minder tijd voor is. Waar reinigers voor 2019 nog hun eigen veegwagens hadden, worden deze sinds de centralisatie veel uitgeleend aan andere stadsdelen.

Uit een intern belevingsonderzoek in handen van AT5 blijkt dat het werken in andere wijken leidt tot "minder verantwoordelijkheid voor gebied en materieel, en meer schades." Collega’s zijn lakser geworden omdat ze geen eigen wagens meer hebben", vertelt reiniger René. "Een wagen wordt uitgeleend aan andere stadsdelen en komt dan vaak vies of zelfs beschadigd terug."

Sommige reinigers klagen over niesbuien doordat de roosters van veegmachines slecht worden schoongemaakt. Ook andere fysieke klachten komen voor. "De vering van de stoelen is soms volledig kapot. Het lijkt alsof je in een vliegtuig zit. Je voelt elke hobbel en daar zit je dan de hele dag in", zegt reiniger Peter.

"Collega’s zijn echt aan het racen"

Volgens medewerkers hangt de materiële schade ook samen met de toenemende werkdruk. Uit cijfers van de gemeente blijkt dat er jaarlijks gemiddeld zo’n tweeduizend keer schade wordt gemeld bij de stadsreiniging en inzameling, met een jaarlijkse schadepost van ruim 2,6 miljoen euro. "We rammen er doorheen", zegt reiniger Peter. "Collega’s zijn echt aan het racen in 30 km-zones."

Het blijft echter niet alleen bij materiële schade. Vorig jaar oktober vond er een tragisch ongeluk plaats op de Passeerdersgracht, waarbij een Amerikaanse toerist om het leven kwam na een aanrijding met een vuilniswagen. Verschillende vuilniswagenchauffeurs zeggen dat ze zich steeds onveiliger voelen tijdens het rijden in de stad. "Je gaat met een heel groot voertuig een hele drukke stad in, waar overal fietsers en voetgangers zijn", zegt Fred Bos van de FNV.

De onveiligheid zou mede toenemen doordat medewerkers vaker in wijken rijden die ze niet goed kennen. "Je kent de wijk niet goed, waardoor je sneller een verkeerde inschatting maakt", zegt vuilniswagenchauffeur Sam. Volgens Walther Ploos van Amstel is het opmerkelijk dat medewerkers veel in verschillende wijken worden ingezet. "Bij Albert Heijn weten ze ook, je moet chauffeurs op vaste routes inzetten. Chauffeurs die iedere dag een andere route rijden, dat vraagt om ongelukken en meer schade."

Niet langer houdbaar

Medewerkers waarschuwen dat de huidige werkwijze niet langer houdbaar is om de stad op een veilige en verantwoorde manier schoon te houden. “Als het zo doorgaat, stop ik ermee, en veel collega’s overwegen hetzelfde”, zegt vuilniswagenchauffeur Mark. Volgens medewerkers zal de stad bovendien alleen maar verder vervuilen als er niets verandert.

Vakbondsbestuurder Fred Bos benadrukt dat er meer vaste krachten nodig zijn om de problemen op te lossen. "Nu worden er veel uitzendkrachten ingezet die eerst moeten worden ingewerkt en vaak nog ervaring missen. Dat levert frustratie op bij het vaste personeel.”

Veel medewerkers pleiten bovendien voor een terugkeer naar het werken in een eigen vaste wijk. Binnen de reiniging en inzameling zijn onlangs gesprekken gestart om te onderzoeken of de huidige roosters aangepast kunnen worden, zodat medewerkers meer in vaste wijken gaan werken.

Meetrapport: zoutzuuruitstoot kunstmestfabriek ICL weer veel hoger dan toegestaan

Sat, 30 Aug 2025 07:00:00 GMT

Kunstmestfabriek ICL stootte bij een controle begin dit jaar veel meer zoutzuur uit dan volgens de vergunning is toegestaan. Dat blijkt uit een emissiemeting die in januari plaatsvond.

De rapportage is in de openbaarheid gekomen door een beroep op de Wet open overheid (Woo) van bewonersgroep Adem Vrij aan het IJ. Het betreft een meting die is uitgevoerd in opdracht van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD), die toeziet op het naleven van milieuvergunningen door bedrijven. In een toelichting laat de OD weten dat het gaat om een 'ernstige overschrijding'.

De bewonersgroep, die voornamelijk uit Noorderlingen bestaat, roept de bedrijfsdirectie op de fabriek onmiddellijk te sluiten. "Met zo’n onvoorstelbare hoge zoutzuuruitstoot zou de fabriek per direct moeten worden stilgelegd, totdat de problemen zijn opgelost", aldus de groep in een begeleidend persbericht. "Wij zijn het zat om met geïrriteerde luchtwegen en prikkende ogen rond te lopen en de ramen dicht te moeten houden, omdat ICL niet in staat of niet bereid is met hun vervuiling te stoppen."

Betwiste methodiek

Het is niet voor het eerst dat de fabriek wordt verweten de uitstootnormen te overschrijden. Bij vier eerdere metingen was de zoutzuuruitstoot in drie gevallen veel te hoog. De OD legde de fabriek daarop een dwangsom op. ICL vecht de dwangsom overigens aan, omdat de OD de methodiek niet op orde zou hebben. De uitspraak van een provinciale commissie die de bezwaarprocedure behandelt, volgt naar verwachting over een paar weken.

Algemeen directeur ICL Europa Vincent Brugge laat middels een schriftelijke reactie weten dat het bedrijf de zorgen van Noorderlingen begrijpt. Wel herhaalt Brugge de meetmethodes van de OD in twijfel te trekken.

"Sinds eind vorig jaar heeft de Omgevingsdienst de meetmethode voor hun eigen onderzoeken aangepast. Uit een deel van hun metingen is er sindsdien sprake van een forse overschrijding. Volgens ICL is deze aangepaste methode niet juist." Volgens metingen die in opdracht van ICL zelf zijn uitgevoerd, is er volgens het bedrijf geen sprake van normoverschrijding.

ICL gaat de komende tijd enkele maatregelen nemen waarmee de stankoverlast en zoutzuuruitstoot moeten worden beperkt. Het gaat onder meer om een nieuw filter en, op termijn, het vervangen van de gaswasser.

'Onacceptabel'

Eerder deze week is er een gesprek geweest tussen ICL en twee Amsterdamse wethouders over de fabriek. "ICL heeft verteld welke maatregelen zij nu gaat nemen om overlast tegen te gaan en het college heeft aangedrongen op snelle acties door ICL", zegt een woordvoerder van de gemeente. "Alleen door resultaten te laten zien, kan het herstel van vertrouwen in de kunstmestfabriek beginnen." In het gesprek hebben de wethouders de resultaten uit de meest recente rapportages 'onacceptabel' genoemd.

Afgelopen weekend maakten wij deze special over de stankoverlast in Noord:

GVB moet ex-buschauffeur Tanja 45.000 euro betalen om slecht handelen bij stalking

Fri, 29 Aug 2025 13:54:29 GMT

Het GVB moet een oud-medewerker 45.000 euro betalen, dat heeft de rechtbank deze week besloten. Voormalig buschauffeur Tanja Nolting werd tijdens haar werkperiode bij het vervoerbedrijf gestalkt door haar ex, die via een uitzendbureau ook actief was bij het GVB. De rechter oordeelt dat het GVB niet genoeg heeft gedaan om dit tegen te gaan, uiteindelijk met het gevolg dat Nolting er niet meer werkt. "Je wordt gewoon niet als mens behandeld, je bent gewoon een nummer. Ze doen overkomen alsof het jouw schuld is", vertelde ze vorig jaar aan AT5 Onderzoekt.

De 52-jarige Nolting werkte sinds 2004 als buschauffeur en had in 2016 en 2017 een relatie met de man. Hij werkte in die tijd ook bij de vervoerder via een uitzendbureau. Toen de relatie tussen de twee werd beëindigd begon de man tijdens het werk Nolting lastig te vallen. "Hij sneed me af en volgde mijn bus, hij was op het eindpunt dagelijks aanwezig en intimideerde; psychisch en fysiek geweld", aldus Nolting in een openhartig interview met AT5 vorig jaar. De man bleef tot 2018 werken bij het GVB.

Het stalken werd door Nolting bij het GVB aangegeven, bij de centrale verkeersleiding gemeld en ook werd er aangifte gedaan bij de politie. Hoewel ze gestalkt werd, door een collega onder werktijd, wilden haar leidinggevende niet dat Nolting de interne beveiligingsdienst in zou schakelen.

"De tweede keer werd mij al gezegd dat ze het als privé zagen en het vervelend vonden. De derde keer is mij echt te kennen gegeven dat ze niet meer wilde dat ik belde." Door de situatie viel Nolting in 2018 uit en kreeg hiervoor een medische verklaring.

Nolting verwijt het GVB niet dat ze gestalkt is, maar wel de manier waarop de vervoerder omging met haar situatie. Haar werkgever gaf haar vrij om aangifte te doen, maar bij het actief tegengaan van het probleem schoot het bedrijf in haar optiek tekort.

Ook bij haar re-integratie deed het GVB volgens haar onvoldoende. Zo moest Nolting als tramconducteur aan de slag, terwijl haar arts dit afraadde. Ze viel daardoor opnieuw uit. Een telefoongesprek tussen de vrouw en een leidinggevende liet horen dat de leidinggevende zelf sprak van het "misschien wel overrulen" van het behandeladvies.

Naar de rechtbank

Uiteindelijk is Nolting uit dienst getreden, mede door de traumatische ervaring en de omgang van het GVB. Ze krijgt - zo schrijft het overgebleven contract voor - een groot deel van haar salaris nog maandelijks op haar rekening uitbetaald. Ze eiste bij de rechtbank echter een vergoeding van 275.000 euro voor de situatie. Ondanks dat de rechtbank het eens is dat de werkgever niet genoeg heeft gedaan tijdens de periode, dat bedrag niet toegekend.

De rechtbank maakt namelijk de kanttekening dat de manier waarop Nolting zich opstelde niet heeft bijgedragen aan de werkdynamiek bij het GVB. Uiteindelijk moet de vervoerder nu 45.000 euro extra betalen aan hun voormalig buschauffeur.

Meerdere verhalen

Het verhaal van Nolting en de manier waarop het GVB omging met haar situatie was niet een enkel geval. AT5 sprak vorig jaar met tientallen GVB'ers die hun verhaal deden en vertelden dat ze na zulke incidenten niet werden gesteund, maar juist gewantrouwd en soms zelfs ronduit tegengewerkt. Volgens de werknemers was er weinig nazorg en werden ze onder druk gezet om snel weer aan het werk te gaan. Ook krijgen zij het gevoel dat de vervoerder de schuld voor in de schoenen van de medewerkers schoof

Het GVB liet weten op de hoogte te zijn van de incidenten met de werknemers, maar herkende in de verhalen 'geen patroon' over de omgang met de situaties. "Wel nemen we alle signalen serieus en zullen we onderzoeken of er ook in de huidige actualiteit casussen zijn waar op de genoemde punten verbetering nodig is." Verantwoordelijk wethouder Alexander Scholtes reageerde eerder geschokt op de misstanden bij het GVB.